Dig-darśinī ṭīkā of Jīva Gosvāmī
Dig-darśinī ṭīkā, Chapter Five5.8
8 / 62
Dig-darśinī ṭīkā of Jīva Gosvāmī · 5.8
Devanāgarī

तल्-लिङ्गं भगवान् शम्भुर् ज्योति-रूपः सनातनः या योनिः सापरा शक्तिः कामो बीजं महद् धरेः

Transliteration (IAST)

tal-liṅgaṃ bhagavān śambhur jyoti-rūpaḥ sanātanaḥ yā yoniḥ sāparā śaktiḥ kāmo bījaṃ mahad dhareḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तल्-लिङ्गंtal-liṅgaṃтот линга; оный знак
भगवान् शम्भुर्bhagavān śambhurвладыка Шамбху; господь Шамбху
ज्योति-रूपः सनातनःjyoti-rūpaḥ sanātanaḥсветозарный, вечный; имеющий облик света, присносущий
या योनिःyā yoniḥта йони; которая есть лоно
सापरा शक्तिःsāparā śaktiḥона — низшая шакти; она же — другая, низшая сила
कामो बीजंkāmo bījaṃкама — семя; желание есть семя
महद् धरेःmahad dhareḥмахат, от Хари; великое начало, происходящее от Хари
Translation

Тот линга — владыка Шамбху, светозарный и вечный; та йони — низшая шакти; а кама — семя, махат, исходящее от Хари.

Dig-darśinī ṭīkā of Jīva Gosvāmī
Devanāgarī

ननु कुत्रापि शिव-शक्त्योः कारणता श्रूयते, तत्र विराड्-वर्णनवत् कल्पनयेति तद्-अङ्ग-विशेषत्वेनाह - तल्-लिङ्गम् इति । यस्यायुतायुतांशांशे विश्व-शक्तिर् इयं स्थिता इति विष्णु-पुराणानुसारेण प्रपञ्चात्मनस् तस्यमहा-भगवद्-अंशस्य स्वांश-ज्योतिर्-आच्छन्नत्वाद् अप्रकट-रूपस्य पुरुषस्य लिङ्गं लिङ्ग-स्थानीयः यः प्रपञ्चोत्पादकोऽंशः स एव शम्भुः । अन्यस् तु तद्-आविर्भाव-विशेषत्वाद् एव शम्भुर् उच्यते इत्य् अर्थः । वक्ष्यते च क्षीरं यथा दधि-विकार-विशेष-योगाद् सञ्जायते न तु ततः पृथग् अस्ति हेतोर् इत्य् आदि ।

तथा तस्य वीर्यावधान-स्थान-रूपाया मायाया अप्य् अप्रकट-रूपाया या योनिर् योनि-स्थानीयोऽंशः सैवापरा प्रधानाख्या शक्तिर् इति पूर्ववत् । तत्र च हरेस् तस्य पुरुषाख्य-हर्य्-अंशस्य कामो भवति सृष्ट्य्-अर्थं तद्-दिदिऋक्षा जायते इत्य् अर्थः । ततश् च महद् इति स-जीव-महत्-तत्त्व-रूपं तु मायायाम् इति तृतीयाच् च ॥ 8 ॥

Transliteration (IAST)

nanu kutrāpi śiva-śaktyoḥ kāraṇatā śrūyate, tatra virāḍ-varṇanavat kalpanayeti tad-aṅga-viśeṣatvenāha - tal-liṅgam iti | yasyāyutāyutāṃśāṃśe viśva-śaktir iyaṃ sthitā iti viṣṇu-purāṇānusāreṇa prapañcātmanas tasyamahā-bhagavad-aṃśasya svāṃśa-jyotir-ācchannatvād aprakaṭa-rūpasya puruṣasya liṅgaṃ liṅga-sthānīyaḥ yaḥ prapañcotpādako'ṃśaḥ sa eva śambhuḥ | anyas tu tad-āvirbhāva-viśeṣatvād eva śambhur ucyate ity arthaḥ | vakṣyate ca kṣīraṃ yathā dadhi-vikāra-viśeṣa-yogād sañjāyate na tu tataḥ pṛthag asti hetor ity ādi |

