Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1036.103.25-39
5860 / 15823
Махабхарата · 6.103.25-39
Деванагари

एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्य कारुण्याद् बहुविस्तरम् ॥
प्रत्युवाच ततः कृष्णः सान्त्वयानो युधिष्ठिरम् ॥
धर्मपुत्र विषादं त्वं मा कृथाः सत्यसंगर ॥
यस्य ते भ्रातरः शूरा दुर्जयाः शत्रुसूदनाः ॥
अर्जुनो भीमसेनश् च वाय्वग्निसमतेजसौ ॥
माद्रीपुत्रौ च विक्रान्तौ त्रिदशानाम् इवेश्वरौ ॥
मां वा नियुङ्क्ष्व सौहार्दाद् योत्स्ये भीष्मेण पाण्डव ॥
त्वत्प्रयुक्तो ह्य् अहं राजन् किं न कुर्यां महाहवे ॥
हनिष्यामि रणे भीष्मम् आहूय पुरुषर्षभम् ॥
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां यदि नेच्छति फल्गुनः ॥
यदि भीष्मे हते राजञ् जयं पश्यसि पाण्डव ॥
हन्तास्म्य् एकरथेनाद्य कुरुवृद्धं पितामहम् ॥
पश्य मे विक्रमं राजन् महेन्द्रस्येव संयुगे ॥
विमुञ्चन्तं महास्त्राणि पातयिष्यामि तं रथात् ॥
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणां मच्छत्रुः स न संशयः ॥
मदर्था भवदर्था ये ये मदीयास् तवैव ते ॥
तव भ्राता मम सखा संबन्धी शिष्य एव च ॥
मांसान्य् उत्कृत्य वै दद्याम् अर्जुनार्थे महीपते ॥
एष चापि नरव्याघ्रो मत्कृते जीवितं त्यजेत् ॥
एष नः समयस् तात तारयेम परस्परम् ॥
स मां नियुङ्क्ष्व राजेन्द्र यावद् द्वीपो भवाम्य् अहम् ॥
प्रतिज्ञातम् उपप्लव्ये यत् तत् पार्थेन पूर्वतः ॥
घातयिष्यामि गाङ्गेयम् इत्य् उलूकस्य संनिधौ ॥
परिरक्ष्यं च मम तद् वचः पार्थस्य धीमतः ॥
अनुज्ञातं तु पार्थेन मया कार्यं न संशयः ॥
अथ वा फल्गुनस्यैष भारः परिमितो रणे ॥
निहनिष्यति संग्रामे भीष्मं परपुरंजयम् ॥
अशक्यम् अपि कुर्याद् धि रणे पार्थः समुद्यतः ॥
त्रिदशान् वा समुद्युक्तान् सहितान् दैत्यदानवैः ॥
निहन्याद् अर्जुनः संख्ये किम् उ भीष्मं नराधिप ॥
विपरीतो महावीर्यो गतसत्त्वो ऽल्पजीवितः ॥
भीष्मः शांतनवो नूनं कर्तव्यं नावबुध्यते ॥

Транслитерация (IAST)

etac chrutvā vacas tasya kāruṇyād bahuvistaram ||
pratyuvāca tataḥ kṛṣṇaḥ sāntvayāno yudhiṣṭhiram ||
dharmaputra viṣādaṃ tvaṃ mā kṛthāḥ satyasaṃgara ||
yasya te bhrātaraḥ śūrā durjayāḥ śatrusūdanāḥ ||
arjuno bhīmasenaś ca vāyvagnisamatejasau ||
mādrīputrau ca vikrāntau tridaśānām iveśvarau ||
māṃ vā niyuṅkṣva sauhārdād yotsye bhīṣmeṇa pāṇḍava ||
tvatprayukto hy ahaṃ rājan kiṃ na kuryāṃ mahāhave ||
haniṣyāmi raṇe bhīṣmam āhūya puruṣarṣabham ||
paśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ yadi necchati phalgunaḥ ||
yadi bhīṣme hate rājañ jayaṃ paśyasi pāṇḍava ||
hantāsmy ekarathenādya kuruvṛddhaṃ pitāmaham ||
paśya me vikramaṃ rājan mahendrasyeva saṃyuge ||
vimuñcantaṃ mahāstrāṇi pātayiṣyāmi taṃ rathāt ||
yaḥ śatruḥ pāṇḍuputrāṇāṃ macchatruḥ sa na saṃśayaḥ ||
madarthā bhavadarthā ye ye madīyās tavaiva te ||
tava bhrātā mama sakhā saṃbandhī śiṣya eva ca ||
māṃsāny utkṛtya vai dadyām arjunārthe mahīpate ||
eṣa cāpi naravyāghro matkṛte jīvitaṃ tyajet ||
eṣa naḥ samayas tāta tārayema parasparam ||
sa māṃ niyuṅkṣva rājendra yāvad dvīpo bhavāmy aham ||
