आकाशे चाविशेषात्
ākāśe cāviśeṣāt
И пространство [— не «пустое ничто»]: [оно — вещь,] как земля: «ястреб взлетает В НЕБО».
अथाकाशस्य निरूपाख्यत्वं निरस्यते—
आकाशे चाविशेषात् ॥
आकाशे या निरूपाख्यताभिमता सा न सम्भवति । कुतः ? अविशेषात् । इह श्येन उत्पततीति प्रतीत्या तत्रापि पृथिव्य्-आदिवद् भाव-रूपत्वात् गन्धादि-गुणानां पृथिव्य्-आदि-वस्त्व्-आश्रयत्व-वीक्षणाच् छब्द-गुणस्याप्य् आकाशो वस्तु-भूत एवाश्रय इत्य् अनुमानाच् च । वायुर् आकाश-संश्रय इति त्वद्-उक्त्य्-असङ्गतेश् च । अपि च आवरणाभाव-मात्रम् आकाशम् इति न शक्यं वक्तुं क्षोदाक्षमत्वात् । तथा हि, न तावत् प्राग्-अभावादि-त्रयम् आकाशः । पृथिव्य्-आदेर् आवरणस्य सत्त्वेन तद्-अप्रतीति-प्रसङ्गात् विश्वं निराकाशं स्यात् । आकाशस्य सत्त्वेन पृथिव्य्-आद्य्-अप्रतीति-प्रसङ्गाच् च । नाप्य् अन्योन्याभावः तस्य तत्-तद्-आवरण-गतत्वेन तन्-मध्याकाशाप्रतीति-प्रसङ्गाद् इति यत् किञ्चिद् एतत् । यत्रावरणाभावस् तद् आकाशम् इति चेत्, तर्हि वस्तु-भूतम् एव तत् आवरणाभावेन विशेषितत्वात् । तस्मात् पृथिव्य्-आदिवद् भाव-भूतम् एवाकाशं, न तु निरुपाख्यम् ॥24॥
athākāśasya nirūpākhyatvaṁ nirasyate—
ākāśe cāviśeṣāt ||
ākāśe yā nirūpākhyatābhimatā sā na sambhavati | kutaḥ ? aviśeṣāt | iha śyena utpatatīti pratītyā tatrāpi pṛthivy-ādivad bhāva-rūpatvāt gandhādi-guṇānāṁ pṛthivy-ādi-vastv-āśrayatva-vīkṣaṇāc chabda-guṇasyāpy ākāśo vastu-bhūta evāśraya ity anumānāc ca | vāyur ākāśa-saṁśraya iti tvad-ukty-asaṅgateś ca | api ca āvaraṇābhāva-mātram ākāśam iti na śakyaṁ vaktuṁ kṣodākṣamatvāt | tathā hi, na tāvat prāg-abhāvādi-trayam ākāśaḥ | pṛthivy-āder āvaraṇasya sattvena tad-apratīti-prasaṅgāt viśvaṁ nirākāśaṁ syāt | ākāśasya sattvena pṛthivy-ādy-apratīti-prasaṅgāc ca | nāpy anyonyābhāvaḥ tasya tat-tad-āvaraṇa-gatatvena tan-madhyākāśāpratīti-prasaṅgād iti yat kiñcid etat | yatrāvaraṇābhāvas tad ākāśam iti cet, tarhi vastu-bhūtam eva tat āvaraṇābhāvena viśeṣitatvāt | tasmāt pṛthivy-ādivad bhāva-bhūtam evākāśaṁ, na tu nirupākhyam ||24||
66cf93a97c26 · опубликовано 27 июл. 2026 г., 04:41:38 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Теперь отметается «безымянность» пространства:
«И в пространстве — по неразличию».
Мыслимая безымянность пространства невозможна. Почему? По неразличию [с землёй и прочими]: по удостоверению «вот ястреб взлетает [в него]» оно, как земля, имеет образ сущего; и качеству-звуку, как запаху — вещь-земля, опорой [служит] пространство-вещь — по выводу; и твоё же «ветер опёрт на пространство» [иначе] бессвязно. К тому же «лишь отсутствие покрова» не выдерживает помола: пространство — не тройка небытий (при сущем покрове мир остался бы без пространства, при сущем пространстве не узнавались бы вещи); и не взаимо-небытие (оно живёт в самих покровах — и промежуток не узнавался бы). «Где отсутствует покров — то пространство»? Так оно — именно ВЕЩЬ, лишь определённая отсутствием покрова. Потому пространство, как земля, — сущее, а не безымянное.