Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1036.103.13-24
5859 / 15823
Махабхарата · 6.103.13-24
Деванагари

पश्य कृष्ण महात्मानं भीष्मं भीमपराक्रमम् ॥
गजं नलवनानीव विमृद्नन्तं बलं मम ॥
न चैवैनं महात्मानम् उत्सहामो निरीक्षितुम् ॥
लेलिह्यमानं सैन्येषु प्रवृद्धम् इव पावकम् ॥
यथा घोरो महानागस् तक्षको वै विषोल्बणः ॥
तथा भीष्मो रणे कृष्ण तीक्ष्णशस्त्रः प्रतापवान् ॥
गृहीतचापः समरे विमुञ्चंश् च शिताञ् शरान् ॥
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश् च देवराट् ॥
वरुणः पाशभृद् वापि सगदो वा धनेश्वरः ॥
न तु भीष्मः सुसंक्रुद्धः शक्यो जेतुं महाहवे ॥
सो ऽहम् एवं गते कृष्ण निमग्नः शोकसागरे ॥
आत्मनो बुद्धिदौर्बल्याद् भीष्मम् आसाद्य संयुगे ॥
वनं यास्यामि दुर्धर्ष श्रेयो मे तत्र वै गतम् ॥
न युद्धं रोचये कृष्ण हन्ति भीष्मो हि नः सदा ॥
यथा प्रज्वलितं वह्निं पतंगः समभिद्रवन् ॥
एकतो मृत्युम् अभ्येति तथाहं भीष्मम् ईयिवान् ॥
क्षयं नीतो ऽस्मि वार्ष्णेय राज्यहेतोः पराक्रमी ॥
भ्रातरश् चैव मे शूराः सायकैर् भृशपीडिताः ॥
मत्कृते भ्रातृसौहार्दाद् राज्यात् प्रभ्रंशनं गताः ॥
परिक्लिष्टा तथा कृष्णा मत्कृते मधुसूदन ॥
जीवितं बहु मन्ये ऽहं जीवितं ह्य् अद्य दुर्लभम् ॥
जीवितस्याद्य शेषेण चरिष्ये धर्मम् उत्तमम् ॥
यदि ते ऽहम् अनुग्राह्यो भ्रातृभिः सह केशव ॥
स्वधर्मस्याविरोधेन तद् उदाहर केशव ॥

Транслитерация (IAST)

