Mahabharata
Амшаватарана-парва: Васу, Сатьявати, Вьяса и нисхождение частей · Verse 1.57.100–106
375 / 3756
Mahabharata · 1.57.100–106
Devanāgarī

अभिमन्युः सुभद्रायाम् अर्जुनाद् अभ्यजायत ॥
स्वस्रीयो वासुदेवस्य पौत्रः पाण्डोर् महात्मनः ॥
पाण्डवेभ्यो ऽपि पञ्चभ्यः कृष्णायां पञ्च जज्ञिरे ॥
कुमारा रूपसंपन्नाः सर्वशस्त्रविशारदाः ॥
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात् सुतसोमो वृकोदरात् ॥
अर्जुनाच् छ्रुतकीर्तिस् तु शतानीकस् तु नाकुलिः ॥
तथैव सहदेवाच् च श्रुतसेनः प्रतापवान् ॥
हिडिम्बायां च भीमेन वने जज्ञे घटोत्कचः ॥
शिखण्डी द्रुपदाज् जज्ञे कन्या पुत्रत्वम् आगता ॥
यां यक्षः पुरुषं चक्रे स्थूणः प्रियचिकीर्षया ॥
कुरूणां विग्रहे तस्मिन् समागच्छन् बहून्य् अथ ॥
राज्ञां शतसहस्राणि योत्स्यमानानि संयुगे ॥
तेषाम् अपरिमेयानि नामधेयानि सर्वशः ॥
न शक्यं परिसंख्यातुं वर्षाणाम् अयुतैर् अपि ॥
एते तु कीर्तिता मुख्या यैर् आख्यानम् इदं ततम् ॥

Transliteration (IAST)

abhimanyuḥ subhadrāyām arjunād abhyajāyata ||
svasrīyo vāsudevasya pautraḥ pāṇḍor mahātmanaḥ ||
pāṇḍavebhyo 'pi pañcabhyaḥ kṛṣṇāyāṃ pañca jajñire ||
kumārā rūpasaṃpannāḥ sarvaśastraviśāradāḥ ||
prativindhyo yudhiṣṭhirāt sutasomo vṛkodarāt ||
arjunāc chrutakīrtis tu śatānīkas tu nākuliḥ ||
tathaiva sahadevāc ca śrutasenaḥ pratāpavān ||
hiḍimbāyāṃ ca bhīmena vane jajñe ghaṭotkacaḥ ||
śikhaṇḍī drupadāj jajñe kanyā putratvam āgatā ||
yāṃ yakṣaḥ puruṣaṃ cakre sthūṇaḥ priyacikīrṣayā ||
kurūṇāṃ vigrahe tasmin samāgacchan bahūny atha ||
rājñāṃ śatasahasrāṇi yotsyamānāni saṃyuge ||
teṣām aparimeyāni nāmadheyāni sarvaśaḥ ||
na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ varṣāṇām ayutair api ||
ete tu kīrtitā mukhyā yair ākhyānam idaṃ tatam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सुभद्रायां अर्जुनात् अभिमन्युः अभ्यजायत वासुदेवस्य स्वस्रीयः महात्मनः पाण्डोः पौत्रःsubhadrāyāṃ arjunāt abhimanyuḥ abhyajāyata vāsudevasya svasrīyaḥ mahātmanaḥ pāṇḍoḥ pautraḥу Субхадры от Арджуны родился Абхиманью — племянник Васудевы (Кришны) [и] внук великого Панду
पञ्चभ्यः पाण्डवेभ्यः कृष्णायां पञ्च कुमाराः रूपसंपन्नाः सर्वशस्त्रविशारदाः जज्ञिरेpañcabhyaḥ pāṇḍavebhyaḥ kṛṣṇāyāṃ pañca kumārāḥ rūpasaṃpannāḥ sarvaśastraviśāradāḥ jajñireот пятерых Пандавов у Кришны (Драупади) родились пятеро отроков, прекрасных, искусных во всяком оружии
प्रतिविन्ध्यः युधिष्ठिरात् सुतसोमः वृकोदरात् अर्जुनात् श्रुतकीर्तिः शतानीकः तु नाकुलिःprativindhyaḥ yudhiṣṭhirāt sutasomaḥ vṛkodarāt arjunāt śrutakīrtiḥ śatānīkaḥ tu nākuliḥПративиндхья — от Юдхиштхиры, Сутасома — от Врикодары (Бхимы), Шрутакирти — от Арджуны, Шатаника — [сын] Накулы
तथा एव सहदेवात् श्रुतसेनः प्रतापवान् भीमेन हिडिम्बायां वने घटोत्कचः जज्ञेtathā eva sahadevāt śrutasenaḥ pratāpavān bhīmena hiḍimbāyāṃ vane ghaṭotkacaḥ jajñeтак же от Сахадевы [родился] доблестный Шрутасена; от Бхимы у Хидимбы в лесу родился Гхатоткача
द्रुपदात् शिखण्डी कन्या पुत्रत्वम् आगता जज्ञे यां यक्षः स्थूणः प्रियचिकीर्षया पुरुषं चक्रेdrupadāt śikhaṇḍī kanyā putratvam āgatā jajñe yāṃ yakṣaḥ sthūṇaḥ priyacikīrṣayā puruṣaṃ cakreу Друпады родился(ась) Шикхандин — дева, [после] обретшая мужское естество, которую якша Стхуна, желая [ей] угодить, сделал мужчиной
कुरूणां विग्रहे राज्ञां शतसहस्राणि संयुगे योत्स्यमानानि बहूनि समागच्छन्kurūṇāṃ vigrahe rājñāṃ śatasahasrāṇi saṃyuge yotsyamānāni bahūni samāgacchanна распрю Куру сходились многие сотни тысяч царей, [готовых] биться в сражении
तेषां अपरिमेयानि नामधेयानि वर्षाणाम् अयुतैः अपि संख्यातुं न शक्यं एते तु मुख्याः कीर्तिताः यैः इदं आख्यानं ततम्teṣāṃ aparimeyāni nāmadheyāni varṣāṇām ayutaiḥ api saṃkhyātuṃ na śakyaṃ ete tu mukhyāḥ kīrtitāḥ yaiḥ idaṃ ākhyānaṃ tatamимена их неисчислимы — и за десятки тысяч лет не перечесть; [но] вот [те] главные [мною] названы, которыми [и] развёрнуто это сказание
Translation

