उपसंहार-दर्शनान् नेति चेन् न क्षीरवद् धि
upasaṁhāra-darśanān neti cen na kṣīravad dhi
Если скажут: [джива же] доводит дела до конца, — нет: [это] как с молоком [— работает Иной].
उपसंहार-दर्शनान् नेति चेन् न क्षीरवद् धि ॥
ननु नाशादिवद् अकर्तृत्वं जीवस्य तस्यैव कार्योपसंहार-दर्शनात् । स हि यत् कार्यम् आरभते तत् समापयतीति दृष्टम् । न चायं भ्रमः बाधकाभावात् । नन्व् अस्तु जीवः कर्ता स चेशाधीन इति चेत्, न । ईश्वरः खल्व् अनुपलभ्यमानोऽपि कल्प्यः स च प्रेरक इति गौरवात् । तस्मात् जीवस्यैव कर्म-द्वारकं कर्तृत्वं, न त्व् ईशस्येति चेत्, न । कुतः ? क्षीरवद् धि । हि यतः जीवे कार्योपसंहारः क्षीरवत् प्रवर्तते । तृतीयान्तात् वतिः । तेन तुल्यं क्रिया चेद् वतिः इति सूत्रात् । यथा,
गवि दृश्यमानम् अपि क्षीरं प्राणाद् एव जायते ।
अन्नं रसादि-रूपेण प्राणः परिणमयत्य् असौ ॥ इति स्मृतेः,
तथा जीवे दृश्यमाणोऽपि सोऽस्वातन्त्र्यात् परेशाद् एवेत्य् अर्थः । वक्ष्यति चैवं—परात् तु तत् श्रुतेः [वे.सू. 2.3.39] इति ॥24॥
upasaṁhāra-darśanān neti cen na kṣīravad dhi ||
nanu nāśādivad akartṛtvaṁ jīvasya tasyaiva kāryopasaṁhāra-darśanāt | sa hi yat kāryam ārabhate tat samāpayatīti dṛṣṭam | na cāyaṁ bhramaḥ bādhakābhāvāt | nanv astu jīvaḥ kartā sa ceśādhīna iti cet, na | īśvaraḥ khalv anupalabhyamāno'pi kalpyaḥ sa ca preraka iti gauravāt | tasmāt jīvasyaiva karma-dvārakaṁ kartṛtvaṁ, na tv īśasyeti cet, na | kutaḥ ? kṣīravad dhi | hi yataḥ jīve kāryopasaṁhāraḥ kṣīravat pravartate | tṛtīyāntāt vatiḥ | tena tulyaṁ kriyā ced vatiḥ iti sūtrāt | yathā,
gavi dṛśyamānam api kṣīraṁ prāṇād eva jāyate |
annaṁ rasādi-rūpeṇa prāṇaḥ pariṇamayaty asau || iti smṛteḥ,
tathā jīve dṛśyamāṇo'pi so'svātantryāt pareśād evety arthaḥ | vakṣyati caivaṁ—parāt tu tat śruteḥ [ve.sū. 2.3.39] iti ||24||
7cd41b9363b2 · 发布于 2026年7月27日 04:31:31 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Но [скажут]: видно же, что джива доводит дела до конца — что начинает, то и завершает; и это не морок: нет опровергателя. «Пусть джива — деятель, но подвластный Владыке»? — Нет [скажет он]: Ишвару, никак не воспринимаемого, [приходится] домысливать, да ещё побудителем — громоздко; потому деятельность, через карму, — самого дживы. Если так —
«Нет: как с молоком».
Завершение дел при дживе идёт как [выработка] молока: «молоко, хоть и ВИДИМОЕ в корове, рождается от праны: пищу в образ соков превращает сама прана» — так и завершение, хоть и видимо при дживе, по [его] несамовластности — от Высшего Владыки. И скажет [сутракара] ниже: «но от Высшего — ибо так [говорит] шрути» [2.3.39].