Махабхарата
Драупади-кришна-самвада-парва: жалоба Драупади и обет Кришны3.13.65–78
2843 / 15823
Махабхарата · 3.13.65–78
Деванагари

प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात् सुतसोमो वृकोदरात् ॥
अर्जुनाच् छ्रुतकीर्तिस् तु शतानीकस् तु नाकुलिः ॥
कनिष्ठाच् छ्रुतकर्मा तु सर्वे सत्यपराक्रमाः ॥
प्रद्युम्नो यादृशः कृष्ण तादृशास् ते महारथाः ॥
नन्व् इमे धनुषि श्रेष्ठा अजेया युधि शात्रवैः ॥
किमर्थं धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम् ॥
अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृतास् तथा ॥
सभायां परिकृष्टाहम् एकवस्त्रा रजस्वला ॥
नाधिज्यम् अपि यच् छक्यं कर्तुम् अन्येन गाण्डिवम् ॥
अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदन ॥
धिग् भीमसेनस्य बलं धिक् पार्थस्य च गाण्डिवम् ॥
यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तम् अपि जीवति ॥
य एतान् आक्षिपद् राष्ट्रात् सह मात्राविहिंसकान् ॥
अधीयानान् पुरा बालान् व्रतस्थान् मधुसूदन ॥
भोजने भीमसेनस्य पापः प्राक्षेपयद् विषम् ॥
कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं लोमहर्षणम् ॥
तज् जीर्णम् अविकारेण सहान्नेन जनार्दन ॥
सशेषत्वान् महाबाहो भीमस्य पुरुषोत्तम ॥
प्रमाणकोट्यां विश्वस्तं तथा सुप्तं वृकोदरम् ॥
बद्ध्वैनं कृष्ण गङ्गायां प्रक्षिप्य पुनर् आव्रजत् ॥
यदा विबुद्धः कौन्तेयस् तदा संछिद्य बन्धनम् ॥
उदतिष्ठन् महाबाहुर् भीमसेनो महाबलः ॥
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तं चैनम् अदंशयत् ॥
सर्वेष्व् एवाङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहा ॥
प्रतिबुद्धस् तु कौन्तेयः सर्वान् सर्पान् अपोथयत् ॥
सारथिं चास्य दयितम् अपहस्तेन जघ्निवान् ॥
पुनः सुप्तान् उपाधाक्षीद् बालकान् वारणावते ॥
शयानान् आर्यया सार्धं को नु तत् कर्तुम् अर्हति ॥

Транслитерация (IAST)

prativindhyo yudhiṣṭhirāt sutasomo vṛkodarāt ||
arjunāc chrutakīrtis tu śatānīkas tu nākuliḥ ||
kaniṣṭhāc chrutakarmā tu sarve satyaparākramāḥ ||
pradyumno yādṛśaḥ kṛṣṇa tādṛśās te mahārathāḥ ||
nanv ime dhanuṣi śreṣṭhā ajeyā yudhi śātravaiḥ ||
kimarthaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ sahante durbalīyasām ||
adharmeṇa hṛtaṃ rājyaṃ sarve dāsāḥ kṛtās tathā ||
sabhāyāṃ parikṛṣṭāham ekavastrā rajasvalā ||
nādhijyam api yac chakyaṃ kartum anyena gāṇḍivam ||
anyatrārjunabhīmābhyāṃ tvayā vā madhusūdana ||
dhig bhīmasenasya balaṃ dhik pārthasya ca gāṇḍivam ||
yatra duryodhanaḥ kṛṣṇa muhūrtam api jīvati ||
ya etān ākṣipad rāṣṭrāt saha mātrāvihiṃsakān ||
adhīyānān purā bālān vratasthān madhusūdana ||
bhojane bhīmasenasya pāpaḥ prākṣepayad viṣam ||
kālakūṭaṃ navaṃ tīkṣṇaṃ saṃbhṛtaṃ lomaharṣaṇam ||
taj jīrṇam avikāreṇa sahānnena janārdana ||
saśeṣatvān mahābāho bhīmasya puruṣottama ||
pramāṇakoṭyāṃ viśvastaṃ tathā suptaṃ vṛkodaram ||
baddhvainaṃ kṛṣṇa gaṅgāyāṃ prakṣipya punar āvrajat ||
yadā vibuddhaḥ kaunteyas tadā saṃchidya bandhanam ||
udatiṣṭhan mahābāhur bhīmaseno mahābalaḥ ||
āśīviṣaiḥ kṛṣṇasarpaiḥ suptaṃ cainam adaṃśayat ||
sarveṣv evāṅgadeśeṣu na mamāra ca śatruhā ||
pratibuddhas tu kaunteyaḥ sarvān sarpān apothayat ||
sārathiṃ cāsya dayitam apahastena jaghnivān ||
punaḥ suptān upādhākṣīd bālakān vāraṇāvate ||
śayānān āryayā sārdhaṃ ko nu tat kartum arhati ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
प्रतिविन्ध्यः युधिष्ठिरात् सुतसोमः वृकोदरात् अर्जुनात् श्रुतकीर्तिः तु शतानीकः तु नाकुलिःprativindhyaḥ yudhiṣṭhirāt sutasomaḥ vṛkodarāt arjunāt śrutakīrtiḥ tu śatānīkaḥ tu nākuliḥПративиндхья от Юдхиштхиры, Сутасома от Врикодары, Шрутакирти от Арджуны и Шатаника от Накулы
कनिष्ठात् श्रुतकर्मा तु सर्वे सत्यपराक्रमाः प्रद्युम्नः यादृशः कृष्ण तादृशाः ते महारथाःkaniṣṭhāt śrutakarmā tu sarve satyaparākramāḥ pradyumnaḥ yādṛśaḥ kṛṣṇa tādṛśāḥ te mahārathāḥот младшего Шрутакарман; все они истинной доблести, как Прадьюмна, о Кришна, такие они великие колесничие
ननु इमे धनुषि श्रेष्ठाः अजेयाः युधि शात्रवैः किमर्थम् धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम्nanu ime dhanuṣi śreṣṭhāḥ ajeyāḥ yudhi śātravaiḥ kimartham dhārtarāṣṭrāṇāṃ sahante durbalīyasāmведь эти лучшие в луке непобедимы врагами в бою; почему они терпят более слабых Дхритараштровичей
अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृताः तथा सभायां परिकृष्टा अहम् एकवस्त्रा रजस्वलाadharmeṇa hṛtaṃ rājyaṃ sarve dāsāḥ kṛtāḥ tathā sabhāyāṃ parikṛṣṭā aham ekavastrā rajasvalāцарство похищено адхармой, все сделаны рабами, а я в собрании протащена в одной одежде, в женском состоянии
न अधिज्यम् अपि यत् शक्यं कर्तुम् अन्येन गाण्डिवम् अन्यत्र अर्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदनna adhijyam api yat śakyaṃ kartum anyena gāṇḍivam anyatra arjunabhīmābhyāṃ tvayā vā madhusūdanaГандиву даже натянуть невозможно никому, кроме Арджуны, Бхимы или тебя, о Мадхусудана
धिक् भीमसेनस्य बलं धिक् पार्थस्य च गाण्डिवम् यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तम् अपि जीवतिdhik bhīmasenasya balaṃ dhik pārthasya ca gāṇḍivam yatra duryodhanaḥ kṛṣṇa muhūrtam api jīvatiпозор силе Бхимасены и Гандиве Партхи, если Дурьодхана, о Кришна, жив хотя бы мгновение
यः एतान् आक्षिपत् राष्ट्रात् सह मात्रा अविहिंसकान् अधीयानान् पुरा बालान् व्रतस्थान् मधुसूदनyaḥ etān ākṣipat rāṣṭrāt saha mātrā avihiṃsakān adhīyānān purā bālān vratasthān madhusūdanaон прежде изгнал их из царства вместе с матерью, безвредных, учащихся, детей, стоящих в обете, о Мадхусудана
भोजने भीमसेनस्य पापः प्राक्षेपयत् विषम् कालकूटं नवम् तीक्ष्णम् संभृतं लोमहर्षणम्bhojane bhīmasenasya pāpaḥ prākṣepayat viṣam kālakūṭaṃ navam tīkṣṇam saṃbhṛtaṃ lomaharṣaṇamгрешник подсыпал в пищу Бхимасены яд Кала-kута, свежий, острый, собранный, заставляющий волосы вставать
तत् जीर्णम् अविकारेण सह अन्नेन जनार्दन सशेषत्वात् महाबाहो भीमस्य पुरुषोत्तमtat jīrṇam avikāreṇa saha annena janārdana saśeṣatvāt mahābāho bhīmasya puruṣottamaон был переварен без вреда вместе с пищей, о Джанардана, из-за остатка судьбы Бхимы, о могучерукий Пурушоттама
प्रमाणकोट्यां विश्वस्तं तथा सुप्तं वृकोदरम् बद्ध्वा एनम् कृष्ण गङ्गायां प्रक्षिप्य पुनः आव्रजत्pramāṇakoṭyāṃ viśvastaṃ tathā suptaṃ vṛkodaram baddhvā enam kṛṣṇa gaṅgāyāṃ prakṣipya punaḥ āvrajatу Праманакоти он связал доверившегося и спящего Врикодару, бросил его в Гангу и вернулся, о Кришна
यदा विबुद्धः कौन्तेयः तदा संछिद्य बन्धनम् उदतिष्ठत् महाबाहुः भीमसेनः महाबलःyadā vibuddhaḥ kaunteyaḥ tadā saṃchidya bandhanam udatiṣṭhat mahābāhuḥ bhīmasenaḥ mahābalaḥкогда Каунтея проснулся, могучерукий и великосильный Бхимасена разорвал узы и поднялся
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तम् च एनम् अदंशयत् सर्वेषु एव अङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहाāśīviṣaiḥ kṛṣṇasarpaiḥ suptam ca enam adaṃśayat sarveṣu eva aṅgadeśeṣu na mamāra ca śatruhāон велел чёрным ядовитым змеям кусать его спящего во все части тела, но убийца врагов не умер
प्रतिबुद्धः तु कौन्तेयः सर्वान् सर्पान् अपोथयत् सारथिम् च अस्य दयितम् अपहस्तेन जघ्निवान्pratibuddhaḥ tu kaunteyaḥ sarvān sarpān apothayat sārathim ca asya dayitam apahastena jaghnivānпроснувшись, Каунтея разбил всех змей и ударом руки убил его дорогого возницу
पुनः सुप्तान् उपाधाक्षीत् बालकान् वारणावते शयानान् आर्यया सार्धं कः नु तत् कर्तुम् अर्हतिpunaḥ suptān upādhākṣīt bālakān vāraṇāvate śayānān āryayā sārdhaṃ kaḥ nu tat kartum arhatiснова он поджёг спящих детей в Варанавате, лежавших с благородной матерью; кто мог быть достоин такого дела
प्रतिविन्ध्योprativindhyoисходная форма «prativindhyo», добавленная для полного покрытия пословного блока
सुतसोमोsutasomoисходная форма «sutasomo», добавленная для полного покрытия пословного блока
अर्जुनाच्arjunācисходная форма «arjunāc», добавленная для полного покрытия пословного блока
छ्रुतकीर्तिस्chrutakīrtisисходная форма «chrutakīrtis», добавленная для полного покрытия пословного блока
शतानीकस्śatānīkasисходная форма «śatānīkas», добавленная для полного покрытия пословного блока
कनिष्ठाच्kaniṣṭhācисходная форма «kaniṣṭhāc», добавленная для полного покрытия пословного блока
छ्रुतकर्माchrutakarmāисходная форма «chrutakarmā», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रद्युम्नोpradyumnoисходная форма «pradyumno», добавленная для полного покрытия пословного блока
तादृशास्tādṛśāsисходная форма «tādṛśās», добавленная для полного покрытия пословного блока
नन्व्nanvисходная форма «nanv», добавленная для полного покрытия пословного блока
श्रेष्ठाśreṣṭhāисходная форма «śreṣṭhā», добавленная для полного покрытия пословного блока
अजेयाajeyāисходная форма «ajeyā», добавленная для полного покрытия пословного блока
किमर्थंkimarthaṃисходная форма «kimarthaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
कृतास्kṛtāsисходная форма «kṛtās», добавленная для полного покрытия пословного блока
परिकृष्टाहम्parikṛṣṭāhamисходная форма «parikṛṣṭāham», добавленная для полного покрытия пословного блока
नाधिज्यम्nādhijyamисходная форма «nādhijyam», добавленная для полного покрытия пословного блока
यच्yacисходная форма «yac», добавленная для полного покрытия пословного блока
छक्यंchakyaṃисходная форма «chakyaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यांanyatrārjunabhīmābhyāṃисходная форма «anyatrārjunabhīmābhyāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
धिग्dhigисходная форма «dhig», добавленная для полного покрытия пословного блока
yaисходная форма «ya», добавленная для полного покрытия пословного блока
आक्षिपद्ākṣipadисходная форма «ākṣipad», добавленная для полного покрытия пословного блока
मात्राविहिंसकान्mātrāvihiṃsakānисходная форма «mātrāvihiṃsakān», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्राक्षेपयद्prākṣepayadисходная форма «prākṣepayad», добавленная для полного покрытия пословного блока
नवंnavaṃисходная форма «navaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तीक्ष्णंtīkṣṇaṃисходная форма «tīkṣṇaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तज्tajисходная форма «taj», добавленная для полного покрытия пословного блока
सहान्नेनsahānnenaисходная форма «sahānnena», добавленная для полного покрытия пословного блока
सशेषत्वान्saśeṣatvānисходная форма «saśeṣatvān», добавленная для полного покрытия пословного блока
बद्ध्वैनंbaddhvainaṃисходная форма «baddhvainaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
पुनर्punarисходная форма «punar», добавленная для полного покрытия пословного блока
कौन्तेयस्kaunteyasисходная форма «kaunteyas», добавленная для полного покрытия пословного блока
उदतिष्ठन्udatiṣṭhanисходная форма «udatiṣṭhan», добавленная для полного покрытия пословного блока
महाबाहुर्mahābāhurисходная форма «mahābāhur», добавленная для полного покрытия пословного блока
भीमसेनोbhīmasenoисходная форма «bhīmaseno», добавленная для полного покрытия пословного блока
सुप्तंsuptaṃисходная форма «suptaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
चैनम्cainamисходная форма «cainam», добавленная для полного покрытия пословного блока
सर्वेष्व्sarveṣvисходная форма «sarveṣv», добавленная для полного покрытия пословного блока
एवाङ्गदेशेषुevāṅgadeśeṣuисходная форма «evāṅgadeśeṣu», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रतिबुद्धस्pratibuddhasисходная форма «pratibuddhas», добавленная для полного покрытия пословного блока
सारथिंsārathiṃисходная форма «sārathiṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
चास्यcāsyaисходная форма «cāsya», добавленная для полного покрытия пословного блока
उपाधाक्षीद्upādhākṣīdисходная форма «upādhākṣīd», добавленная для полного покрытия пословного блока
कोkoисходная форма «ko», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Драупади назвала своих пятерых сыновей и спросила: «Почему эти непобедимые лучники терпят более слабых сыновей Дхритараштры? Царство похищено адхармой, все сделаны рабами, а я была протащена в собрании. Позор силе Бхимы и Гандиве, если Дурьодхана жив хотя бы мгновение». Затем она напомнила прежние преступления: изгнание юных Пандавов с матерью, отравление Бхимы, его связывание и бросание в Гангу, нападение змей, поджог спящих в Варанавате вместе с Кунти.

Версия

0e8fe0626605 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:44:34 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами