महाभारत
Pūru-vaṃśa (The Detailed Genealogy)1.90.1–6
486 / 15823
महाभारत · 1.90.1–6
देवनागरी

जनमेजय उवाच
श्रुतस् त्वत्तो मया विप्र पूर्वेषां संभवो महान् ॥
उदाराश् चापि वंशे ऽस्मिन् राजानो मे परिश्रुताः ॥
किं तु लघ्वर्थसंयुक्तं प्रियाख्यानं न माम् अति ॥
प्रीणात्य् अतो भवान् भूयो विस्तरेण ब्रवीतु मे ॥
एताम् एव कथां दिव्याम् आ प्रजापतितो मनोः ॥
तेषाम् आजननं पुण्यं कस्य न प्रीतिम् आवहेत् ॥
सद्धर्मगुणमाहात्म्यैर् अभिवर्धितम् उत्तमम् ॥
विष्टभ्य लोकांस् त्रीन् एषां यशः स्फीतम् अवस्थितम् ॥
गुणप्रभाववीर्यौजःसत्त्वोत्साहवताम् अहम् ॥
न तृप्यामि कथां शृण्वन्न् अमृतास्वादसंमिताम् ॥
वैशंपायन उवाच
शृणु राजन् पुरा सम्यङ् मया द्वैपायनाच् छ्रुतम् ॥
प्रोच्यमानम् इदं कृत्स्नं स्ववंशजननं शुभम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janamejaya uvāca
śrutas tvatto mayā vipra pūrveṣāṃ saṃbhavo mahān ||
udārāś cāpi vaṃśe 'smin rājāno me pariśrutāḥ ||
kiṃ tu laghvarthasaṃyuktaṃ priyākhyānaṃ na mām ati ||
prīṇāty ato bhavān bhūyo vistareṇa bravītu me ||
etām eva kathāṃ divyām ā prajāpatito manoḥ ||
teṣām ājananaṃ puṇyaṃ kasya na prītim āvahet ||
saddharmaguṇamāhātmyair abhivardhitam uttamam ||
viṣṭabhya lokāṃs trīn eṣāṃ yaśaḥ sphītam avasthitam ||
guṇaprabhāvavīryaujaḥsattvotsāhavatām aham ||
na tṛpyāmi kathāṃ śṛṇvann amṛtāsvādasaṃmitām ||
vaiśaṃpāyana uvāca
śṛṇu rājan purā samyaṅ mayā dvaipāyanāc chrutam ||
procyamānam idaṃ kṛtsnaṃ svavaṃśajananaṃ śubham ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जनमेजयः उवाच विप्र त्वत्तः पूर्वेषां महान् संभवः मया श्रुतः अस्मिन् वंशे उदाराः राजानः च मे परिश्रुताःjanamejayaḥ uvāca vipra tvattaḥ pūrveṣāṃ mahān saṃbhavaḥ mayā śrutaḥ asmin vaṃśe udārāḥ rājānaḥ ca me pariśrutāḥJanamejaya said: O brahmin, from you I have heard the great origin of my forefathers, and I have also heard of the noble kings of this line
किं तु लघ्वर्थसंयुक्तं प्रियाख्यानं माम् न अति प्रीणाति अतः भवान् भूयः विस्तरेण मे ब्रवीतुkiṃ tu laghvarthasaṃyuktaṃ priyākhyānaṃ mām na ati prīṇāti ataḥ bhavān bhūyaḥ vistareṇa me bravītubut the beloved tale, told briefly, does not fully delight me; therefore, please tell it to me once more, and at length
प्रजापतितः आ मनोः एतां दिव्यां कथां तेषां पुण्यं आजननं कस्य प्रीतिं न आवहेत्prajāpatitaḥ ā manoḥ etāṃ divyāṃ kathāṃ teṣāṃ puṇyaṃ ājananaṃ kasya prītiṃ na āvahetthis wondrous story — from Prajapati down to Manu — and their sacred birth — whom would it not bring joy?
सद्धर्मगुणमाहात्म्यैः अभिवर्धितं उत्तमं एषां स्फीतं यशः त्रीन् लोकान् विष्टभ्य अवस्थितंsaddharmaguṇamāhātmyaiḥ abhivardhitaṃ uttamaṃ eṣāṃ sphītaṃ yaśaḥ trīn lokān viṣṭabhya avasthitaṃexalted by the greatness of righteous conduct and virtues, their abundant fame, having filled the three worlds, stands unshaken
अहम् गुणप्रभाववीर्यौजःसत्त्वोत्साहवतां अमृतास्वादसंमितां कथां शृण्वन् न तृप्यामिaham guṇaprabhāvavīryaujaḥsattvotsāhavatāṃ amṛtāsvādasaṃmitāṃ kathāṃ śṛṇvan na tṛpyāmilistening to the tale of men of virtue, might, valor, strength, and zeal, a tale like the tasting of nectar, I cannot be sated
वैशंपायनः उवाच राजन् शृणु पुरा मया द्वैपायनात् सम्यक् श्रुतं इदं कृत्स्नं शुभं स्ववंशजननं प्रोच्यमानंvaiśaṃpāyanaḥ uvāca rājan śṛṇu purā mayā dvaipāyanāt samyak śrutaṃ idaṃ kṛtsnaṃ śubhaṃ svavaṃśajananaṃ procyamānaṃVaishampayana said: O king, hear all this, this auspicious account of the birth of your line, told just as I once heard it from Dvaipayana, and now recounted
जनमेजयjanamejayaoriginal form "janamejaya", added to complete the word-by-word coverage
श्रुतस्śrutasoriginal form "śrutas", added to complete the word-by-word coverage
