अंशो नाना-व्यपदेशाद् अन्यथा चापि दास-कितवादित्वम् अधीयत एके
aṁśo nānā-vyapadeśād anyathā cāpi dāsa-kitavāditvam adhīyata eke
Джива — АМША, частица [Брахмана]: по указаниям и различия («господин—слуга»), и единства («Брахман — сами рыбаки и плуты»).
पूर्वार्थ-स्थेम्ने जीवस्य ब्रह्मांशत्वम् उच्यते । द्वा सुपर्णा [मु.उ. 3.1.1] इत्य् आदीनि वाक्यानि श्रूयन्ते । तत्रैक ईशो द्वितीयस् तु जीव इति प्रतीयन्ते । इह संशयः किम् ईश एव मायया परिच्छिन्नो जीवः । किं वा, रवेर् अंशुर् इव तद्-भिन्नस् तत्-सम्बन्धापेक्षी तस्यांश इति । किं प्राप्तं मायया परिच्छिन्न ईश एव जीव इति ?
घट-संवृतम् आकाशं नियमाने घटे यथा ।
घटो नीयते नाकाशं तद्वज् जीवो नभोपमः ॥ इत्य् अथर्वा-श्रुतेः ।
एवं च तत्त्वम् अस्यादि वाक्यान्य् अनुगृहीतानि स्युः । एवं प्राप्ते—
अंशो नाना-व्यपदेशाद् अन्यथा चापि
दास-कितवादित्वम् अधीयत एके ॥
परस्यांशो जीवः अंशुर् इवांशुमतः तद्-भिन्नस् तद्-अनुयायी तत्-सम्बन्धापेक्षीत्य् अर्थः । कुतः ? नानेति । उद्भवः सम्भवो दिव्यो देव एको नारायणो माता पिता भ्राता निवासः शरणं सुहृद् गतिर् नारायणः [सुबा.उ. 6] इति सुबाल-श्रुतौ, गतिर् भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् [गीता 9.18] इत्य् आदि स्मृतौ च स्रष्ट्र्-सृज्यत्व-नियन्तृ-नियम्यत्वाधाराधेयत्व-स्वामि-दासत्व-सखा-सखित्व-प्राप्य-प्राप्तृत्वादि-रूप-नाना-सम्बन्ध-व्यपदेशात् । अन्यथा अन्यया च विधया तद्-व्याप्यतयैनं जीवं तद्-आत्मकम् एके आथर्वणिका अप्य् अधीयन्ते—ब्रह्म दाशा ब्रह्म दासा ब्रह्मैवेमे कितवाः इत्य् आदिना । न ह्य् एते व्यपदेशाः स्वरूपाभेदे सम्भवेयुः । न हि स्वयं स्वस्य सृज्यादिर् व्याप्यो वा । न वा चैतन्य-घनस्य दासादि-भावः । तथा सति वैराग्योपदेश-व्याकोपात् । न चेशस्य मायया परिच्छेदः, तस्य तद्-अविषयत्वात् । न च टङ्क-च्छिन्न-पाषाण-खण्डवत् तच्-छिन्नस् तत्-खण्डो जीवः अच्छेद्यत्व-शास्त्र-व्याकोपात् विकाराद्य्-आपत्तेश् च । तस्मात् तत् सृज्यत्वादि-सम्बन्धवांस् तद्-भिन्नो जीवस् तद्-उपसर्जनत्वात् तद्-अंश उच्यते । तत्त्वं च तस्य तच्-छक्तित्वात् सिद्धम् । तच् च विष्णु-शक्तिर् इत्य् आदौ, क्षेत्रज्ञाख्या तथापरा [वि.पु. 6.7.61] इति स्मृतेः । चन्द्र-मण्डलस्य शतांशः शुक्र-मण्डलम् इत्य् आदौ दृष्टं चैतत् । एक-वस्त्व् एक-देशत्वम् अंशत्वम् इत्य् अपि न तद् अतिक्रामति । ब्रह्म खलु शक्तिमद् एकं वस्तु ब्रह्म-शक्तिर् जीवो ब्रह्मैक-देशत्वात् ब्रह्मांशो भवतीति तद्-उपसृष्टत्वं सुघटम् । घटेत्य् आदि-वाक्यं तूपाधि-हानौ तयोः सायुज्यं ब्रुवन् सङ्गतम् । तत्त्वम् असीत्य् एतद् अपि परस्य पूर्वायत्त-वृत्तिकत्वादि बोधयति पूर्वोक्त-श्रुत्य्-आदिभ्यो न त्व् अन्यत् । तस्मात् ईशात् जीवस्यास्ति भेदः । स च नियन्तृत्व-नियम्यत्व-विभुत्वाणुत्वादि-धर्म-कृतत्वेन प्रत्यक्ष-गोचरत्वान् नान्यथा-सिद्धेः ॥41॥ (43)
pūrvārtha-sthemne jīvasya brahmāṁśatvam ucyate | dvā suparṇā [mu.u. 3.1.1] ity ādīni vākyāni śrūyante | tatraika īśo dvitīyas tu jīva iti pratīyante | iha saṁśayaḥ kim īśa eva māyayā paricchinno jīvaḥ | kiṁ vā, raver aṁśur iva tad-bhinnas tat-sambandhāpekṣī tasyāṁśa iti | kiṁ prāptaṁ māyayā paricchinna īśa eva jīva iti ?