tathā tasya vīryāvadhāna-sthāna-rūpāyā māyāyā apy aprakaṭa-rūpāyā yā yonir yoni-sthānīyo'ṃśaḥ saivāparā pradhānākhyā śaktir iti pūrvavat | tatra ca hares tasya puruṣākhya-hary-aṃśasya kāmo bhavati sṛṣṭy-arthaṃ tad-didiṛkṣā jāyate ity arthaḥ | tataś ca mahad iti sa-jīva-mahat-tattva-rūpaṃ tu māyāyām iti tṛtīyāc ca || 8 ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ननु कुत्रापि शिव-शक्त्योःnanu kutrāpi śiva-śaktyoḥно ведь кое-где у Шивы и его силы
कारणता श्रूयतेkāraṇatā śrūyateслышно о причинности
तत्र विराड्-वर्णनवत् कल्पनयेतिtatra virāḍ-varṇanavat kalpanayetiтам она измышлена, как при описании вирата
तद्-अङ्ग-विशेषत्वेनाहtad-aṅga-viśeṣatvenāhaон говорит о нём как об особой Его части
तल्-लिङ्गम् इतिtal-liṅgam itiсловом «тал-лингам»
यस्यायुतायुतांशांशेyasyāyutāyutāṃśāṃśe«в части части десятков тысяч кого»
विश्व-शक्तिर् इयं स्थिताviśva-śaktir iyaṃ sthitā«пребывает эта сила вселенной»
इति विष्णु-पुराणानुसारेणiti viṣṇu-purāṇānusāreṇaсогласно «Вишну-пуране»
प्रपञ्चात्मनस् तस्यprapañcātmanas tasyaу Него, души мироздания
महा-भगवद्-अंशस्यmahā-bhagavad-aṃśasyaу части Маха-Бхагавана
स्वांश-ज्योतिर्-आच्छन्नत्वाद्svāṃśa-jyotir-ācchannatvādпоскольку сокрыт светом собственных частей
अप्रकट-रूपस्य पुरुषस्यaprakaṭa-rūpasya puruṣasyaу Пуруши, чей облик не явлен
लिङ्गं लिङ्ग-स्थानीयःliṅgaṃ liṅga-sthānīyaḥ«линга» — стоящая на месте линги
यः प्रपञ्चोत्पादकोऽंशःyaḥ prapañcotpādako'ṃśaḥта часть, что порождает мироздание
स एव शम्भुःsa eva śambhuḥона-то и есть Шамбху
अन्यस् तुanyas tuиной же
तद्-आविर्भाव-विशेषत्वाद् एवtad-āvirbhāva-viśeṣatvād evaлишь как особое его проявление
शम्भुर् उच्यते इत्य् अर्थःśambhur ucyate ity arthaḥзовётся Шамбху; таков смысл
वक्ष्यते चvakṣyate caи будет сказано
क्षीरं यथा दधि-विकार-विशेष-योगाद्kṣīraṃ yathā dadhi-vikāra-viśeṣa-yogād«как молоко от особой перемены в простоквашу»
सञ्जायते न तु ततःsañjāyate na tu tataḥ«рождается, но не от него»
पृथग् अस्ति हेतोर् इत्य् आदिpṛthag asti hetor ity ādi«отдельно существует, от причины» и далее
तथा तस्य वीर्यावधान-स्थान-रूपायाtathā tasya vīryāvadhāna-sthāna-rūpāyāтак же и у той, что есть место вложения Его семени
मायाया अप्य् अप्रकट-रूपायाmāyāyā apy aprakaṭa-rūpāyāу майи, чей облик тоже не явлен
या योनिर् योनि-स्थानीयोऽंशःyā yonir yoni-sthānīyo'ṃśaḥ«йони» — часть, стоящая на месте лона
सैवापरा प्रधानाख्या शक्तिर्saivāparā pradhānākhyā śaktirона-то и есть низшая сила, именуемая прадханой
इति पूर्ववत्iti pūrvavatтак же, как и прежде
तत्र च हरेस् तस्यtatra ca hares tasyaи там у Хари, у Него
पुरुषाख्य-हर्य्-अंशस्यpuruṣākhya-hary-aṃśasyaу части Хари, именуемой Пурушей
कामो भवतिkāmo bhavati«кама», желание, бывает
सृष्ट्य्-अर्थं तद्-दिदिऋक्षा जायते इत्य् अर्थःsṛṣṭy-arthaṃ tad-didiṛkṣā jāyate ity arthaḥради творения рождается желание видеть; таков смысл
ततश् च महद् इतिtataś ca mahad itiи оттого «махат»
स-जीव-महत्-तत्त्व-रूपं तुsa-jīva-mahat-tattva-rūpaṃ tu«в виде махат-таттвы вместе с дживами»
मायायाम् इति तृतीयाच् चmāyāyām iti tṛtīyāc ca«в майю» — и так из Третьей песни
Commentary translation

— Но ведь кое-где слышно о причинности Шивы и его силы; там она измышлена, как при описании вирата?

— На это он говорит о нём как об особой Его части, словом «тал-лингам». Согласно «Вишну-пуране» — «в части части десятков тысяч кого пребывает эта сила вселенной» — у Него, души мироздания, у части Маха-Бхагавана, у Пуруши, чей облик не явлен, поскольку сокрыт светом собственных Его частей, «линга» есть та стоящая на месте линги часть, что порождает мироздание; она-то и есть Шамбху. Иной же зовётся Шамбху лишь как особое его проявление; таков смысл. И будет сказано: «Как молоко от особой перемены рождается простоквашей, но не существует отдельно от неё, от причины» — и далее.

Так же и у майи, чей облик тоже не явлен, — у той, что есть место вложения Его семени, — «йони» есть часть, стоящая на месте лона; она-то и есть низшая сила, именуемая прадханой; так же, как и прежде.

И там у Хари, у той Его части, что именуется Пурушей, бывает «кама»: ради творения рождается желание видеть; таков смысл. И оттого — «махат»: «в виде махат-таттвы вместе с дживами», «в майю», — и так из Третьей песни.

Version

730782befe63 · published Jul 29, 2026, 5:34:18 PM UTC

Available inRU

Page between verses with