Mahabharata
Локапала-сабхакхьяна: собрание Куберы · Verse 2.10.20–22
2065 / 3756
Mahabharata · 2.10.20–22
Devanāgarī

भगवान् भूतसंघैश् च वृतः शतसहस्रशः ॥
उमापतिः पशुपतिः शूलधृग् भगनेत्रहा ॥
त्र्यम्बको राजशार्दूल देवी च विगतक्लमा ॥
वामनैर् विकटैः कुब्जैः क्षतजाक्षैर् मनोजवैः ॥
मांसमेदोवसाहारैर् उग्रश्रवणदर्शनैः ॥
नानाप्रहरणैर् घोरैर् वातैर् इव महाजवैः ॥
वृतः सखायम् अन्वास्ते सदैव धनदं नृप ॥

Transliteration (IAST)

bhagavān bhūtasaṃghaiś ca vṛtaḥ śatasahasraśaḥ ||
umāpatiḥ paśupatiḥ śūladhṛg bhaganetrahā ||
tryambako rājaśārdūla devī ca vigataklamā ||
vāmanair vikaṭaiḥ kubjaiḥ kṣatajākṣair manojavaiḥ ||
māṃsamedovasāhārair ugraśravaṇadarśanaiḥ ||
nānāpraharaṇair ghorair vātair iva mahājavaiḥ ||
vṛtaḥ sakhāyam anvāste sadaiva dhanadaṃ nṛpa ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भगवान् भूत-संघैः चbhagavān bhūta-saṃghaiḥ caВладыка [Шива] сонмами существ
वृतः शत-सहस्रशःvṛtaḥ śata-sahasraśaḥокружённый, сотнями тысяч,
उमा-पतिः पशु-पतिःumā-patiḥ paśu-patiḥсупруг Умы, Пашупати,
शूल-धृक् भग-नेत्र-हाśūla-dhṛk bhaga-netra-hāтрезубценосец, поразивший око Бхаги,
त्र्यम्बकः राज-शार्दूलtryambakaḥ rāja-śārdūlaТрьямбака, о тигр среди царей,
देवी च विगत-क्लमाdevī ca vigata-klamāи Богиня [Ума], без усталости,
वामनैः विकटैः कुब्जैःvāmanaiḥ vikaṭaiḥ kubjaiḥс карликами, уродливыми, горбунами,
क्षतज-अक्षैः मनः-जवैःkṣataja-akṣaiḥ manaḥ-javaiḥкроваво-окими, быстрыми, как мысль,
मांस-मेदः-वसा-आहारैःmāṃsa-medaḥ-vasā-āhāraiḥпитающимися плотью, жиром, мозгом,
उग्र-श्रवण-दर्शनैःugra-śravaṇa-darśanaiḥстрашными на слух и на вид,
नाना-प्रहरणैः घोरैःnānā-praharaṇaiḥ ghoraiḥс разным грозным оружием,
वातैः इव महा-जवैःvātaiḥ iva mahā-javaiḥкак вихри, быстрейшими, —
वृतः सखायम् अन्वास्तेvṛtaḥ sakhāyam anvāsteокружённый [ими], при друге [своём] пребывает
सदा एव धन-दम् नृपsadā eva dhana-dam nṛpaвсегда — при Подателе богатств, о царь;
Translation

«Владыка [Шива], окружённый сонмами существ — сотнями тысяч, — супруг Умы, Пашупати, трезубценосец, поразивший око Бхаги, Трьямбака, о тигр среди царей, и Богиня [Ума] без усталости, [окружённые] карликами, уродцами, горбунами, кроваво-окими, быстрыми, как мысль, питающимися плотью, жиром и мозгом, страшными на слух и на вид, с разным грозным оружием, быстрейшими, как вихри, — [Шива] окружённый ими, всегда пребывает при своём друге, Подателе богатств, о царь».

Commentary

Здесь высшая слава чертога богатств: в нём пребывает Сам Шива — друг Куберы. Знаменательно, что величайший подвижник, владыка отрешения, дружит с владыкою достатка: богатство благословенно, когда подле него — святость, и достаток не враждует с отречением, если служит дхарме. Так писание являет богатство, осенённое присутствием Господа; и Нарада завершает рассказ.

Version

e9090e324afb · published Jun 16, 2026, 12:45:00 PM UTC

Page between verses with