समुदाय उभय-हेतुके ऽपि तद्-अप्राप्तिः
samudāya ubhaya-hetuke 'pi tad-aprāptiḥ
Даже при обоих поводах [скандхах внешних и внутренних] сложение [мира] не достигается: складывать некому.
इदानीं बुद्ध-मतं निराक्रियते । तत्र बुद्ध-मुनेर् वैभाषिक-सौत्रान्तिक-योगाचार-माध्यमिकाख्याश् चत्वारः शिष्याः । तेषु बाह्यः सर्वोऽप्य् अर्थः प्रत्यक्ष इति वैभाषिकः । बुद्धि-वैचित्र्याद् अर्थोऽनुमेय इति सौत्रान्तिकः । अर्थ-शून्यं विज्ञानम् एव परमार्थसत् बाह्यार्थस् तु स्वाप्न-तुल्य इति योगाचारः । सर्वं शून्यम् इति माध्यमिकः । इत्य् एवं ते मतानि दध्रुः । भाव-पदार्थः सर्वत्र क्षणिकः । तत्राद्यौ भूत-भौतिकश् चित्त-चैत्त्यश् चेति समुदाय-द्वयं मन्येते । तथा हि रूप-विज्ञान-वेदना-संज्ञा-संस्काराख्याः पञ्च स्कन्धाः भवन्ति । तेषु खर-स्नेहोष्ण-चलन-स्वभावाः पार्थिवादयश् चतुर्विधाः परमाणवः पृथिवादि-भूत-चतुष्टय-रूपेण संहन्यन्ते । तच् चतुष्टयं च देहेन्द्रिय-विषय-रूपेणेति स एष भूत-भौतिकात्मा रूप-स्कन्धो बाह्य-समुदायः । अहं-प्रत्ययम् आरूढो ज्ञान-सन्तानो विज्ञान-स्कन्धः । स एष कर्ता भोक्ता चात्मा । सुख-वेदना दुःख-वेदना च वेदना-स्कन्धः । देवदत्तादि-नामधेयं संज्ञा-स्कन्धः । राग-द्वेष-मोहादिश् चैतसिको धर्मः संस्कार-स्कन्धः । ते एते चत्वारः स्कन्धाश् चित्त-चैत्तिकाः कथ्यन्ते । सर्व-व्यवहारास्पदत्वेन चान्तः संहन्यन्ते । तद् अयम् आन्तरः समुदायश् चतुः-स्कन्धी-रूपः । इदम् एव समुदाय-द्वयम् अशेषं जगत् । एतद् अन्यद् आकाशादिकम् अवस्तु-भूतम् इति ।
अत्र संशयः । एषा समुदाय-द्वय-कल्पना युक्ता न वेति । एतेनैव जगद्-व्यवहारोपपत्तेर् युक्तेति प्राप्ते प्रतिविधत्ते—
समुदाय उभय-हेतुकेऽपि तद्-अप्राप्तिः ॥
योऽयम् उभय-संघात-हेतुक उभय-विधः समुदायो निरूपितस् तस्मिन् स्वीकृतेऽपि तद्-अप्राप्तिर् जगद्-आत्मक-समुदायासिद्धिः । समुदायिनाम् अचेतनत्वात्, अन्यस्य च संहन्तुः स्थिर-चेतनस्याभावात् । तस्य च भाव-क्षणिकत्वाङ्गीकारात् । स्वतः-प्रवृत्त्य्-उरीकृतौ तत् सातत्य-प्रसङ्गः । तस्माद् अयुक्ता तत्-कल्पना ॥18॥
idānīṁ buddha-mataṁ nirākriyate | tatra buddha-muner vaibhāṣika-sautrāntika-yogācāra-mādhyamikākhyāś catvāraḥ śiṣyāḥ | teṣu bāhyaḥ sarvo'py arthaḥ pratyakṣa iti vaibhāṣikaḥ | buddhi-vaicitryād artho'numeya iti sautrāntikaḥ | artha-śūnyaṁ vijñānam eva paramārthasat bāhyārthas tu svāpna-tulya iti yogācāraḥ | sarvaṁ śūnyam iti mādhyamikaḥ | ity evaṁ te matāni dadhruḥ | bhāva-padārthaḥ sarvatra kṣaṇikaḥ | tatrādyau bhūta-bhautikaś citta-caittyaś ceti samudāya-dvayaṁ manyete | tathā hi rūpa-vijñāna-vedanā-saṁjñā-saṁskārākhyāḥ pañca skandhāḥ bhavanti | teṣu