Mahabharata
Дьюта-парва: завершение перечня даней · Verse 2.48.12–16
2544 / 3756
Mahabharata · 2.48.12–16
Devanāgarī

कायव्या दरदा दार्वाः शूरा वैयमकास् तथा ॥
औदुम्बरा दुर्विभागाः पारदा बाह्लिकैः सह ॥
काश्मीराः कुन्दमानाश् च पौरका हंसकायनाः ॥
शिबित्रिगर्तयौधेया राजन्या मद्रकेकयाः ॥
अम्बष्ठाः कौकुरास् तार्क्ष्या वस्त्रपाः पह्लवैः सह ॥
वसातयः समौलेयाः सह क्षुद्रकमालवैः ॥
शौण्डिकाः कुक्कुराश् चैव शकाश् चैव विशां पते ॥
अङ्गा वङ्गाश् च पुण्ड्राश् च शानवत्या गयास् तथा ॥
सुजातयः श्रेणिमन्तः श्रेयांसः शस्त्रपाणयः ॥
आहार्षुः क्षत्रिया वित्तं शतशो ऽजातशत्रवे ॥

Transliteration (IAST)

kāyavyā daradā dārvāḥ śūrā vaiyamakās tathā ||
audumbarā durvibhāgāḥ pāradā bāhlikaiḥ saha ||
kāśmīrāḥ kundamānāś ca paurakā haṃsakāyanāḥ ||
śibitrigartayaudheyā rājanyā madrakekayāḥ ||
ambaṣṭhāḥ kaukurās tārkṣyā vastrapāḥ pahlavaiḥ saha ||
vasātayaḥ samauleyāḥ saha kṣudrakamālavaiḥ ||
śauṇḍikāḥ kukkurāś caiva śakāś caiva viśāṃ pate ||
aṅgā vaṅgāś ca puṇḍrāś ca śānavatyā gayās tathā ||
sujātayaḥ śreṇimantaḥ śreyāṃsaḥ śastrapāṇayaḥ ||
āhārṣuḥ kṣatriyā vittaṃ śataśo 'jātaśatrave ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कायव्या दरदा दार्वाःkāyavyā daradā dārvāḥ«каявьи, дарады, дарвы,
शूरा वैयमकास् तथाśūrā vaiyamakās tathāхрабрые вайямаки,
औदुम्बरा दुर्विभागाःaudumbarā durvibhāgāḥаудумбары, дурвибхаги,
पारदा बाह्लिकैः सहpāradā bāhlikaiḥ sahaпарады с бахликами,
काश्मीराः कुन्दमानाश् चkāśmīrāḥ kundamānāś caкашмиры, кундаманы,
पौरका हंसकायनाःpaurakā haṃsakāyanāḥпаураки, хамсакаяны,
शिबि-त्रिगर्त-यौधेयाśibi-trigarta-yaudheyāшиби, тригарты, яудхеи,
राजन्या मद्र-केकयाःrājanyā madra-kekayāḥвладетели Мадры и кекаи,
अम्बष्ठाः कौकुरास् तार्क्ष्याambaṣṭhāḥ kaukurās tārkṣyāамбаштхи, каукуры, таркшьи,
वस्त्रपाः पह्लवैः सहvastrapāḥ pahlavaiḥ sahaвастрапы с пахлавами,
वसातयः समौलेयाःvasātayaḥ samauleyāḥвасати, самаулеи,
सह क्षुद्रक-मालवैःsaha kṣudraka-mālavaiḥс кшудраками и малавами,
शौण्डिकाः कुक्कुराश् चैवśauṇḍikāḥ kukkurāś caivaшаундики, куккуры,
शकाश् चैव विशां पतेśakāś caiva viśāṃ pateи шаки, о владыка народа,
अङ्गा वङ्गाश् च पुण्ड्राश् चaṅgā vaṅgāś ca puṇḍrāś caанги, ванги, пундры,
शानवत्या गयास् तथाśānavatyā gayās tathāшанаватьи и гаи, —
सु-जातयः श्रेणिमन्तःsu-jātayaḥ śreṇimantaḥблагородные, владетельные,
श्रेयांसः शस्त्र-पाणयःśreyāṃsaḥ śastra-pāṇayaḥдоблестные, с оружием в руках,
आहार्षुः क्षत्रिया वित्तंāhārṣuḥ kṣatriyā vittaṃприносили кшатрии богатство
शतशो ऽजातशत्रवेśataśo 'jātaśatraveсотнями Аджаташатру».
Translation

«Каявьи, дарады, дарвы, храбрые вайямаки, аудумбары, дурвибхаги, парады с бахликами, кашмиры, кундаманы, паураки, хамсакаяны, шиби, тригарты, яудхеи, владетели Мадры и кекаи, амбаштхи, каукуры, таркшьи, вастрапы с пахлавами, васати, самаулеи с кшудраками и малавами, шаундики, куккуры, шаки, о владыка народа, анги, ванги, пундры, шанаватьи и гаи — благородные, владетельные, доблестные кшатрии с оружием в руках приносили богатство сотнями Аджаташатру».

Commentary

Бесчисленные кшатрийские племена, «доблестные, с оружием в руках», приносят дань — не сломленные силою, а признающие старшинство. Знаменательно, что вооружённые и гордые сами склоняются: их покорность — не плод поражения, а дань достоинству. Стих учит, что высшая власть та, которой подчиняются добровольно и сильные: где меч не нужен, чтобы собрать дань, там царит истинное величие. Праведный собирает не страхом, а признанием. И самый длинный список покорившихся народов есть мера не богатства Юдхиштхиры, а всеобщего признания его правоты — то, чего завистнику не отнять никаким захватом.

Version

a069f64a9e62 · published Jun 16, 2026, 3:55:00 PM UTC

Page between verses with