Mahabharata
Аргхьяхарана-парва: первая почесть — аргхья Кришне · Verse 2.33.10–13
2377 / 3756
Mahabharata · 2.33.10–13
Devanāgarī

तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम् ॥
तुतोष नारदः पश्यन् धर्मराजस्य धीमतः ॥
अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर् मनुजाधिप ॥
नारदस् तं तदा पश्यन् सर्वक्षत्रसमागमम् ॥
सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां भरतर्षभ ॥
अंशावतरणे यासौ ब्रह्मणो भवने ऽभवत् ॥
देवानां संगमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन ॥
नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम् ॥

Transliteration (IAST)

tāṃ tu lakṣmīvato lakṣmīṃ tadā yajñavidhānajām ||
tutoṣa nāradaḥ paśyan dharmarājasya dhīmataḥ ||
atha cintāṃ samāpede sa munir manujādhipa ||
nāradas taṃ tadā paśyan sarvakṣatrasamāgamam ||
sasmāra ca purāvṛttāṃ kathāṃ tāṃ bharatarṣabha ||
aṃśāvataraṇe yāsau brahmaṇo bhavane 'bhavat ||
devānāṃ saṃgamaṃ taṃ tu vijñāya kurunandana ||
nāradaḥ puṇḍarīkākṣaṃ sasmāra manasā harim ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मींtāṃ tu lakṣmīvato lakṣmīṃтой же славою счастливца (славного),
तदा यज्ञ-विधान-जाम्tadā yajña-vidhāna-jāmрождённою от устроения жертвы,
तुतोष नारदः पश्यन्tutoṣa nāradaḥ paśyanвозрадовался Нарада, видя [её]
धर्म-राजस्य धीमतःdharma-rājasya dhīmataḥ[у] премудрого Дхармараджи;
अथ चिन्तां समापेदेatha cintāṃ samāpedeи вот в раздумье впал
स मुनिर् मनुज-अधिपsa munir manuja-adhipaтот мудрец, о владыка людей,
नारदस् तं तदा पश्यन्nāradas taṃ tadā paśyanНарада, видя тогда
सर्व-क्षत्र-समागमम्sarva-kṣatra-samāgamamто собрание всех кшатриев,
सस्मार च पुरा-वृत्तांsasmāra ca purā-vṛttāṃи вспомнил былую
कथां तां भरतर्षभkathāṃ tāṃ bharatarṣabhaповесть ту, о бык Бхаратов,
अंश-अवतरणे या असौaṃśa-avataraṇe yā asauчто [была] при «нисхождении частей»,
ब्रह्मणो भवने अभवत्brahmaṇo bhavane abhavatв обители Брахмы была;
देवानां संगमं तं तुdevānāṃ saṃgamaṃ taṃ tuто собрание [словно] богов
विज्ञाय कुरु-नन्दनvijñāya kuru-nandanaраспознав, потомок Куру,
नारदः पुण्डरीक-अक्षंnāradaḥ puṇḍarīka-akṣaṃНарада лотосоокого
सस्मार मनसा हरिम्sasmāra manasā harimХари вспомнил в уме.
Translation

Возрадовался Нарада, видя у премудрого Дхармараджи ту славу, рождённую от устроения жертвы. И вот в раздумье впал тот мудрец, о владыка людей: видя то собрание всех кшатриев, Нарада вспомнил былую повесть, что была при «нисхождении частей» в обители Брахмы. Распознав то собрание как собрание богов, потомок Куру, Нарада, вспомнил в уме лотосоокого Хари.

Commentary

Один Нарада прозревает в земном собрании небесную тайну: за обликом царей он видит «нисхождение частей» — аватарану, сошествие божественного в мир. Знаменательно, что зримое всем как съезд владык открывается ведающему как собор богов, нисшедших ради дела земли. Стих учит, что за поверхностью событий течёт иной, сокровенный смысл, доступный лишь духовному оку. И первое движение прозревшего — вспомнить «лотосоокого Хари»: узнав божественное в происходящем, мудрый тотчас обращается мыслью к Господу, средоточию всей этой тайны.

Version

9efd061a6d41 · published Jun 16, 2026, 2:40:00 PM UTC

Page between verses with