Mahabharata 3.13.79–92

Драупади-кришна-самвада-парва: жалоба Драупади и обет Кришны · Verse 3.13.79–92

2844 / 3756

Mahabharata · 3.13.79–92

॥

Devanāgarī

यत्रार्या रुदती भीता पाण्डवान् इदम् अब्रवीत् ॥
महद् व्यसनम् आपन्ना शिखिना परिवारिता ॥
हा हतास्मि कुतो न्व् अद्य भवेच् छान्तिर् इहानलात् ॥
अनाथा विनशिष्यामि बालकैः पुत्रकैः सह ॥
तत्र भीमो महाबाहुर् वायुवेगपराक्रमः ॥
आर्याम् आश्वासयाम् आस भ्रातॄंश् चापि वृकोदरः ॥
वैनतेयो यथा पक्षी गरुडः पततां वरः ॥
तथैवाभिपतिष्यामि भयं वो नेह विद्यते ॥
आर्याम् अङ्केन वामेन राजानं दक्षिणेन च ॥
अंसयोश् च यमौ कृत्वा पृष्ठे बीभत्सुम् एव च ॥
सहसोत्पत्य वेगेन सर्वान् आदाय वीर्यवान् ॥
भ्रातॄन् आर्यां च बलवान् मोक्षयाम् आस पावकात् ॥
ते रात्रौ प्रस्थिताः सर्वे मात्रा सह यशस्विनः ॥
अभ्यगच्छन् महारण्यं हिडिम्बवनम् अन्तिकात् ॥
श्रान्ताः प्रसुप्तास् तत्रेमे मात्रा सह सुदुःखिताः ॥
सुप्तांश् चैनान् अभ्यगच्छद् धिडिम्बा नाम राक्षसी ॥
भीमस्य पादौ कृत्वा तु स्व उत्सङ्गे ततो बलात् ॥
पर्यमर्दत संहृष्टा कल्याणी मृदुपाणिना ॥
ताम् अबुध्यद् अमेयात्मा बलवान् सत्यविक्रमः ॥
पर्यपृच्छच् च तां भीमः किम् इहेच्छस्य् अनिन्दिते ॥
तयोः श्रुत्वा तु कथितम् आगच्छद् राक्षसाधमः ॥
भीमरूपो महानादान् विसृजन् भीमदर्शनः ॥
केन सार्धं कथयसि आनयैनं ममान्तिकम् ॥
हिडिम्बे भक्षयिष्यावो न चिरं कर्तुम् अर्हसि ॥
सा कृपासंगृहीतेन हृदयेन मनस्विनी ॥
नैनम् ऐच्छत् तदाख्यातुम् अनुक्रोशाद् अनिन्दिता ॥
स नादान् विनदन् घोरान् राक्षसः पुरुषादकः ॥
अभ्यद्रवत वेगेन भीमसेनं तदा किल ॥

Transliteration (IAST)