paśya kṛṣṇa mahātmānaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramam ||
gajaṃ nalavanānīva vimṛdnantaṃ balaṃ mama ||
na caivainaṃ mahātmānam utsahāmo nirīkṣitum ||
lelihyamānaṃ sainyeṣu pravṛddham iva pāvakam ||
yathā ghoro mahānāgas takṣako vai viṣolbaṇaḥ ||
tathā bhīṣmo raṇe kṛṣṇa tīkṣṇaśastraḥ pratāpavān ||
gṛhītacāpaḥ samare vimuñcaṃś ca śitāñ śarān ||
śakyo jetuṃ yamaḥ kruddho vajrapāṇiś ca devarāṭ ||
varuṇaḥ pāśabhṛd vāpi sagado vā dhaneśvaraḥ ||
na tu bhīṣmaḥ susaṃkruddhaḥ śakyo jetuṃ mahāhave ||
so 'ham evaṃ gate kṛṣṇa nimagnaḥ śokasāgare ||
ātmano buddhidaurbalyād bhīṣmam āsādya saṃyuge ||
vanaṃ yāsyāmi durdharṣa śreyo me tatra vai gatam ||
na yuddhaṃ rocaye kṛṣṇa hanti bhīṣmo hi naḥ sadā ||
yathā prajvalitaṃ vahniṃ pataṃgaḥ samabhidravan ||
ekato mṛtyum abhyeti tathāhaṃ bhīṣmam īyivān ||
kṣayaṃ nīto 'smi vārṣṇeya rājyahetoḥ parākramī ||
bhrātaraś caiva me śūrāḥ sāyakair bhṛśapīḍitāḥ ||
matkṛte bhrātṛsauhārdād rājyāt prabhraṃśanaṃ gatāḥ ||
parikliṣṭā tathā kṛṣṇā matkṛte madhusūdana ||
jīvitaṃ bahu manye 'haṃ jīvitaṃ hy adya durlabham ||
jīvitasyādya śeṣeṇa cariṣye dharmam uttamam ||
yadi te 'ham anugrāhyo bhrātṛbhiḥ saha keśava ||
svadharmasyāvirodhena tad udāhara keśava ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
पश्य कृष्ण महात्मानम्paśya kṛṣṇa mahātmānamпосмотри, Кришна, великодушного; взгляни на великого
भीष्मम् भीमपराक्रमम्bhīṣmam bhīmaparākramamБхишму страшной доблести; Бхишму с грозной силой
गजम् नलवनानि इवgajam nalavanāni ivaкак слона тростниковые заросли; словно слон камыши
विमृद्नन्तम् बलम् ममvimṛdnantam balam mamaсминающего войско моё; давящего мою армию
न च एव एनम् महात्मानम्na ca eva enam mahātmānamи никак этого великодушного; и этого великого
उत्सहामः निरीक्षितुम्utsahāmaḥ nirīkṣitumмы способны видеть; можем смотреть
लेलिह्यमानम् सैन्येषुlelihyamānam sainyeṣuлижуще-пылающего среди войск; мечущегося в армиях
प्रवृद्धम् इव पावकम्pravṛddham iva pāvakamкак разросшийся огонь; словно выросшее пламя
यथा घोरः महानागःyathā ghoraḥ mahānāgaḥкак страшный великий змей; словно ужасный змей
तक्षकः वै विषोल्बणःtakṣakaḥ vai viṣolbaṇaḥТакшака с сильным ядом; Такшака, яростно ядовитый
तथा भीष्मः रणे कृष्णtathā bhīṣmaḥ raṇe kṛṣṇaтак Бхишма в бою, Кришна; таков Бхишма на поле
तीक्ष्णशस्त्रः प्रतापवान्tīkṣṇaśastraḥ pratāpavānс острым оружием, могучий; грозный, с острым оружием
गृहीतचापः समरेgṛhītacāpaḥ samareс луком в руке в битве; держа лук на поле
विमुञ्चन् च शितान् शरान्vimuñcan ca śitān śarānи выпуская острые стрелы; пуская отточенные стрелы
शक्यः जेतुम् यमः क्रुद्धःśakyaḥ jetum yamaḥ kruddhaḥможет быть побеждён Яма разгневанный; возможно одолеть Яму
वज्रपाणिः च देवराट्vajrapāṇiḥ ca devarāṭи громоносец царь богов; Индру с ваджрой
वरुणः पाशभृत् वा अपिvaruṇaḥ pāśabhṛt vā apiили Варуна с петлёй; даже Варуну с арканом
सगदः वा धनेश्वरःsagadaḥ vā dhaneśvaraḥили владыка богатств с булавой; Куберу с палицей
न तु भीष्मः सुसंक्रुद्धःna tu bhīṣmaḥ susaṃkruddhaḥно не Бхишма сильно разгневанный; не яростный Бхишма
शक्यः जेतुम् महाहवेśakyaḥ jetum mahāhaveможет быть побеждён в великой битве; одолим на поле
सः अहम् एवम् गते कृष्णsaḥ aham evam gate kṛṣṇaтак я при таком положении, Кришна; я в этом состоянии
निमग्नः शोकसागरेnimagnaḥ śokasāgareпогружён в море скорби; утонул в океане печали
आत्मनः बुद्धिदौर्बल्यात्ātmanaḥ buddhidaurbalyātиз-за слабости собственной мудрости; по немощи моего разума
भीष्मम् आसाद्य संयुगेbhīṣmam āsādya saṃyugeстолкнувшись с Бхишмой в бою; встретив Бхишму
वनम् यास्यामि दुर्धर्षvanam yāsyāmi durdharṣaв лес пойду, неприступный; уйду в лес
श्रेयः मे तत्र वै गतम्śreyaḥ me tatra vai gatamблаго моё туда ушло; там для меня лучше
न युद्धम् रोचये कृष्णna yuddham rocaye kṛṣṇaбитва мне не нравится, Кришна; не хочу войны
हन्ति भीष्मः हि नः सदाhanti bhīṣmaḥ hi naḥ sadāБхишма ведь нас всегда убивает; Бхишма постоянно нас губит
यथा प्रज्वलितम् वह्निम्yathā prajvalitam vahnimкак пылающий огонь; словно разгоревшееся пламя
पतंगः समभिद्रवन्pataṃgaḥ samabhidravanмотылёк подлетая; насекомое, бросаясь
एकतः मृत्युम् अभ्येतिekataḥ mṛtyum abhyetiнепременно к смерти приходит; идёт прямо к гибели
तथा अहम् भीष्मम् ईयिवान्tathā aham bhīṣmam īyivānтак я к Бхишме пришедший; так я приблизился к Бхишме
क्षयम् नीतः अस्मि वार्ष्णेयkṣayam nītaḥ asmi vārṣṇeyaк гибели приведён я, Варшнея; я доведён до разрушения
राज्यहेतोः पराक्रमीrājyahetoḥ parākramīради царства, доблестный; из-за причины царства
भ्रातरः च एव मे शूराःbhrātaraḥ ca eva me śūrāḥи мои братья герои; также мои храбрые братья
सायकैः भृशपीडिताःsāyakaiḥ bhṛśapīḍitāḥстрелами сильно мучимы; тяжко истерзаны стрелами
मत्कृते भ्रातृसौहार्दात्matkṛte bhrātṛsauhārdātради меня из братской любви; из привязанности к брату
राज्यात् प्रभ्रंशनम् गताःrājyāt prabhraṃśanam gatāḥлишение царства получили; были низвергнуты от власти
परिक्लिष्टा तथा कृष्णाparikliṣṭā tathā kṛṣṇāи Кришна измучена; также Драупади истерзана
मत्कृते मधुसूदनmatkṛte madhusūdanaради меня, Мадхусудана; из-за меня
जीवितम् बहु मन्ये अहम्jīvitam bahu manye ahamжизнь высоко ценю я; считаю жизнь великим благом
जीवितम् हि अद्य दुर्लभम्jīvitam hi adya durlabhamжизнь ведь сегодня труднодостижима; ныне жизнь редка
जीवितस्य अद्य शेषेणjīvitasya adya śeṣeṇaостатком жизни сегодня; тем, что осталось жить
चरिष्ये धर्मम् उत्तमम्cariṣye dharmam uttamamбуду исполнять высшую дхарму; пойду путём высшего долга
यदि ते अहम् अनुग्राह्यःyadi te aham anugrāhyaḥесли тобой я достоин милости; если я заслуживаю твоей помощи
भ्रातृभिः सह केशवbhrātṛbhiḥ saha keśavaвместе с братьями, Кешава; со своими братьями
स्वधर्मस्य अविरोधेनsvadharmasya avirodhenaбез противоречия своей дхарме; не нарушая собственного долга
तत् उदाहर केशवtat udāhara keśavaто изложи, Кешава; скажи это
Литературный перевод