ghaṭa-saṁvṛtam ākāśaṁ niyamāne ghaṭe yathā |
ghaṭo nīyate nākāśaṁ tadvaj jīvo nabhopamaḥ || ity atharvā-śruteḥ |
evaṁ ca tattvam asyādi vākyāny anugṛhītāni syuḥ | evaṁ prāpte—
aṁśo nānā-vyapadeśād anyathā cāpi
dāsa-kitavāditvam adhīyata eke ||
parasyāṁśo jīvaḥ aṁśur ivāṁśumataḥ tad-bhinnas tad-anuyāyī tat-sambandhāpekṣīty arthaḥ | kutaḥ ? nāneti | udbhavaḥ sambhavo divyo deva eko nārāyaṇo mātā pitā bhrātā nivāsaḥ śaraṇaṁ suhṛd gatir nārāyaṇaḥ [subā.u. 6] iti subāla-śrutau, gatir bhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṁ suhṛt [gītā 9.18] ity ādi smṛtau ca sraṣṭr-sṛjyatva-niyantṛ-niyamyatvādhārādheyatva-svāmi-dāsatva-sakhā-sakhitva-prāpya-prāptṛtvādi-rūpa-nānā-sambandha-vyapadeśāt | anyathā anyayā ca vidhayā tad-vyāpyatayainaṁ jīvaṁ tad-ātmakam eke ātharvaṇikā apy adhīyante—brahma dāśā brahma dāsā brahmaiveme kitavāḥ ity ādinā | na hy ete vyapadeśāḥ svarūpābhede sambhaveyuḥ | na hi svayaṁ svasya sṛjyādir vyāpyo vā | na vā caitanya-ghanasya dāsādi-bhāvaḥ | tathā sati vairāgyopadeśa-vyākopāt | na ceśasya māyayā paricchedaḥ, tasya tad-aviṣayatvāt | na ca ṭaṅka-cchinna-pāṣāṇa-khaṇḍavat tac-chinnas tat-khaṇḍo jīvaḥ acchedyatva-śāstra-vyākopāt vikārādy-āpatteś ca | tasmāt tat sṛjyatvādi-sambandhavāṁs tad-bhinno jīvas tad-upasarjanatvāt tad-aṁśa ucyate | tattvaṁ ca tasya tac-chaktitvāt siddham | tac ca viṣṇu-śaktir ity ādau, kṣetrajñākhyā tathāparā [vi.pu. 6.7.61] iti smṛteḥ | candra-maṇḍalasya śatāṁśaḥ śukra-maṇḍalam ity ādau dṛṣṭaṁ caitat | eka-vastv eka-deśatvam aṁśatvam ity api na tad atikrāmati | brahma khalu śaktimad ekaṁ vastu brahma-śaktir jīvo brahmaika-deśatvāt brahmāṁśo bhavatīti tad-upasṛṣṭatvaṁ sughaṭam | ghaṭety ādi-vākyaṁ tūpādhi-hānau tayoḥ sāyujyaṁ bruvan saṅgatam | tattvam asīty etad api parasya pūrvāyatta-vṛttikatvādi bodhayati pūrvokta-śruty-ādibhyo na tv anyat | tasmāt īśāt jīvasyāsti bhedaḥ | sa ca niyantṛtva-niyamyatva-vibhutvāṇutvādi-dharma-kṛtatvena pratyakṣa-gocaratvān nānyathā-siddheḥ ||41|| (43)
c9b0be41a0b5 · 发布于 2026年7月27日 04:51:26 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Для устоя прежде сказанного речется АМШНОСТЬ дживы: «две птицы…» — один Владыка, второй джива. Сомнение: джива — сам Владыка, майей нарезанный (как «пространство в горшке»: унесли горшок — унесён не эфир; и обласканы будут речения «то — ты»)? Или, как ЛУЧ от солнца, — от Него отличный, на связь с Ним взирающий, Его частица? При полученном [первом] —
«Частица: по указанию разности; и иначе — „[Брахман —] рыбаки и плуты“ читают некоторые».
Джива — частица Высшего: как луч от Лучистого — от Него отличный, Ему последующий, взирающий на связь с Ним. Почему? По указанию МНОГИХ связей: «исток… один Бог Нараяна — мать, отец, брат, обитель, прибежище, друг, путь» [Субала]; «путь, супруг-опора, господин, свидетель, обитель, прибежище, друг» [Гита 9.18]: творец—творимое, правитель—правимое, опора—опираемое, ГОСПОДИН—СЛУГА, друг—дружимый, достигаемое—достигающий. «И иначе»: и по единству — «Брахман — рыбаки, Брахман — слуги, Брахман — и эти плуты» читают атхарваники. Не бывать этим указаниям при безразличии сущностей: сам себе никто не творимое; и у сгустка сознания [самого по себе] нет слугости — иначе взбунтуется наставление вайрагьи. И не нарезаем Владыка майей — Он ей не подвластен; и не отколотый Его кусок джива, как осколок от зубила, — взбунтуется шастра о нерассекаемости, и настало бы изменение [Брахмана]. Потому: джива, связанный с Ним творимостью и прочим, от Него отличен и по ПРИНАДЛЕЖНОСТИ Ему зовётся Его частицей; а «то-йность» его утверждена тем, что он — Его ШАКТИ («другая [шакти Вишну] зовётся кшетраджней»). («Амша» о раздельном видана: «круг Венеры — сотая часть круга Луны»; а определению «амша — область одной вещи» он не противен: Брахман — одна вещь-Шактиман, джива — шакти Брахмана, как область Его — Его частица.) Речение же «горшок…» складно как речь о САЮДЖЬЕ по снятии упадхи; и «то — ты» учит [лишь] о [дживе,] чья жизнь держима Высшим. Потому различие дживы от Владыки ЕСТЬ — творимое свойствами «правитель—правимый, вибху—ану», дано воочию и иначе не объяснимо.