त्वत्तोtvattooriginal form "tvatto", added to complete the word-by-word coverage
संभवोsaṃbhavooriginal form "saṃbhavo", added to complete the word-by-word coverage
उदाराश्udārāśoriginal form "udārāś", added to complete the word-by-word coverage
चापिcāpioriginal form "cāpi", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्मिन्'sminoriginal form "'smin", added to complete the word-by-word coverage
राजानोrājānooriginal form "rājāno", added to complete the word-by-word coverage
प्रीणात्य्prīṇātyoriginal form "prīṇāty", added to complete the word-by-word coverage
अतोatooriginal form "ato", added to complete the word-by-word coverage
भूयोbhūyooriginal form "bhūyo", added to complete the word-by-word coverage
एताम्etāmoriginal form "etām", added to complete the word-by-word coverage
एवevaoriginal form "eva", added to complete the word-by-word coverage
दिव्याम्divyāmoriginal form "divyām", added to complete the word-by-word coverage
प्रजापतितोprajāpatitooriginal form "prajāpatito", added to complete the word-by-word coverage
तेषाम्teṣāmoriginal form "teṣām", added to complete the word-by-word coverage
प्रीतिम्prītimoriginal form "prītim", added to complete the word-by-word coverage
सद्धर्मगुणमाहात्म्यैर्saddharmaguṇamāhātmyairoriginal form "saddharmaguṇamāhātmyair", added to complete the word-by-word coverage
अभिवर्धितम्abhivardhitamoriginal form "abhivardhitam", added to complete the word-by-word coverage
उत्तमम्uttamamoriginal form "uttamam", added to complete the word-by-word coverage
लोकांस्lokāṃsoriginal form "lokāṃs", added to complete the word-by-word coverage
स्फीतम्sphītamoriginal form "sphītam", added to complete the word-by-word coverage
अवस्थितम्avasthitamoriginal form "avasthitam", added to complete the word-by-word coverage
गुणप्रभाववीर्यौजःसत्त्वोत्साहवताम्guṇaprabhāvavīryaujaḥsattvotsāhavatāmoriginal form "guṇaprabhāvavīryaujaḥsattvotsāhavatām", added to complete the word-by-word coverage
शृण्वन्न्śṛṇvannoriginal form "śṛṇvann", added to complete the word-by-word coverage
अमृतास्वादसंमिताम्amṛtāsvādasaṃmitāmoriginal form "amṛtāsvādasaṃmitām", added to complete the word-by-word coverage
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
सम्यङ्samyaṅoriginal form "samyaṅ", added to complete the word-by-word coverage
द्वैपायनाच्dvaipāyanācoriginal form "dvaipāyanāc", added to complete the word-by-word coverage
छ्रुतम्chrutamoriginal form "chrutam", added to complete the word-by-word coverage
प्रोच्यमानम्procyamānamoriginal form "procyamānam", added to complete the word-by-word coverage
शुभम्śubhamoriginal form "śubham", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Janamejaya said: "O brahmin, from you I have heard the great origin of my forefathers, and I have also heard of the noble kings of this line. But the beloved tale, told briefly, does not fully delight me; therefore, please tell it to me once more, and at length. This wondrous story — from Prajapati down to Manu — and their sacred birth — whom would it not bring joy? Exalted by the greatness of righteous conduct and virtues, their abundant fame, having filled the three worlds, stands unshaken. Listening to the tale of men of virtue, might, valor, strength, and zeal, a tale like the tasting of nectar, I cannot be sated." Vaishampayana said: "O king, hear all this, this auspicious account of the birth of your line, told just as I once heard it from Dvaipayana, and now recounted."

संस्करण

2b2145a683fd · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 4:06:50 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से