«Посмотри, Кришна, на великодушного Бхишму страшной доблести: он сминает моё войско, словно слон — тростниковые заросли. Мы не в силах даже смотреть на этого великого, когда он среди армий мечется, словно разросшееся пламя. Как страшный великий змей Такшака, полный яростного яда, так Бхишма в бою, Кришна: он грозен и вооружён острым оружием. Яму, разгневанного, можно победить; можно одолеть царя богов с ваджрой, Варуну с петлёй или владыку богатств с булавой, но не яростного Бхишму в великой битве. И вот я, Кришна, в таком положении погружён в море скорби: из-за слабости собственного разума я встретился с Бхишмой в бою. Я уйду в лес, неприступный; там для меня лучше. Мне не нравится эта война, Кришна, ведь Бхишма непрестанно губит нас. Как мотылёк, бросаясь в пылающий огонь, идёт прямо к смерти, так и я, приблизившись к Бхишме, приведён к гибели ради царства, о Варшнея. И мои храбрые братья тяжко измучены стрелами; ради меня, по братской любви, они лишились царства. Так же ради меня измучена Кришна-Драупади, о Мадхусудана. Я считаю жизнь великим благом, ведь сегодня жизнь редка; тем остатком жизни, что у меня ещё есть, я буду исполнять высшую дхарму. Если я вместе с братьями достоин твоей милости, Кешава, скажи, что мне делать без противоречия моей собственной дхарме».

Версия

cfbfc2b6ff03 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами