324 / 558
गोविन्दभाष्य · 3.2.6
देवनागरी

देह-योगाद् वा सो ऽपि

लिप्यंतरण (IAST)

deha-yogād vā so 'pi

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
देह-योगात्deha-yogātот связи с телом; deha + yoga, отложительный падеж; сокрытие сил — от воплощения
वाже, или; разделительная частица; пояснение
सः अपिsaḥ apiи оно; sa + api; то сокрытие
अनुवाद

И та [явь] — от [Него]: связью [дживы] с телом [правит Он]; и глубокий сон, и обморок — Его же.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
देवनागरी

अथ जागर-कर्तृत्वम् ईश्वरस्यैवेत्य् उच्यते । कठ-वल्ल्यां पठ्यते—

स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।

महान्तं विभुम् आत्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ [क.उ. 2.1.4] इति ।

तत्र जीवस्य श्रूयमाणो जागरः परेश-कर्तृको न वेति संशये कालाद्य्-अधीनत्व-दर्शनान् नेति प्राप्ते—

देह-योगाद् वा सोऽपि ॥

देह-योगेन वा यो जागरः स परेशाद् एव स्वप्नान्तम् इत्य् आदि श्रुतेः कालादेर् जाड्याच् च । सुषुप्ति-मूर्च्छयोर् अप्य् अवस्थयोः सृष्टिर् ईश्वर-कर्तृकैवेत्य् अपि-शब्देन समुच्चितम् । तस्यैव सर्व-कर्तृकत्व-श्रवणात् ॥6॥

--ओ)0(ओ--

लिप्यंतरण (IAST)

atha jāgara-kartṛtvam īśvarasyaivety ucyate | kaṭha-vallyāṁ paṭhyate—

svapnāntaṁ jāgaritāntaṁ cobhau yenānupaśyati |

mahāntaṁ vibhum ātmānaṁ matvā dhīro na śocati || [ka.u. 2.1.4] iti |

tatra jīvasya śrūyamāṇo jāgaraḥ pareśa-kartṛko na veti saṁśaye kālādy-adhīnatva-darśanān neti prāpte—

deha-yogād vā so'pi ||

deha-yogena vā yo jāgaraḥ sa pareśād eva svapnāntam ity ādi śruteḥ kālāder jāḍyāc ca | suṣupti-mūrcchayor apy avasthayoḥ sṛṣṭir īśvara-kartṛkaivety api-śabdena samuccitam | tasyaiva sarva-kartṛkatva-śravaṇāt ||6||

--o)0(o--

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ जागर-कर्तृत्वम् ईश्वरस्य एव इति उच्यतेatha jāgara-kartṛtvam īśvarasya eva iti ucyateтеперь: и творец яви — Ишвара; jāgara!
कठ-वल्ल्याम् पठ्यतेkaṭha-vallyām paṭhyateв Катха-валли читается; местн. (OCR исправлен)
स्वप्न-अन्तम् जागरित-अन्तम् चsvapna-antam jāgarita-antam ca«и конец сна, и конец яви»; anta
उभौ येन अनुपश्यतिubhau yena anupaśyati«кто прозирает оба»; anupaśyati
महान्तम् विभुम् आत्मानम्mahāntam vibhum ātmānam«того великого вездесущего Атмана»; mahat
मत्वा धीरः न शोचति इतिmatvā dhīraḥ na śocati iti«помыслив, мудрый не скорбит»; Катха 2.1.4
तत्रtatraздесь; tatra
जीवस्य श्रूयमाणः जागरःjīvasya śrūyamāṇaḥ jāgaraḥслышимая явь дживы; jāgara
पर-ईश-कर्तृकः न वा इति संशयेpara-īśa-kartṛkaḥ na vā iti saṁśayeтворима ли Владыкой? — при сомнении; saṁśaya
काल-आदि-अधीनत्व-दर्शनात् न इति प्राप्तेkāla-ādi-adhīnatva-darśanāt na iti prāpte«видно: зависит от времени и прочего — нет»; при полученном; prāpta
देह-योगात् वा सः अपिdeha-yogāt vā saḥ api«от связи с телом же — и она»; сутра 3.2.6
देह-योगेन वा यः जागरःdeha-yogena vā yaḥ jāgaraḥявь, [приходящая] связью с телом; deha-yoga!
सः पर-ईशात् एवsaḥ para-īśāt eva— от Высшего Владыки же; para-īśa
स्वप्न-अन्तम् इति आदि श्रुतेःsvapna-antam iti ādi śruteḥпо шрути «конец сна…»; śruti
काल-आदेः जाड्यात् चkāla-ādeḥ jāḍyāt caи по косности времени; jāḍya!
सुषुप्ति-मूर्च्छयोः अपि अवस्थयोःsuṣupti-mūrcchayoḥ api avasthayoḥи двух состояний — глубокого сна и обморока —; suṣupti-mūrcchā!
सृष्टिः ईश्वर-कर्तृका एवsṛṣṭiḥ īśvara-kartṛkā evaтворение — именно Ишварой; kartṛkā
इति अपि-शब्देन समुच्चितम्iti api-śabdena samuccitamтак прибавлено словом «и»; samuccita
तस्य एव सर्व-कर्तृत्व-श्रवणात्tasya eva sarva-kartṛtva-śravaṇātпо слышанию Его всетворчества; sarva-kartṛtva
भाष्य का अनुवाद

Теперь: и творец ЯВИ — Ишвара. «Кто прозирает и конец сна и конец яви — того великого Атмана помыслив, мудрый не скорбит» [Катха]. Явь творима Владыкой? «Нет — она зависит от времени [суток]». При полученном —

«От связи с телом же — и она».

Явь, [приходящая] связью [дживы] с телом, — от Высшего Владыки же: по шрути и по КОСНОСТИ времени [само оно не будильщик]. Словом «и» прибавлено: и глубокий сон, и обморок — творение Ишварой: слышится Его всетворчество.

संस्करण

bec68ad7748d · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:11:31 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से