असम्भवस् तु सतो ऽनुपपत्तेः
asambhavas tu sato 'nupapatteḥ
У Сущего же [Брахмана] возникновения НЕТ: [первопричине рождаться] не из чего.
अथ सद् एव सौम्येदम् इत्य् आदौ सन्देहान्तरम् । सद् ब्रह्माप्य् उत्पद्यते न वेति । कारणानाम् अपि प्रधान-महद्-आदीनाम् उत्पत्त्य्-अभिधानात् सद् अप्य् उत्पद्यते तस्यापि कारणत्वाविषयाद् इत्य् एवं प्राप्तौ—
असम्भवस् तु सतोऽनुपपत्तेः
तु-शब्दः शङ्का-च्छेदे निश्चये वा । सतो ब्रह्मणः सम्भवः उत्पत्तिर् नैवास्ति । कुतः ? अनुपपत्तेः । हेतु-विरहिणस् तस्य तद्-अयोगाद् इत्य् अर्थः । अत एवं श्रुतिर् आह—
स कारणं करणाधिपाधिपो
न चास्य कश्चिज् जनिता न चाधिपः ॥ [श्वे.उ. 6.9] इति ।
न च कारणत्वाद् उत्पत्तिमद् इत्य् अनुमातुं शक्यं श्रुत्यानुमान-बाधात् । मूल-कारणस्य स्वीकार्यत्वात् तद्-अभावेऽनवस्थापाताच् च । यन् मूल-कारणं तत् त्व् अमूलम् एव । मूले मूलाभावाद् इति । इह ब्रह्मोत्पत्ति-शङ्का-परिहारेणैवं ज्ञाप्यते । ब्रह्मैव परम-कारणत्वाद् उत्पत्ति-शून्यं तद् अन्यद् अव्यक्त-महद्-आदिकं तु सर्वम् उत्पत्तिमद् एव । खादि-जन्म-निरूपणं तूदाहरणार्थम् इति ॥8॥
atha sad eva saumyedam ity ādau sandehāntaram | sad brahmāpy utpadyate na veti | kāraṇānām api pradhāna-mahad-ādīnām utpatty-abhidhānāt sad apy utpadyate tasyāpi kāraṇatvāviṣayād ity evaṁ prāptau—
asambhavas tu sato'nupapatteḥ
tu-śabdaḥ śaṅkā-cchede niścaye vā | sato brahmaṇaḥ sambhavaḥ utpattir naivāsti | kutaḥ ? anupapatteḥ | hetu-virahiṇas tasya tad-ayogād ity arthaḥ | ata evaṁ śrutir āha—
sa kāraṇaṁ karaṇādhipādhipo
na cāsya kaścij janitā na cādhipaḥ || [śve.u. 6.9] iti |
na ca kāraṇatvād utpattimad ity anumātuṁ śakyaṁ śrutyānumāna-bādhāt | mūla-kāraṇasya svīkāryatvāt tad-abhāve'navasthāpātāc ca | yan mūla-kāraṇaṁ tat tv amūlam eva | mūle mūlābhāvād iti | iha brahmotpatti-śaṅkā-parihāreṇaivaṁ jñāpyate | brahmaiva parama-kāraṇatvād utpatti-śūnyaṁ tad anyad avyakta-mahad-ādikaṁ tu sarvam utpattimad eva | khādi-janma-nirūpaṇaṁ tūdāharaṇārtham iti ||8||
4191a241f51b · 发布于 2026年7月27日 04:51:26 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Теперь иное сомнение: не рождается ли и Сущее — Брахман? Ведь и причины — прадхана, махат — названы рождающимися. При полученном —
«Невозникновение же Сущего: не устроить [иначе]».
Возникновения у Сущего нет вовсе. Почему? У беспричинного оно не вяжется. Потому шрути: «Он — Причина, Владыка владык орудий; и нет у Него ни родителя, ни начальника». И не выведешь «раз причина — рождена»: вывод отменён шрути; [да и] корневую причину признать необходимо — без неё падение в дурную бесконечность, — а корневая причина именно бескоренна: «у корня нет корня». Этим даётся знать: один Брахман, как высшая причина, без рождения; всё иное — авьякта, махат — рождено; а выписка рождений неба и прочих — ради образца.