«У Субхадры от Арджуны родился Абхиманью — племянник Васудевы (Кришны) и внук великого духом Панду. От пятерых Пандавов у Кришны (Драупади) родились пятеро отроков, прекрасных [обликом], искусных во всяком оружии. Пративиндхья — от Юдхиштхиры, Сутасома — от Врикодары (Бхимы), Шрутакирти — от Арджуны, а Шатаника — сын Накулы; так же от Сахадевы [родился] доблестный Шрутасена. От Бхимы у Хидимбы в лесу родился Гхатоткача. У Друпады родился(ась) Шикхандин — дева, [после] обретшая мужское естество, которую якша [по имени] Стхуна, желая [ей] угодить, сделал мужчиною. На распрю Куру сходились многие сотни тысяч царей, [готовых] биться в сражении. Имена их неисчислимы — и за десятки тысяч лет не перечесть; [но] вот [те] главные мною названы, которыми [и] развёрнуто это сказание.»

Commentary

Здесь перечень рождений завершается новым поколением — детьми Пандавов, Абхиманью, Гхатоткачей, Шикхандином. Знаменательно рождение Абхиманью — внука Панду и племянника Кришны: в нём сплетаются роды Бхараты и Ядавов, и через него (и сына его Парикшита) продолжится род после войны. Так среди перечня обречённых уже таится семя грядущего возрождения. В этом — утешение: сколь бы ни была велика гибель, нить рода (и дхармы) не пресечётся — промысл хранит продолжение. Заметим и дивную судьбу Шикхандина — девы, ставшей мужем: орудие рока, уготованное для падения Бхишмы. Завершительное же слово — «имена их неисчислимы, но главные названы» — вновь являет смирение предания пред необъятностью сказуемого: названо лишь главное, ибо полнота превыше слова. Сим «нисхождение частей» завершено: все действующие лица — земные и небесные — явлены; и далее сказание развернёт их деяния. Так писание, укоренив героев в небесном замысле, готовит нас видеть в грядущей драме не случай, но исполнение воли свыше.

Version

179fb4b3235a · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with