विप्रतिषेधाच् चासमञ्जसम्
vipratiṣedhāc cāsamañjasam
И [учение Капилы] нескладно от самопротиворечий — [сколько ни ищи, они в его же смрити].
उपसंहरति—
विप्रतिषेधाच् चासमञ्जसम् ॥
पूर्वोत्तर-विरोधाच् चेदं कपिल-दर्शनम् असमञ्जसम् । निःश्रेयस-कामैर् हेयम् इत्य् अर्थः । तथा हि, प्रकृतेः पारार्थ्याद् दृश्यत्वाच् च तस्या भोक्ता द्रष्टाधिष्ठाता च पुरुष इति शरीरादि-व्यतिरिक्तः पुमान्, संहत-परार्थत्वात् इत्य् आदिभिर् अभ्युपगम्य तस्य पुनर् निर्विकार-निर्धर्मक-चैतन्यत्व-कर्तृत्व-शून्यत्वं कैवल्य-रूपत्वं चाभिहितम् । जड-प्रकाश-योगात् प्रकाशः, निर्गुणत्वान् न चिद्-धर्मा इत्य् आदिभिः । गुणाविवेक-विवेकौ पुंसौ बन्ध-मोक्षौ स्वीकृत्य तौ पुनर् गुणानाम् एव, न तु पुंस इत्य् उक्तम् । नैकान्ततो बन्ध-मोक्षौ पुरुषस्याविवेकाद् ऋते, प्रकृतेर् आञ्जस्यात् ससङ्गत्वात् पशुवत् इत्य् एवम् आदयोऽनेके विप्रतिषेधास् तत्-स्मृताव् एव मृग्याः ॥10॥
upasaṁharati—
vipratiṣedhāc cāsamañjasam ||
pūrvottara-virodhāc cedaṁ kapila-darśanam asamañjasam | niḥśreyasa-kāmair heyam ity arthaḥ | tathā hi, prakṛteḥ pārārthyād dṛśyatvāc ca tasyā bhoktā draṣṭādhiṣṭhātā ca puruṣa iti śarīrādi-vyatiriktaḥ pumān, saṁhata-parārthatvāt ity ādibhir abhyupagamya tasya punar nirvikāra-nirdharmaka-caitanyatva-kartṛtva-śūnyatvaṁ kaivalya-rūpatvaṁ cābhihitam | jaḍa-prakāśa-yogāt prakāśaḥ, nirguṇatvān na cid-dharmā ity ādibhiḥ | guṇāviveka-vivekau puṁsau bandha-mokṣau svīkṛtya tau punar guṇānām eva, na tu puṁsa ity uktam | naikāntato bandha-mokṣau puruṣasyāvivekād ṛte, prakṛter āñjasyāt sasaṅgatvāt paśuvat ity evam ādayo'neke vipratiṣedhās tat-smṛtāv eva mṛgyāḥ ||10||
9d9629bd40fd · опубликовано 27 июл. 2026 г., 04:41:38 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Завершает:
«И по взаимному запрету — нескладно».
И по противоречию начал и концов воззрение Капилы нескладно: жаждущим блага — оставить. А именно: приняв [сутрами] «пракрити — ради другого, и она зрима; пуруша — её вкуситель, зритель, надзиратель; собранное — ради другого» мужа, отличного от тела, — у него же затем заявили неизменность, бессвойственность, бездеятельность и кайвалью («светел связью со светимостью косного», «по безгунности не имеет и свойств сознания»). Приняв связанность и мокшу мужа неразличением и различением гун — их же затем объявили [уделом] самих гун, не мужа («связанность и мокша — не безусловно пуруши…, по привязанности — как скот [на привязи]»). Таких взаимных запретов много — ищи их в самой её смрити.