Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 3.23.2.15
333 / 558
गोविन्दभाष्य · 3.2.15
॥
देवनागरी

प्रकाशवच् चावैयर्थ्यात्

लिप्यंतरण (IAST)

prakāśavac cāvaiyarthyāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रकाश-वत्prakāśa-vatкак свет; prakāśa + -vat; Его образ — самосветящийся, не гунный
चcaи; соединительная частица; сравнение
अवैयर्थ्यात्avaiyarthyātчтобы не праздны были [слова]; a-vaiyarthya «небесплодность», отложительный падеж; речения о Его облике-света истинны
अनुवाद

И — как со светом [солнца]: [образность знания] не пуста [— иначе созерцать было бы нечего].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

ननु चिन्त्यमानेन ज्ञानानन्देन परमात्म-वस्तुना जड-दुःख-रूपत्वेन तद्-विरुद्धा प्रकृतिर् निवर्तेतैव तादृशि ब्रह्मणि विग्रहवत्त्वं सूत्र-कृता कथम् अब्युपेयते इति चेत्, तत्राह—

प्रकाशवच् चावैयर्थ्यात् ॥

शङ्का-निरासाय च-शब्दः । सप्तम्य्-अन्ताद् इवार्थे वतिः । प्रकाशैक-रूपेऽपि रवौ विग्रहवत्त्वस्य यथा ध्यान-हेतुत्वाद् अवैयर्थ्यं तथा ज्ञानानन्दैक-रसेऽपि ब्रह्मणि तस्य तन् मन्तव्यम् । तद्-धेतुत्वाद् एव । इतरथा ध्यानानुपपत्तिः । ध्यायति कान्तं विरहिणी इत्य् आदौ विग्रह-विषयं तद् दृष्टम् ॥15॥

लिप्यंतरण (IAST)

nanu cintyamānena jñānānandena paramātma-vastunā jaḍa-duḥkha-rūpatvena tad-viruddhā prakṛtir nivartetaiva tādṛśi brahmaṇi vigrahavattvaṁ sūtra-kṛtā katham abyupeyate iti cet, tatrāha—

prakāśavac cāvaiyarthyāt ||

śaṅkā-nirāsāya ca-śabdaḥ | saptamy-antād ivārthe vatiḥ | prakāśaika-rūpe'pi ravau vigrahavattvasya yathā dhyāna-hetutvād avaiyarthyaṁ tathā jñānānandaika-rase'pi brahmaṇi tasya tan mantavyam | tad-dhetutvād eva | itarathā dhyānānupapattiḥ | dhyāyati kāntaṁ virahiṇī ity ādau vigraha-viṣayaṁ tad dṛṣṭam ||15||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ननुnanuно [скажут]; nanu
चिन्त्यमानेन ज्ञान-आनन्देन परमात्म-वस्तुनाcintyamānena jñāna-ānandena paramātma-vastunāмыслимой Вещью — знанием-блаженством; vastu
जड-दुःखादि-रूपत्वेन तत्-विरुद्धा प्रकृतिः निवर्तेत एवjaḍa-duḥkhādi-rūpatvena tat-viruddhā prakṛtiḥ nivarteta eva[лишь] отвращается противная Ему пракрити — косная, страдная; nivṛtti (OCR расшифрован)
तादृशे ब्रह्मणिtādṛśe brahmaṇiв таком Брахмане; tādṛśa
विग्रहवत्त्वम् सूत्र-कृता कथम् अभ्युपेयते इति चेत्vigrahavattvam sūtra-kṛtā katham abhyupeyate iti cetкак сутракаре принять образность? — если так; cet
तत्र आहtatra āhaна это говорит; āha
प्रकाशवत् च अवैयर्थ्यात्prakāśavat ca avaiyarthyāt«и как со светом: по непустоте»; сутра 3.2.15
शङ्का-निरासाय च-शब्दःśaṅkā-nirāsāya ca-śabdaḥ«и» — на отвод сомнения; nirāsa
सप्तमी-अन्तात् इव-अर्थे वतिःsaptamī-antāt iva-arthe vatiḥ[суффикс] «-vat» после местного — в смысле «как в»; grammatica
प्रकाश-एक-रूपे अपि रवौprakāśa-eka-rūpe api ravauи в солнце — сплошном свете —; ravi!
विग्रहवत्त्वस्यvigrahavattvasyaобразность; vigrahavattva
यथा ध्यान-हेतुत्वात् अवैयर्थ्यम्yathā dhyāna-hetutvāt avaiyarthyamне пуста — как повод СОЗЕРЦАНИЯ; dhyāna-hetu!
तथा ज्ञान-आनन्द-एक-रसे अपि ब्रह्मणिtathā jñāna-ānanda-eka-rase api brahmaṇiтак и в Брахмане — сплошном вкусе знания-блаженства; eka-rasa
तस्य तत् मन्तव्यम्tasya tat mantavyamмысли её [образность] такой же; mantavya
तत्-हेतुत्वात् एवtat-hetutvāt evaименно как повод того [созерцания]; hetu
इतरथा ध्यान-अनुपपत्तिःitarathā dhyāna-anupapattiḥиначе созерцанию не быть; anupapatti!
ध्यायति कान्तम् विरहिणी इति आदौdhyāyati kāntam virahiṇī iti ādau«разлучённая созерцает милого»; virahiṇī!!
विग्रह-विषयम् तत् दृष्टम्vigraha-viṣayam tat dṛṣṭamсозерцание видано с предметом-ОБРАЗОМ; viṣaya
भाष्य का अनुवाद

Но [скажут]: как сутракаре принять образность в Брахмане — знании-блаженстве? На это говорит:

«И — как со светом: по непустоте».

И в солнце — сплошном свете — образность не пуста: она повод СОЗЕРЦАНИЯ; так и в Брахмане — сплошном вкусе знания-блаженства. Иначе созерцанию не быть: «разлучённая созерцает МИЛОГО» — созерцание видано с предметом-образом.

संस्करण

121c90111777 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:11:31 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 3.2.14

श्लोक बदलें इन कुंजियों से