pratijñātam upaplavye yat tat pārthena pūrvataḥ ||
ghātayiṣyāmi gāṅgeyam ity ulūkasya saṃnidhau ||
parirakṣyaṃ ca mama tad vacaḥ pārthasya dhīmataḥ ||
anujñātaṃ tu pārthena mayā kāryaṃ na saṃśayaḥ ||
atha vā phalgunasyaiṣa bhāraḥ parimito raṇe ||
nihaniṣyati saṃgrāme bhīṣmaṃ parapuraṃjayam ||
aśakyam api kuryād dhi raṇe pārthaḥ samudyataḥ ||
tridaśān vā samudyuktān sahitān daityadānavaiḥ ||
nihanyād arjunaḥ saṃkhye kim u bhīṣmaṃ narādhipa ||
viparīto mahāvīryo gatasattvo 'lpajīvitaḥ ||
bhīṣmaḥ śāṃtanavo nūnaṃ kartavyaṃ nāvabudhyate ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एतत् श्रुत्वा वचः तस्यetat śrutvā vacaḥ tasyaэто услышав слово его; выслушав эту речь
कारुण्यात् बहुविस्तरम्kāruṇyāt bahuvistaramиз сострадания очень пространную; полную сострадания
प्रत्युवाच ततः कृष्णःpratyuvāca tataḥ kṛṣṇaḥответил затем Кришна; после этого Кришна сказал
सान्त्वयानः युधिष्ठिरम्sāntvayānaḥ yudhiṣṭhiramутешая Юдхиштхиру; ободряя Юдхиштхиру
धर्मपुत्र विषादम् त्वम्dharmaputra viṣādam tvamсын Дхармы, уныние ты; о сын Дхармы, печаль
मा कृथाः सत्यसंगरmā kṛthāḥ satyasaṃgaraне делай, верный обещанию; не впадай, правдивый в обете
यस्य ते भ्रातरः शूराःyasya te bhrātaraḥ śūrāḥу кого твои братья герои; ведь твои братья храбры
दुर्जयाः शत्रुसूदनाःdurjayāḥ śatrusūdanāḥтруднопобедимые губители врагов; неодолимые сокрушители противников
अर्जुनः भीमसेनः चarjunaḥ bhīmasenaḥ caАрджуна и Бхимасена; Арджуна с Бхимой
वाय्वग्निसमतेजसौvāyvagnisamatejasauравные ветру и огню силой; сияющие как ветер и огонь
माद्रीपुत्रौ च विक्रान्तौmādrīputrau ca vikrāntauи два сына Мадри доблестные; отважные Мадрины сыновья
त्रिदशानाम् इव ईश्वरौtridaśānām iva īśvarauкак владыки богов; словно повелители небожителей
माम् वा नियुङ्क्ष्व सौहार्दात्mām vā niyuṅkṣva sauhārdātили меня назначь из дружбы; поручи мне по любви
योत्स्ये भीष्मेण पाण्डवyotsye bhīṣmeṇa pāṇḍavaбуду сражаться с Бхишмой, Пандава; я вступлю в бой с Бхишмой
त्वत्प्रयुक्तः हि अहम् राजन्tvatprayuktaḥ hi aham rājanтобой посланный ведь я, царь; по твоему поручению
किम् न कुर्याम् महाहवेkim na kuryām mahāhaveчто не сделал бы в битве; чего не совершу
हनिष्यामि रणे भीष्मम्haniṣyāmi raṇe bhīṣmamубью в бою Бхишму; сражу Бхишму на поле
आहूय पुरुषर्षभम्āhūya puruṣarṣabhamвызвав лучшего из людей; призвав героя
पश्यताम् धार्तराष्ट्राणाम्paśyatām dhārtarāṣṭrāṇāmна глазах Дхартраштров; перед сыновьями Дхритараштры
यदि न इच्छति फल्गुनःyadi na icchati phalgunaḥесли не желает Фалгуна; если Арджуна не хочет
यदि भीष्मे हते राजन्yadi bhīṣme hate rājanесли при убитом Бхишме, царь; если после гибели Бхишмы
जयम् पश्यसि पाण्डवjayam paśyasi pāṇḍavaпобеду видишь, Пандава; ты видишь победу
हन्ता अस्मि एकरथेन अद्यhantā asmi ekarathena adyaубийцей буду одной колесницей сегодня; сражу один на ратхе
