उपनिषद्
Мандала-брахмана-упанишадаMaṇḍalabrāhmaṇa 1.9
5236 / 6184
उपनिषद् · Maṇḍalabrāhmaṇa 1.9
देवनागरी

सहस्रारे जलज्योतिरन्तर्लक्ष्यम् । बुद्धिगुहायां सर्वाङ्गसुन्दरं पुरुषरूपमन्तर्लक्ष्यमित्यपरे । शीर्षान्तर्गतमण्डलमध्यगं पञ्चवक्त्रमुमासहायं नीलकण्ठं प्रशान्तमन्तर्लक्ष्यमिति केचित् । अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तर्लक्ष्यमित्येके । उक्तविकल्पं सर्वमात्मैव । तल्लक्ष्यं शुद्धात्मदृष्ट्या वा यः पश्यति स एव ब्रह्मनिष्ठो भवति । जीवः पञ्चविंशकः स्वकल्पितचतुर्विंशतितत्त्वं परित्यज्य षड्विंशः परमात्माहमिति निश्चयाज्जीवन्मुक्तो भवति । एवमन्तर्लक्ष्यदर्शनेन जीवन्मुक्तिदशायां स्वयमन्तर्लक्ष्यो भूत्वा परमाकाशाखण्डमण्डलो भवति

लिप्यंतरण (IAST)

sahasrāre jalajyotirantarlakṣyam | buddhiguhāyāṃ sarvāṅgasundaraṃ puruṣarūpamantarlakṣyamityapare | śīrṣāntargatamaṇḍalamadhyagaṃ pañcavaktramumāsahāyaṃ nīlakaṇṭhaṃ praśāntamantarlakṣyamiti kecit | aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarlakṣyamityeke | uktavikalpaṃ sarvamātmaiva | tallakṣyaṃ śuddhātmadṛṣṭyā vā yaḥ paśyati sa eva brahmaniṣṭho bhavati | jīvaḥ pañcaviṃśakaḥ svakalpitacaturviṃśatitattvaṃ parityajya ṣaḍviṃśaḥ paramātmāhamiti niścayājjīvanmukto bhavati | evamantarlakṣyadarśanena jīvanmuktidaśāyāṃ svayamantarlakṣyo bhūtvā paramākāśākhaṇḍamaṇḍalo bhavati

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सहस्रारे जल-ज्योतिः अन्तर्-लक्ष्यम्sahasrāre jala-jyotiḥ antar-lakṣyamв тысячелепестковом свет в воде — внутренняя цель
बुद्धि-गुहायां सर्व-अङ्ग-सुन्दरम्buddhi-guhāyāṃ sarva-aṅga-sundaramв тайнике разума — прекрасный всеми членами
पुरुष-रूपम् अन्तर्-लक्ष्यम् इति अपरेpuruṣa-rūpam antar-lakṣyam iti apareобраз Пуруши — внутренняя цель, говорят иные
अङ्गुष्ठ-मात्रः पुरुषः अन्तर्-लक्ष्यम् इति एकेaṅguṣṭha-mātraḥ puruṣaḥ antar-lakṣyam iti ekeПуруша величиною с большой палец — говорят другие
उक्त-विकल्पं सर्वम् आत्मा एवukta-vikalpaṃ sarvam ātmā evaвсё названное разнообразие есть Атман
परम-आकाश-अखण्ड-मण्डलः भवतिparama-ākāśa-akhaṇḍa-maṇḍalaḥ bhavatiделается неделимым кругом высшего пространства
अनुवाद

«В тысячелепестковом — свет в воде: внутренняя цель. В тайнике разума — прекрасный всеми членами образ Пуруши: внутренняя цель, говорят иные. Иные говорят: в середине круга внутри головы — пятиликий, с Умою, синегорлый, умиротворённый. Другие: Пуруша величиною с большой палец. Всё названное разнообразие есть Атман. Кто видит эту цель чистым видением Атмана, тот и есть утверждённый в Брахмане. Джива — двадцать пятое; оставив измышлённые им двадцать четыре начала, он с решимостью ‘я — двадцать шестое, Высший Атман’ делается освобождённым при жизни. Так, через видение внутренней цели, в состоянии освобождения при жизни, он сам делается внутренней целью — неделимым кругом высшего пространства».

संस्करण

2d1952d43fa6 · प्रकाशित 2 अग॰ 2026, 10:00:40 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से