Mahabharata · 2.21.17–18
॥
Devanāgarī
कार्त्तिकस्य तु मासस्य प्रवृत्तं प्रथमे ऽहनि ॥
अनारतं दिवारात्रम् अविश्रान्तम् अवर्तत ॥
तद् वृत्तं तु त्रयोदश्यां समवेतं महात्मनोः ॥
चतुर्दश्यां निशायां तु निवृत्तो मागधः क्लमात् ॥
Transliteration (IAST)
kārttikasya tu māsasya pravṛttaṃ prathame 'hani ||
anārataṃ divārātram aviśrāntam avartata ||
tad vṛttaṃ tu trayodaśyāṃ samavetaṃ mahātmanoḥ ||
caturdaśyāṃ niśāyāṃ tu nivṛtto māgadhaḥ klamāt ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कार्त्तिकस्य तु मासस्यkārttikasya tu māsasyaмесяца же карттика
प्रवृत्तम् प्रथमे अहनिpravṛttam prathame ahaniначавшаяся в первый день,
अनारतम् दिवा-रात्रम्anāratam divā-rātramнеустанно, день и ночь,
अविश्रान्तम् अवर्ततaviśrāntam avartataбез отдыха длилась;
तद् वृत्तम् तु त्रयोदश्याम्tad vṛttam tu trayodaśyāmто [сражение], длившееся, на тринадцатый [день],
समवेतम् महात्मनोःsamavetam mahātmanoḥслитное, двух великодушных, —
चतुर्दश्याम् निशायाम् तुcaturdaśyām niśāyām tuна четырнадцатую же ночь
निवृत्तो मागधः क्लमात्nivṛtto māgadhaḥ klamātотступил магадхиец от изнеможения.
Translation
Начавшись в первый день месяца карттика, битва длилась неустанно, день и ночь, без отдыха. Эта схватка двух великодушных тянулась слитно и на тринадцатый день; на четырнадцатую же ночь магадхиец отступил от изнеможения.
Commentary
Version
60982ad6ecd6 · published Jun 16, 2026, 1:40:00 PM UTC
Page between verses with
Тринадцать суток непрерывной брани без сна и отдыха — мера, превосходящая всё человеческое. Знаменательно, что первым изнемог именно Джарасандха: тот, кто казался неодолимым, обнаруживает свой предел во времени. Тело, рождённое надвое и соединённое (как поведано в главах о его рождении), на исходе срока вновь являет свою надломленность. Стих учит: всё, что не имеет опоры в вечном, истощается; и самая упорная мощь, лишённая благословения, в свой час уступает.