कुरुवृद्धम् पितामहम्kuruvṛddham pitāmahamстарца Куру, питамаху; деда рода Куру
पश्य मे विक्रमम् राजन्paśya me vikramam rājanсмотри мою доблесть, царь; узри мой подвиг
महेन्द्रस्य इव संयुगेmahendrasya iva saṃyugeкак Махендры в битве; подобную Индровой
विमुञ्चन्तम् महास्त्राणिvimuñcantam mahāstrāṇiвыпускающего великие оружия; пускающего могучие астры
पातयिष्यामि तम् रथात्pātayiṣyāmi tam rathātсброшу его с колесницы; повалю его с ратхи
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणाम्yaḥ śatruḥ pāṇḍuputrāṇāmкто враг сыновей Панду; враг Пандавов
मत्शत्रुः सः न संशयःmatśatruḥ saḥ na saṃśayaḥмой враг он, нет сомнения; он мой противник
मदर्थाः भवदर्थाः येmadarthāḥ bhavadarthāḥ yeкто ради меня, ради тебя; мои сторонники и твои
ये मदीयाः तव एव तेye madīyāḥ tava eva teкто мои, те твои; мои люди суть твои
तव भ्राता मम सखाtava bhrātā mama sakhāтвой брат мой друг; твой брат мне товарищ
संबन्धी शिष्यः एव चsaṃbandhī śiṣyaḥ eva caродич и ученик также; свойственник и ученик
मांसानि उत्कृत्य वै दद्याम्māṃsāni utkṛtya vai dadyāmмяса вырезав отдал бы; плоть отсекши, отдам
अर्जुनार्थे महीपतेarjunārthe mahīpateради Арджуны, владыка земли; за Арджуну
एषः च अपि नरव्याघ्रःeṣaḥ ca api naravyāghraḥи этот тигр среди людей; и этот герой
मत्कृते जीवितम् त्यजेत्matkṛte jīvitam tyajetради меня жизнь оставит; за меня отдаст жизнь
एषः नः समयः तातeṣaḥ naḥ samayaḥ tātaтаков наш договор, дорогой; это наш обет
तारयेम परस्परम्tārayema parasparamпереправим друг друга; спасём друг друга
सः माम् नियुङ्क्ष्व राजेन्द्रsaḥ mām niyuṅkṣva rājendraтак меня назначь, царь царей; поручи мне
यावत् द्वीपः भवामि अहम्yāvat dvīpaḥ bhavāmi ahamпока островом буду я; пока я буду опорой
प्रतिज्ञातम् उपप्लव्येpratijñātam upaplavyeобещано в Упаплавье; было дано обещание
यत् तत् पार्थेन पूर्वतःyat tat pārthena pūrvataḥто, что Партхой прежде; которое Арджуна прежде
घातयिष्यामि गाङ्गेयम्ghātayiṣyāmi gāṅgeyamзаставлю убить Гангею; сражу сына Ганги
इति उलूकस्य संनिधौiti ulūkasya saṃnidhauтак в присутствии Улуки; при Улуке
परिरक्ष्यम् च मम तत्parirakṣyam ca mama tatи должно быть сохранено мной это; мне надо защитить
वचः पार्थस्य धीमतःvacaḥ pārthasya dhīmataḥслово мудрого Партхи; обещание разумного Арджуны
अनुज्ञातम् तु पार्थेनanujñātam tu pārthenaесли позволено Партхой; с разрешения Арджуны
मया कार्यम् न संशयःmayā kāryam na saṃśayaḥмною должно быть сделано, нет сомнения; я сделаю несомненно
अथ वा फल्गुनस्य एषःatha vā phalgunasya eṣaḥили же Фалгуны эта; либо это Арджуны
भारः परिमितः रणेbhāraḥ parimitaḥ raṇeноша назначена в бою; доля труда на поле
निहनिष्यति संग्रामेnihaniṣyati saṃgrāmeон убьёт в сражении; он сразит в битве
भीष्मम् परपुरंजयम्bhīṣmam parapuraṃjayamБхишму, покорителя вражеских городов; Бхишму, победителя врагов
अशक्यम् अपि कुर्यात् हिaśakyam api kuryāt hiдаже невозможное сделает ведь; способен совершить невозможное