yatrāryā rudatī bhītā pāṇḍavān idam abravīt ||
mahad vyasanam āpannā śikhinā parivāritā ||
hā hatāsmi kuto nv adya bhavec chāntir ihānalāt ||
anāthā vinaśiṣyāmi bālakaiḥ putrakaiḥ saha ||
tatra bhīmo mahābāhur vāyuvegaparākramaḥ ||
āryām āśvāsayām āsa bhrātṝṃś cāpi vṛkodaraḥ ||
vainateyo yathā pakṣī garuḍaḥ patatāṃ varaḥ ||
tathaivābhipatiṣyāmi bhayaṃ vo neha vidyate ||
āryām aṅkena vāmena rājānaṃ dakṣiṇena ca ||
aṃsayoś ca yamau kṛtvā pṛṣṭhe bībhatsum eva ca ||
sahasotpatya vegena sarvān ādāya vīryavān ||
bhrātṝn āryāṃ ca balavān mokṣayām āsa pāvakāt ||
te rātrau prasthitāḥ sarve mātrā saha yaśasvinaḥ ||
abhyagacchan mahāraṇyaṃ hiḍimbavanam antikāt ||
śrāntāḥ prasuptās tatreme mātrā saha suduḥkhitāḥ ||
suptāṃś cainān abhyagacchad dhiḍimbā nāma rākṣasī ||
bhīmasya pādau kṛtvā tu sva utsaṅge tato balāt ||
paryamardata saṃhṛṣṭā kalyāṇī mṛdupāṇinā ||
tām abudhyad ameyātmā balavān satyavikramaḥ ||
paryapṛcchac ca tāṃ bhīmaḥ kim ihecchasy anindite ||
tayoḥ śrutvā tu kathitam āgacchad rākṣasādhamaḥ ||
bhīmarūpo mahānādān visṛjan bhīmadarśanaḥ ||
kena sārdhaṃ kathayasi ānayainaṃ mamāntikam ||
hiḍimbe bhakṣayiṣyāvo na ciraṃ kartum arhasi ||
sā kṛpāsaṃgṛhītena hṛdayena manasvinī ||
nainam aicchat tadākhyātum anukrośād aninditā ||
sa nādān vinadan ghorān rākṣasaḥ puruṣādakaḥ ||
abhyadravata vegena bhīmasenaṃ tadā kila ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

यत्र आर्या रुदती भीता पाण्डवान् इदम् अब्रवीत् महत् व्यसनम् आपन्ना शिखिना परिवारिताyatra āryā rudatī bhītā pāṇḍavān idam abravīt mahat vyasanam āpannā śikhinā parivāritāтам благородная мать, плача и боясь, окружённая огнём и попавшая в великое бедствие, сказала Пандавам это

हा हता अस्मि कुतः नु अद्य भवेत् शान्तिः इह अनलात् अनाथा विनशिष्यामि बालकैः पुत्रकैः सहhā hatā asmi kutaḥ nu adya bhavet śāntiḥ iha analāt anāthā vinaśiṣyāmi bālakaiḥ putrakaiḥ sahaувы, я погибла; откуда сегодня будет спасение от этого огня; беззащитная, я погибну с малыми сыновьями

तत्र भीमः महाबाहुः वायुवेगपराक्रमः आर्याम् आश्वासयाम् आस भ्रातॄन् च अपि वृकोदरःtatra bhīmaḥ mahābāhuḥ vāyuvegaparākramaḥ āryām āśvāsayām āsa bhrātṝn ca api vṛkodaraḥтам могучерукий Бхима, с доблестью скорости ветра, успокоил благородную мать и братьев

वैनतेयः यथा पक्षी गरुडः पततां वरः तथा एव अभिपतिष्यामि भयं वः न इह विद्यतेvainateyaḥ yathā pakṣī garuḍaḥ patatāṃ varaḥ tathā eva abhipatiṣyāmi bhayaṃ vaḥ na iha vidyateкак птица Вайнатея Гаруда, лучший из летающих, так я стремительно понесусь; для вас здесь нет страха

आर्याम् अङ्केन वामेन राजानम् दक्षिणेन च अंसयोः च यमौ कृत्वा पृष्ठे बीभत्सुम् एव चāryām aṅkena vāmena rājānam dakṣiṇena ca aṃsayoḥ ca yamau kṛtvā pṛṣṭhe bībhatsum eva caблагородную мать он взял в левую руку, царя в правую, близнецов на плечи, а Бибхатсу на спину

सहसा उत्पत्य वेगेन सर्वान् आदाय वीर्यवान् भ्रातॄन् आर्याम् च बलवान् मोक्षयाम् आस पावकात्sahasā utpatya vegena sarvān ādāya vīryavān bhrātṝn āryām ca balavān mokṣayām āsa pāvakātмощный и сильный, внезапно вскочив с быстротой, взял всех братьев и мать и освободил от огня

ते रात्रौ प्रस्थिताः सर्वे मात्रा सह यशस्विनः अभ्यगच्छन् महारण्यं हिडिम्बवनम् अन्तिकात्te rātrau prasthitāḥ sarve mātrā saha yaśasvinaḥ abhyagacchan mahāraṇyaṃ hiḍimbavanam antikātночью все славные вместе с матерью отправились и пришли к великому лесу у леса Хидимбы

श्रान्ताः प्रसुप्ताः तत्र इमे मात्रा सह सुदुःखिताः सुप्तान् च एनान् अभ्यगच्छत् हिडिम्बा नाम राक्षसीśrāntāḥ prasuptāḥ tatra ime mātrā saha suduḥkhitāḥ suptān ca enān abhyagacchat hiḍimbā nāma rākṣasīизмученные и несчастные, они уснули там с матерью, и к ним спящим пришла ракшаси по имени Хидимба

भीमस्य पादौ कृत्वा तु स्वे उत्सङ्गे ततः बलात् पर्यमर्दत संहृष्टा कल्याणी मृदुपाणिनाbhīmasya pādau kṛtvā tu sve utsaṅge tataḥ balāt paryamardata saṃhṛṣṭā kalyāṇī mṛdupāṇināположив ноги Бхимы себе на колени, прекрасная радостно стала мягкой рукой массировать их

ताम् अबुध्यत् अमेयात्मा बलवान् सत्यविक्रमः पर्यपृच्छत् च ताम् भीमः किम् इह इच्छसि अनिन्दितेtām abudhyat ameyātmā balavān satyavikramaḥ paryapṛcchat ca tām bhīmaḥ kim iha icchasi aninditeбезмерная душа, сильный и истинно доблестный Бхима проснулся и спросил её: чего ты хочешь здесь, безупречная

तयोः श्रुत्वा तु कथितम् आगच्छत् राक्षसाधमः भीमरूपः महानादान् विसृजन् भीमदर्शनःtayoḥ śrutvā tu kathitam āgacchat rākṣasādhamaḥ bhīmarūpaḥ mahānādān visṛjan bhīmadarśanaḥуслышав их разговор, пришёл низший ракшас, страшного вида, испуская великие крики

केन सार्धं कथयसि आनय एनम् मम अन्तिकम् हिडिम्बे भक्षयिष्यावः न चिरम् कर्तुम् अर्हसिkena sārdhaṃ kathayasi ānaya enam mama antikam hiḍimbe bhakṣayiṣyāvaḥ na ciram kartum arhasiс кем ты говоришь; приведи его ко мне, Хидимба, мы съедим его; не медли

सा कृपासंगृहीतेन हृदयेन मनस्विनी न एनम् ऐच्छत् तदा आख्यातुम् अनुक्रोशात् अनिन्दिताsā kṛpāsaṃgṛhītena hṛdayena manasvinī na enam aicchat tadā ākhyātum anukrośāt aninditāона, умная и безупречная, с сердцем, охваченным состраданием, из жалости тогда не захотела выдать его

स नादान् विनदन् घोरान् राक्षसः पुरुषादकः अभ्यद्रवत वेगेन भीमसेनं तदा किलsa nādān vinadan ghorān rākṣasaḥ puruṣādakaḥ abhyadravata vegena bhīmasenaṃ tadā kilaтот ракшас-людоед, издавая страшные крики, тогда быстро бросился на Бхимасену

Translation

Драупади вспомнила пожар в Варанавате: Кунти плакала, окружённая огнём, но Бхима успокоил её, взял мать, Юдхиштхиру, близнецов и Арджуну и вынес всех из огня. Затем Пандавы пришли к лесу Хидимбы. Когда они спали, ракшаси Хидимба увидела Бхиму, пожалела его и не выдала брату. Тогда страшный людоед Хидимба сам бросился на Бхимасену.

Commentary

Этот рассказ показывает, что Пандавы уже много раз были спасены Бхимой и милостью судьбы. Драупади напоминает это не ради прошлого, а чтобы спросить: почему та же сила молчит теперь, когда унижена она?

Version

93d1d07f5217 · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

PreviousVerse 3.13.65–78 NextVerse 3.13.93–104

Page between verses with