khara-snehoṣṇa-calana-svabhāvāḥ pārthivādayaś caturvidhāḥ paramāṇavaḥ pṛthivādi-bhūta-catuṣṭaya-rūpeṇa saṁhanyante | tac catuṣṭayaṁ ca dehendriya-viṣaya-rūpeṇeti sa eṣa bhūta-bhautikātmā rūpa-skandho bāhya-samudāyaḥ | ahaṁ-pratyayam ārūḍho jñāna-santāno vijñāna-skandhaḥ | sa eṣa kartā bhoktā cātmā | sukha-vedanā duḥkha-vedanā ca vedanā-skandhaḥ | devadattādi-nāmadheyaṁ saṁjñā-skandhaḥ | rāga-dveṣa-mohādiś caitasiko dharmaḥ saṁskāra-skandhaḥ | te ete catvāraḥ skandhāś citta-caittikāḥ kathyante | sarva-vyavahārāspadatvena cāntaḥ saṁhanyante | tad ayam āntaraḥ samudāyaś catuḥ-skandhī-rūpaḥ | idam eva samudāya-dvayam aśeṣaṁ jagat | etad anyad ākāśādikam avastu-bhūtam iti |
atra saṁśayaḥ | eṣā samudāya-dvaya-kalpanā yuktā na veti | etenaiva jagad-vyavahāropapatter yukteti prāpte pratividhatte—
samudāya ubhaya-hetuke'pi tad-aprāptiḥ ||
yo'yam ubhaya-saṁghāta-hetuka ubhaya-vidhaḥ samudāyo nirūpitas tasmin svīkṛte'pi tad-aprāptir jagad-ātmaka-samudāyāsiddhiḥ | samudāyinām acetanatvāt, anyasya ca saṁhantuḥ sthira-cetanasyābhāvāt | tasya ca bhāva-kṣaṇikatvāṅgīkārāt | svataḥ-pravṛtty-urīkṛtau tat sātatya-prasaṅgaḥ | tasmād ayuktā tat-kalpanā ||18||
a8427bf0209a · 发布于 2026年7月27日 04:41:38 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Теперь отклоняется учение Будды. У муни Будды четыре [рода] учеников: вайбхашика («всякий внешний предмет воспринимаем»), саутрантика («предмет выводим из пестроты сознания»), йогачара («истинно суще лишь сознание, пустое от предметов; внешнее подобно сну»), мадхьямика («всё пусто»). Сущее [для них] всюду МГНОВЕННО. Первые два мыслят два сложения: атомы четырёх родов слагаются в стихии, те — в тела, чувства и предметы: вот рупа-скандха, внешнее сложение; поток знания, взошедший на мысль «я» (он у них — деятель, вкуситель, «атман»), чувство счастья и боли, имена, страсть-вражда-морок — четыре скандхи умственные, внутреннее сложение. Эти два сложения — весь мир; иное — пространство и прочее — не-вещь. Складна ли выдумка? При полученном «складна» — возражает:
«Сложение: и при обоих поводах — недостижение того».
И приняв двоякое сложение — мир-сложение не устраивается: слагаемые бессознательны, а иного — УСТОЙЧИВОГО сознающего СКЛАДЫВАТЕЛЯ — нет: [всякое] сущее признано мгновенным. А прими самосложение — грозила бы его непрерывность. Потому выдумка нескладна.