Mahabharata
Анудьюта-парва: обеты и выступление в изгнание · Verse 2.68.3–6
2732 / 3756
Mahabharata · 2.68.3–6
Devanāgarī

प्रवृत्तं धार्तराष्ट्रस्य चक्रं राज्ञो महात्मनः ॥
पराभूताः पाण्डुपुत्रा विपत्तिं परमां गताः ॥
अद्य देवाः संप्रयाताः समैर् वर्त्मभिर् अस्थलैः ॥
गुणज्येष्ठास् तथा ज्येष्ठा भूयांसो यद् वयं परैः ॥
नरकं पातिताः पार्था दीर्घकालम् अनन्तकम् ॥
सुखाच् च हीना राज्याच् च विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥
बलेन मत्ता ये ते स्म धार्तराष्ट्रान् प्रहासिषुः ॥
ते निर्जिता हृतधना वनम् एष्यन्ति पाण्डवाः ॥

Transliteration (IAST)

pravṛttaṃ dhārtarāṣṭrasya cakraṃ rājño mahātmanaḥ ||
parābhūtāḥ pāṇḍuputrā vipattiṃ paramāṃ gatāḥ ||
adya devāḥ saṃprayātāḥ samair vartmabhir asthalaiḥ ||
guṇajyeṣṭhās tathā jyeṣṭhā bhūyāṃso yad vayaṃ paraiḥ ||
narakaṃ pātitāḥ pārthā dīrghakālam anantakam ||
sukhāc ca hīnā rājyāc ca vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ ||
balena mattā ye te sma dhārtarāṣṭrān prahāsiṣuḥ ||
te nirjitā hṛtadhanā vanam eṣyanti pāṇḍavāḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रवृत्तं धार्तराष्ट्रस्य चक्रं राज्ञो महा-आत्मनःpravṛttaṃ dhārtarāṣṭrasya cakraṃ rājño mahā-ātmanaḥ«запущено колесо [владычества] царя, сына Дхритараштры, великого духом;
पराभूताः पाण्डु-पुत्रा विपत्तिं परमां गताःparābhūtāḥ pāṇḍu-putrā vipattiṃ paramāṃ gatāḥповержены сыны Панду, в крайнюю беду впали;
अद्य देवाः संप्रयाताः समैर् वर्त्मभिर् अस्थलैःadya devāḥ saṃprayātāḥ samair vartmabhir asthalaiḥныне боги шествуют [к нам] ровными, негористыми путями:
गुण-ज्येष्ठास् तथा ज्येष्ठा भूयांसो यद् वयं परैःguṇa-jyeṣṭhās tathā jyeṣṭhā bhūyāṃso yad vayaṃ paraiḥмы [оказались] и достоинствами старшими, и [по летам] старшими, и многочисленнее врагов;
नरकं पातिताः पार्था दीर्घ-कालम् अनन्तकम्narakaṃ pātitāḥ pārthā dīrgha-kālam anantakamв ад низринуты Партхи на долгое, бесконечное время;
सुखाच् च हीना राज्याच् च विनष्टाः शाश्वतीः समाःsukhāc ca hīnā rājyāc ca vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥлишённые счастья и царства, сгублены на вечные годы;
बलेन मत्ता ये ते स्म धार्तराष्ट्रान् प्रहासिषुःbalena mattā ye te sma dhārtarāṣṭrān prahāsiṣuḥте, что, опьянённые силою, смеялись над сынами Дхритараштры, —
ते निर्जिता हृत-धना वनम् एष्यन्ति पाण्डवाःte nirjitā hṛta-dhanā vanam eṣyanti pāṇḍavāḥпобеждённые, с отнятым богатством, в лес пойдут Пандавы».
Translation

[Духшасана:] «Запущено колесо владычества царя, великого духом сына Дхритараштры; повержены сыны Панду, впавшие в крайнюю беду. Ныне боги шествуют к нам ровными, негористыми путями: мы оказались и старше достоинствами, и старше летами, и многочисленнее врагов. В ад низринуты Партхи на долгое, бесконечное время; лишённые счастья и царства, сгублены на вечные годы. Те, что, опьянённые силою, смеялись над сынами Дхритараштры, — побеждённые, с отнятым богатством, пойдут в лес Пандавы».

Commentary

Гордыня победителя достигает кощунства: он мнит, что и боги склонились на его сторону, что неправый исход есть приговор небес. Так упоённый успехом приписывает божеству своё беззаконие, путая попущение с одобрением. Слепота его полна: он зовёт вечной погибелью то, что есть лишь тринадцатилетнее испытание, ибо мерит будущее своим торжеством, не ведая, что колесо, им запущенное, повернётся и раздавит его. Стих учит, что временный успех нечестивого не есть благоволение неба, а отсрочка суда; что хвалящийся падением праведного не видит собственного грядущего падения; и что приписывать богам своё злодейство — последняя ступень помрачения, за коей следует низвержение.

Version

111f6a3bcdae · published Jun 16, 2026, 5:35:00 PM UTC

Page between verses with