VedawordA Vedic library
Search
Sign in
Govinda-bhāṣya
Пада 3.13.1.6
296 / 558
Govinda-bhāṣya · 3.1.6
॥
Devanāgarī

अश्रुतत्वाद् इति चेन् नेष्टादि-कारिणां प्रतीतेः

Transliteration (IAST)

aśrutatvād iti cen neṣṭādi-kāriṇāṁ pratīteḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अश्रुतत्वात्aśrutatvātиз-за неуслышанности; a-śruta + -tva, отложительный падеж; мол, о душе в том тексте ни слова
इति चेत्iti cetесли так [возразят]; частицы; таково сомнение
नnaнет; отрицание; ответ
इष्ट-आदि-कारिणाम्iṣṭa-ādi-kāriṇāmсовершителей жертв и прочего; iṣṭa «жертва» + ādi + kārin «делатель», родительный падеж мн. ч.; речь именно о них
प्रतीतेःpratīteḥиз узнавания; pratīti «распознавание», отложительный падеж; они и восходят с водами возлияний
Translation

Если скажут: [о самом дживе там] не слышно, — нет: удостоверены [идущие] обрядники — «становятся Сомой-царём».

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
Devanāgarī

नन्व् आपो गच्छेयुः श्रुतत्वात् न तु तद्-युक्तो जीवः अश्रुतत्वाद् इत्य् आशङ्क्य परिहरति—

अश्रुतत्वाद् इति चेन् न इष्टादि-कारिणां प्रतीतेः ॥

अश्रुतत्वम् असिद्धम् । तत्रैव छान्दोग्ये चन्द्रं प्रतीष्टादि-कृतां गति-प्रत्ययात् । अथ य इमे ग्राम इष्टा-पूर्ते दत्तम् इत्य् उपासते ते धूमम् अभिसम्भवन्ति [छा.उ. 5.10.3] इत्य् आदिना, आकाशाच् चन्द्रमसम् एषा सोमो राजा [छा.उ. 5.10.4] इत्य् अन्तेन । तत्रेष्टादि-कारिणां चन्द्रं प्राप्य सोम-राजाख्या भवन्तीत्य् अवगम्यते । तथा द्यु-लोकाग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति । तस्याः आहुतेः सोमो राजा सम्भवति इत्य् अत्रापि तदैकार्थ्यात् श्रद्धा-शरीर-युक्तः सोम-शरीर-युक्तो भवतीति अवसीयते । शरीरस्य जीवैकाश्रयत्व-स्वाभाव्यात् तद्-वाचकस्य शब्दस्य जीवे पर्यवसानम् इति तत्-परिष्वक्तोऽसौ यातीति स्थिरम् ॥6॥

Transliteration (IAST)

nanv āpo gaccheyuḥ śrutatvāt na tu tad-yukto jīvaḥ aśrutatvād ity āśaṅkya pariharati—

aśrutatvād iti cen na iṣṭādi-kāriṇāṁ pratīteḥ ||

aśrutatvam asiddham | tatraiva chāndogye candraṁ pratīṣṭādi-kṛtāṁ gati-pratyayāt | atha ya ime grāma iṣṭā-pūrte dattam ity upāsate te dhūmam abhisambhavanti [chā.u. 5.10.3] ity ādinā, ākāśāc candramasam eṣā somo rājā [chā.u. 5.10.4] ity antena | tatreṣṭādi-kāriṇāṁ candraṁ prāpya soma-rājākhyā bhavantīty avagamyate | tathā dyu-lokāgnau devāḥ śraddhāṁ juhvati | tasyāḥ āhuteḥ somo rājā sambhavati ity atrāpi tadaikārthyāt śraddhā-śarīra-yuktaḥ soma-śarīra-yukto bhavatīti avasīyate | śarīrasya jīvaikāśrayatva-svābhāvyāt tad-vācakasya śabdasya jīve paryavasānam iti tat-pariṣvakto'sau yātīti sthiram ||6||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अश्रुतत्वात् इति चेत् न इष्ट-आदि-कारिणाम् प्रतीतेःaśrutatvāt iti cet na iṣṭa-ādi-kāriṇām pratīteḥ«„по неслышности“ — если так, нет: по удостоверению обрядников»; сутра 3.1.6
ननु आपः गच्छेयुः श्रुतत्वात्nanu āpaḥ gaccheyuḥ śrutatvātно [возразят]: пусть идут во́ды — слышно; śruta
न तु तत्-युक्तः जीवः अश्रुतत्वात्na tu tat-yuktaḥ jīvaḥ aśrutatvātно не джива при них: не слышно; aśruta
इति आशङ्क्य परिहरतिiti āśaṅkya pariharatiпредвидя, устраняет; parihāra
अश्रुतत्वम् असिद्धम्aśrutatvam asiddhamнеслышность не установлена; asiddha
तत्र एव छान्दोग्येtatra eva chāndogyeтам же, в Чхандогье; местн.
चन्द्रम् प्रति इष्ट-आदि-कृताम् गति-प्रत्ययात्candram prati iṣṭa-ādi-kṛtām gati-pratyayātудостоверен ход обрядников К ЛУНЕ; candra!
अथ ये इमे ग्रामेatha ye ime grāme«а кто в селе»; grāma
इष्टा-पूर्ते दत्तम् इति उपासतेiṣṭā-pūrte dattam iti upāsate«чтит жертвы, колодцы, дары»; iṣṭā-pūrta!
ते धूमम् अभिसम्भवन्ति इति आदिनाte dhūmam abhisambhavanti iti ādinā«те восходят в дым…»; dhūma
आकाशात् चन्द्रमसम्ākāśāt candramasam«…из пространства — в луну:»; candramas
एषः सोमः राजा इति अन्तेनeṣaḥ somaḥ rājā iti antena«— се царь Сома»; soma rājā!
तत्रtatraтам; tatra
इष्ट-आदि-कारिणाम् चन्द्रम् प्राप्यiṣṭa-ādi-kāriṇām candram prāpyaобрядники, достигнув луны; prāpya
सोम-राज-आख्याः भवन्ति इति अवगम्यतेsoma-rāja-ākhyāḥ bhavanti iti avagamyate«становятся именуемы царём Сомой»: так узнаётся; ākhyā
तथाtathāтакже; tathā
द्यु-लोक-अग्नौ देवाः श्रद्धाम् जुह्वतिdyu-loka-agnau devāḥ śraddhām juhvati«в огонь неба боги возливают веру»; juhvati
तस्याः आहुतेः सोमः राजा सम्भवति इतिtasyāḥ āhuteḥ somaḥ rājā sambhavati iti«из того возлияния рождается царь Сома»; sambhavati
अत्र अपि तत्-ऐकार्थ्यात्atra api tat-aikārthyātи здесь — по единосмыслию с тем; aikārthya
श्रद्धा-शरीर-युक्तःśraddhā-śarīra-yuktaḥодетый телом-«верой» [водами]; śarīra
सोम-शरीर-युक्तः भवति इति अवसीयतेsoma-śarīra-yuktaḥ bhavati iti avasīyateстановится одетым телом-Сомой: так решается; avasīyate
शरीरस्य जीव-एक-आश्रयत्व-स्वाभाव्यात्śarīrasya jīva-eka-āśrayatva-svābhāvyātтелу же природно опираться лишь на дживу; eka-āśraya!
तत्-वाचकस्य शब्दस्य जीवे पर्यवसानम्tat-vācakasya śabdasya jīve paryavasānamи слово о нём ЗАВЕРШАЕТСЯ в дживе; paryavasāna!
इति तत्-परिष्वक्तः असौ याति इति स्थिरम्iti tat-pariṣvaktaḥ asau yāti iti sthiramтак твёрдо: он идёт, ими обвитый; sthira
Commentary translation

Но [возразят]: пусть идут во́ды — слышно; но не джива при них — не слышно. Предвидя, устраняет: неслышность не установлена: там же удостоверен ход ОБРЯДНИКОВ к луне («кто чтит жертвы, колодцы, дары — восходят в дым… из пространства — в луну: се царь Сома»); и «из того возлияния [веры] рождается царь Сома» — по единосмыслию: одетый телом-«верой» становится одетым телом-Сомой. Телу же природно опираться лишь на дживу — и слово о нём ЗАВЕРШАЕТСЯ в дживе. Так твёрдо: он идёт, ими обвитый.

Version

c265ab123223 · published Jul 27, 2026, 5:00:51 AM UTC

Available inRU
PreviousVerse 3.1.5

Page between verses with