Mahabharata
Дьюта-парва: завершение перечня даней · Verse 2.48.21–24
2546 / 3756
Mahabharata · 2.48.21–24
Devanāgarī

एते चान्ये च बहवो गणा दिग्भ्यः समागताः ॥
अन्यैश् चोपाहृतान्य् अत्र रत्नानीह महात्मभिः ॥
राजा चित्ररथो नाम गन्धर्वो वासवानुगः ॥
शतानि चत्वार्य् अददद् धयानां वातरंहसाम् ॥
तुम्बुरुस् तु प्रमुदितो गन्धर्वो वाजिनां शतम् ॥
आम्रपत्रसवर्णानाम् अददद् धेममालिनाम् ॥
कृती तु राजा कौरव्य शूकराणां विशां पते ॥
अददद् गजरत्नानां शतानि सुबहून्य् अपि ॥

Transliteration (IAST)

ete cānye ca bahavo gaṇā digbhyaḥ samāgatāḥ ||
anyaiś copāhṛtāny atra ratnānīha mahātmabhiḥ ||
rājā citraratho nāma gandharvo vāsavānugaḥ ||
śatāni catvāry adadad dhayānāṃ vātaraṃhasām ||
tumburus tu pramudito gandharvo vājināṃ śatam ||
āmrapatrasavarṇānām adadad dhemamālinām ||
kṛtī tu rājā kauravya śūkarāṇāṃ viśāṃ pate ||
adadad gajaratnānāṃ śatāni subahūny api ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एते च अन्ये च बहवोete ca anye ca bahavo«эти и иные многие
गणा दिग्भ्यः समागताःgaṇā digbhyaḥ samāgatāḥплемена, из [разных] краёв сошедшиеся;
अन्यैश् च उपाहृतान्य् अत्रanyaiś ca upāhṛtāny atraи иными внесены были тут
रत्नानि इह महात्मभिःratnāni iha mahātmabhiḥдрагоценности, великими духом;
राजा चित्ररथो नामrājā citraratho nāmaцарь по имени Читраратха,
गन्धर्वो वासव-अनुगःgandharvo vāsava-anugaḥгандхарва, спутник Васавы,
शतानि चत्वार्य् अददद्śatāni catvāry adadadчетыреста дал
धयानां वात-रंहसाम्dhayānāṃ vāta-raṃhasāmконей, ветру равных;
तुम्बुरुस् तु प्रमुदितोtumburus tu pramuditoТумбуру же, обрадованный
गन्धर्वो वाजिनां शतम्gandharvo vājināṃ śatamгандхарва, коней сто —
आम्र-पत्र-सवर्णानाम्āmra-patra-savarṇānāmцвета манговых листьев,
अददद् हेम-मालिनाम्adadad hema-mālināmзлатовенчанных — дал;
कृती तु राजा कौरव्यkṛtī tu rājā kauravyaа царь Крити, о Кауравья,
शूकराणां विशां पतेśūkarāṇāṃ viśāṃ pate[с вепрем-знаменем], о владыка народа,
अददद् गज-रत्नानांadadad gaja-ratnānāṃдал слонов-сокровищ
शतानि सु-बहून्य् अपिśatāni su-bahūny apiсотни весьма многие».
Translation

«Эти и многие иные племена сошлись из [разных] краёв; и иными великими духом внесены были тут драгоценности. Царь Читраратха, гандхарва, спутник Васавы, дал четыреста коней, равных ветру. Тумбуру же, обрадованный гандхарва, дал сто коней цвета манговых листьев, златовенчанных. А царь Крити, о Кауравья, дал весьма многие сотни слонов-сокровищ».

Commentary

Не только земные цари, но и гандхарвы — небесные певцы — несут дары к жертве. Знаменательно, что почтить праведного сходятся и обитатели иных миров: дхарма Юдхиштхиры влечёт не одну землю, но и горние существа. Стих учит, что величие, основанное на праведности, признаётся во всех мирах: где торжествует дхарма, туда радостно стекаются и небожители. И «обрадованный» Тумбуру дарит не по принуждению, а по радости — небесная музыка слагает дань с весельем. Завистник же и в сошествии гандхарвов видит лишь приращение чужого; для него закрыто то, что открыто радующимся вместе с праведным.

Version

2a7bb7f23804 · published Jun 16, 2026, 3:55:00 PM UTC

Page between verses with