रणे पार्थः समुद्यतःraṇe pārthaḥ samudyataḥв бою Партха поднявшийся; Арджуна, выступивший на поле
त्रिदशान् वा समुद्युक्तान्tridaśān vā samudyuktānили богов собравшихся; даже небожителей готовых
सहितान् दैत्यदानवैःsahitān daityadānavaiḥсоединённых с дайтьями и данавами; вместе с демонами
निहन्यात् अर्जुनः संख्येnihanyāt arjunaḥ saṃkhyeубил бы Арджуна в битве; сразил бы Арджуна
किम् उ भीष्मम् नराधिपkim u bhīṣmam narādhipaчто уж Бхишму, царь; тем более Бхишму
विपरीतः महावीर्यःviparītaḥ mahāvīryaḥпомрачённый великосильный; изменившийся могучий
गतसत्त्वः अल्पजीवितःgatasattvaḥ alpajīvitaḥлишённый силы, краткоживущий; с иссякшей жизнью
भीष्मः शांतनवः नूनम्bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ nūnamБхишма сын Шантану несомненно; Шантанава Бхишма
कर्तव्यम् न अवबुध्यतेkartavyam na avabudhyateдолжного не понимает; не сознаёт, что надо
Литературный перевод

Выслушав эту пространную речь, полную сострадания, Кришна стал утешать Юдхиштхиру и ответил: «Сын Дхармы, верный своему обещанию, не впадай в уныние. Твои братья — храбрые, труднопобедимые губители врагов: Арджуна и Бхимасена сияют силой, равной ветру и огню, а доблестные сыновья Мадри подобны владыкам богов. Или, по дружбе, поручи это мне, Пандава: я буду сражаться с Бхишмой. По твоему поручению, царь, чего я не совершу в великой битве? Если Фалгуна не хочет, я вызову Бхишму, лучшего из людей, и сражу его в бою на глазах у Дхартраштров. Если ты видишь победу после гибели Бхишмы, Пандава, я сегодня один на колеснице убью старца Куру, питамаху. Смотри, царь, на мою доблесть, подобную доблести Махендры в сражении: когда он будет выпускать великие астры, я повалю его с колесницы. Кто враг сыновей Панду, тот, без сомнения, мой враг. Те, кто ради меня, — ради тебя; кто мои, те твои. Твой брат — мой друг, родич и ученик; ради Арджуны, владыка земли, я отдал бы даже плоть, вырезав её из себя. И этот тигр среди людей ради меня отдаст жизнь. Таков наш договор, дорогой: мы должны переправить друг друга. Поэтому поручи мне, царь царей, пока я могу быть твоей опорой. То, что Партха прежде обещал в Упаплавье в присутствии Улуки: “Я сражу сына Ганги”, — это слово мудрого Партхи я должен сохранить. Если Партха разрешит, я сделаю это сам, нет сомнения. Или же это назначенная в бою ноша Фалгуны: он сразит Бхишму, покорителя вражеских городов. Когда Партха поднимается в бою, он способен совершить даже невозможное; в сражении Арджуна уничтожил бы и богов, если бы они выступили вместе с дайтьями и данавами, что уж говорить о Бхишме, владыка людей. Несомненно, великосильный Бхишма, сын Шантану, помрачён, лишён прежней силы, близок к концу жизни и не сознаёт, что должно делать».

Версия

bba666bc7ec6 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами