VedawordUna biblioteca védica
Buscar
Entrar
Govinda-bhāṣya
Пада 2.22.2.1
173 / 558
Govinda-bhāṣya · 2.2.1
॥
Devanāgarī

रचनानुपपत्तेश् च नानुमानम्

Transliteración (IAST)

racanānupapatteś ca nānumānam

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
रचना-अनुपपत्तेःracanā-anupapatteḥиз-за необъяснимости устроения; racanā «устроение, зодчество» + an-upapatti, отложительный падеж; стройный мир не сложится сам из бессознательного
चcaи; соединительная частица; начало разбора
नnaне; отрицание; не причина мира
अनुमानम्anumānamвыводимое; «прадхана, выводимая санкхьей»; их праматерия
Traducción

И не [причина мира] выводимая [прадхана]: [дивное] устроение [мира] для неё несбыточно.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
Devanāgarī

द्वितीयोऽध्यायः, द्वितीयः पादः

कृष्ण-द्वैपायनं नौमि यः साङ्ख्याद्य्-उक्ति-कण्टकान् ।

छित्त्वा युक्त्य्-असिना विश्वं कृष्ण-क्रीडा-स्थलं व्यधात् ॥

स्व-पक्षे परैर् उद्भाविता दोषा निरस्ता प्रथमे पादे । द्वितीये तु पर-पक्षा दूष्यन्ते । इतरथा वैदिकं वर्त्म विहाय तेषु जानानां प्रवृत्तिः स्याद् अनर्थं च ते समीयुः । तत्र तावत् साङ्ख्यानां मतं निरस्यते । साङ्ख्याचार्यः कपिलस् तत्त्वानि सञ्जग्राह । सत्त्व-रजस्-तमसां साम्यावस्था प्रकृतिः प्रकृतेर् महान् महतोऽहङ्कारः, अहङ्कारात् पञ्च-तन्मात्राणि उभयम् इन्द्रियं स्थूल-भूतानि, पुरुष इति पञ्चविंशतिर् गुण इति । साम्येनावस्थितानि सत्त्वादीनि प्रकृतिः । तानि च सुख-दुःख-मोहात्मकानि क्रमाद् बोध्यानि । तत्-कार्ये जगति सुखादि-रूपत्व-वर्णनात् । तथा हि तरुणी रत्या पत्युः सुखदेति सात्त्विकी भवति, मानेन दुःखदेति राजसी विरहेण मोहदेति तामसी चेत्य् एवं सर्वे भावाद् द्रष्टव्याः । उभयम् इन्द्रियम् इति । दश बाह्येन्द्रियाण्य् एकम् अन्तर्-इन्द्रियं मन इत्य् एकादशेत्य् अर्थः । नित्या विभ्वी च प्रकृतिः । मूले मूलाभावाद् अमूलं मूलम् । न परिच्छिन्नं सर्वोपादानम् । सर्वत्र कार्य-दर्शनात् विभुत्वम् इति सूत्रेभ्यः । महद्-अहङ्कार-पञ्च-तन्मात्राणि सप्त प्रकृति-विकृतयः, अहम्-आदेः प्रकृतयः, प्रधानादेस् तु विकृतय इति । एकादशेन्द्रियाणि पञ्च-भूतानि चेति षोडश विकृतय एव । पुरुषस् तु निष्परिमाणत्वान् न कस्यापि प्रकृतिर् न च विकृतिर् इति । एवम् एवेश्वर-कृष्णश् चाह—

मूल-प्रकृतिर् अविकृतिर् महद्-आद्याः प्रकृति-विकृतयः सप्त ।

षोडशकश् च विकारो न प्रकृतिर् न विकृतिः पुरुषः ॥ इति ।

सा खलु प्रकृतिर् नित्य-विकारा स्वयम् अचेतनाप्य् अनेक-चेतनाप्य् अनेक-चेतन-भोगापवर्ग-हेतुर् अत्यन्तातीन्द्रियापि तत्-कार्येणानुमीयते । एकैव विषम-गुणा सती परिणाम-शक्त्या महद्-आदि-विचित्र-रचनं जगत् प्रसूते इति जगन्-निमित्तोपादान-भूता सेति । पुरुषस् तु निष्क्रियो निर्गुणो विभुश् चित्-प्रतिकायं भिन्नः सङ्घात-परार्थाद् अनुमेयश् च सः । विकार-क्रिययोर् विरहात् कर्तृत्व-भोक्तृत्वयोर् विरहः । एवं स्थिते प्रकृति-पुरुषयोस् तत्त्वे सन्निधि-मात्रात् तयोर् मिथो धर्म-विनिमयः प्रकृतौ चैतन्यस्य पुरुषे तु कर्तृत्व-भोक्तृत्वयोर् अध्यासो भवति । इत्थम् अविवेकात् भोगो विवेकात् तु अपवर्गः । प्रकृत्य्-औदासीन्य-वपुर् इत्य् एवम् आदीन् अर्थान् सोपपत्तिकैः सूत्रैर् निबबन्ध । अस्यां प्रक्रियायां प्रत्यक्षानुमानागमान् प्रमाणानि मेने । त्रिविधं प्रमाणं तत्-सिद्धौ सर्व-सिद्धेर् नाधिक्य-सिद्धिर् इति । तत्र प्रत्यक्षागम-सिद्धेष्व् अर्थेषु नातीव विसंवादः । यत् तु परिमाणात् समन्वयात् । शक्तितश् चेत्य् आदि सूत्रैः प्रधानं जगत्-कारणम् अनुमितं तन्-निरस्यं भवति । तेनैव सर्व-तन्-मत-निरासात् । तत्र प्रधानं जगन्-निमित्तोपादानं भवेत् न वेति संशये प्रधानम् एव तथा जगतः सात्त्विकादि-रूपत्वात् प्रधानस्यैव सत्त्वादि-रूपस्य तद्-उपादानत्वेनानुमानात् । घटादि-कार्यस्योपादानं खलु तत्-सजातीयं मृद्-आद्य् एवं दृष्टम् । फलति वृक्षश् चलति जलम् इतिवत् जडस्यापि तस्य कर्तृत्वं च । तस्मात् प्रधानम् एव जगद्-उपादानं जगत्-कर्तृ चेत्य् एवं प्राप्ते—

रचनानुपपत्तेश् च नानुमानम् ॥

अनुमीयते जगद्-धेतुतयेत्य् अनुमानं जडं प्रधानम् । तन् न जगद् उपादानं, न च तन्-निमित्तम् । कुतः ? रचनेति । विचित्र-जगद्-रचनायाश् चेतनानधिष्ठितेन जडेन तेनासिद्धेर् इत्य् अर्थः । न खलु चेतनानधिष्ठितैर् इष्टकादिभिः प्रसादादि-रचना सिद्धा लोके । च-शब्देनान्वयानुपपत्तिः समुच्चिता । न हि बाह्या घटादयः सुखादि-रूपतयान्विताः । सुखादीनाम् आन्तरत्वात् घटादीनां सुखादि-हेतुत्वात् । तद्-रूपत्वाप्रतीतेश् च ॥1॥

Transliteración (IAST)

dvitīyo'dhyāyaḥ, dvitīyaḥ pādaḥ

kṛṣṇa-dvaipāyanaṁ naumi yaḥ sāṅkhyādy-ukti-kaṇṭakān |

chittvā yukty-asinā viśvaṁ kṛṣṇa-krīḍā-sthalaṁ vyadhāt ||

sva-pakṣe parair udbhāvitā doṣā nirastā prathame pāde | dvitīye tu para-pakṣā dūṣyante | itarathā vaidikaṁ vartma vihāya teṣu jānānāṁ pravṛttiḥ syād anarthaṁ ca te samīyuḥ | tatra tāvat sāṅkhyānāṁ mataṁ nirasyate | sāṅkhyācāryaḥ kapilas tattvāni sañjagrāha | sattva-rajas-tamasāṁ sāmyāvasthā prakṛtiḥ prakṛter mahān mahato'haṅkāraḥ, ahaṅkārāt pañca-tanmātrāṇi ubhayam indriyaṁ sthūla-bhūtāni, puruṣa iti pañcaviṁśatir guṇa iti | sāmyenāvasthitāni sattvādīni prakṛtiḥ | tāni ca sukha-duḥkha-mohātmakāni kramād bodhyāni | tat-kārye jagati sukhādi-rūpatva-varṇanāt | tathā hi taruṇī ratyā patyuḥ sukhadeti sāttvikī bhavati, mānena duḥkhadeti rājasī viraheṇa mohadeti tāmasī cety evaṁ sarve bhāvād draṣṭavyāḥ | ubhayam indriyam iti | daśa bāhyendriyāṇy ekam antar-indriyaṁ mana ity ekādaśety arthaḥ | nityā vibhvī ca prakṛtiḥ | mūle mūlābhāvād amūlaṁ mūlam | na paricchinnaṁ sarvopādānam | sarvatra kārya-darśanāt vibhutvam iti sūtrebhyaḥ | mahad-ahaṅkāra-pañca-tanmātrāṇi sapta prakṛti-vikṛtayaḥ, aham-ādeḥ prakṛtayaḥ, pradhānādes tu vikṛtaya iti | ekādaśendriyāṇi pañca-bhūtāni ceti ṣoḍaśa vikṛtaya eva | puruṣas tu niṣparimāṇatvān na kasyāpi prakṛtir na ca vikṛtir iti | evam eveśvara-kṛṣṇaś cāha—

mūla-prakṛtir avikṛtir mahad-ādyāḥ prakṛti-vikṛtayaḥ sapta |

ṣoḍaśakaś ca vikāro na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ || iti |

sā khalu prakṛtir nitya-vikārā svayam acetanāpy aneka-cetanāpy aneka-cetana-bhogāpavarga-hetur atyantātīndriyāpi tat-kāryeṇānumīyate | ekaiva viṣama-guṇā satī pariṇāma-śaktyā mahad-ādi-vicitra-racanaṁ jagat prasūte iti jagan-nimittopādāna-bhūtā seti | puruṣas tu niṣkriyo nirguṇo vibhuś cit-pratikāyaṁ bhinnaḥ saṅghāta-parārthād anumeyaś ca saḥ | vikāra-kriyayor virahāt kartṛtva-bhoktṛtvayor virahaḥ | evaṁ sthite prakṛti-puruṣayos tattve sannidhi-mātrāt tayor mitho dharma-vinimayaḥ prakṛtau caitanyasya puruṣe tu kartṛtva-bhoktṛtvayor adhyāso bhavati | ittham avivekāt bhogo vivekāt tu apavargaḥ | prakṛty-audāsīnya-vapur ity evam ādīn arthān sopapattikaiḥ sūtrair nibabandha | asyāṁ prakriyāyāṁ pratyakṣānumānāgamān pramāṇāni mene | trividhaṁ pramāṇaṁ tat-siddhau sarva-siddher nādhikya-siddhir iti | tatra pratyakṣāgama-siddheṣv artheṣu nātīva visaṁvādaḥ | yat tu parimāṇāt samanvayāt | śaktitaś cety ādi sūtraiḥ pradhānaṁ jagat-kāraṇam anumitaṁ tan-nirasyaṁ bhavati | tenaiva sarva-tan-mata-nirāsāt | tatra pradhānaṁ jagan-nimittopādānaṁ bhavet na veti saṁśaye pradhānam eva tathā jagataḥ sāttvikādi-rūpatvāt pradhānasyaiva sattvādi-rūpasya tad-upādānatvenānumānāt | ghaṭādi-kāryasyopādānaṁ khalu tat-sajātīyaṁ mṛd-ādy evaṁ dṛṣṭam | phalati vṛkṣaś calati jalam itivat jaḍasyāpi tasya kartṛtvaṁ ca | tasmāt pradhānam eva jagad-upādānaṁ jagat-kartṛ cety evaṁ prāpte—

racanānupapatteś ca nānumānam ||

anumīyate jagad-dhetutayety anumānaṁ jaḍaṁ pradhānam | tan na jagad upādānaṁ, na ca tan-nimittam | kutaḥ ? racaneti | vicitra-jagad-racanāyāś cetanānadhiṣṭhitena jaḍena tenāsiddher ity arthaḥ | na khalu cetanānadhiṣṭhitair iṣṭakādibhiḥ prasādādi-racanā siddhā loke | ca-śabdenānvayānupapattiḥ samuccitā | na hi bāhyā ghaṭādayaḥ sukhādi-rūpatayānvitāḥ | sukhādīnām āntaratvāt ghaṭādīnāṁ sukhādi-hetutvāt | tad-rūpatvāpratīteś ca ||1||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
द्वितीयः अध्यायः द्वितीयः पादःdvitīyaḥ adhyāyaḥ dvitīyaḥ pādaḥвторая адхьяя, вторая пада; заголовок
कृष्ण-द्वैपायनम् नौमिkṛṣṇa-dvaipāyanam naumiславлю Кришну-Двайпаяну [Вьясу]; Vyāsa!
यः साङ्ख्य-आदि-उक्ति-कण्टकान्yaḥ sāṅkhya-ādi-ukti-kaṇṭakānкто тернии речей санкхьи и прочих; kaṇṭaka «шип»!
छित्त्वा युक्ति-असिनाchittvā yukti-asināсрезав мечом довода; asi «меч»!
विश्वम् कृष्ण-क्रीडा-स्थलम् व्यधात्viśvam kṛṣṇa-krīḍā-sthalam vyadhātсоделал мир местом игр Кришны; krīḍā-sthala!!
स्व-पक्षे परैः उद्भाविताः दोषाःsva-pakṣe paraiḥ udbhāvitāḥ doṣāḥизъяны, взведённые другими на нашу сторону; udbhāvita
निरस्ताः प्रथमे पादेnirastāḥ prathame pādeотметены в первой паде; pāda
द्वितीये तु पर-पक्षाः दूष्यन्तेdvitīye tu para-pakṣāḥ dūṣyanteво второй же порицаются чужие стороны; para-pakṣa
इतरथाitarathāиначе; anyathā
वैदिकम् वर्त्म विहायvaidikam vartma vihāyaпокинув ведийский путь; vartman
तेषु जानानाम् प्रवृत्तिः स्यात्teṣu jānānām pravṛttiḥ syātлюди устремились бы к ним; pravṛtti (по чтению э-текста)
अनर्थम् च ते समीयुःanartham ca te samīyuḥи стяжали бы беду; anartha!
तत्र तावत् साङ्ख्यानाम् मतम् निरस्यतेtatra tāvat sāṅkhyānām matam nirasyateздесь сперва отметается учение санкхьяиков; Sāṅkhya
साङ्ख्य-आचार्यः कपिलः तत्त्वानि सञ्जग्राहsāṅkhya-ācāryaḥ kapilaḥ tattvāni sañjagrāhaучитель санкхьи Капила собрал таттвы; tattva
सत्त्व-रजस्-तमसाम् साम्य-अवस्था प्रकृतिःsattva-rajas-tamasām sāmya-avasthā prakṛtiḥпракрити — равновесие саттвы, раджаса, тамаса; sāmya!
प्रकृतेः महान्prakṛteḥ mahānиз пракрити — махат; mahat
महतः अहङ्कारःmahataḥ ahaṅkāraḥиз махата — аханкара; ahaṅkāra
अहङ्कारात् पञ्च-तन्मात्राणिahaṅkārāt pañca-tanmātrāṇiиз аханкары — пять танматр; tanmātra
उभयम् इन्द्रियम् स्थूल-भूतानिubhayam indriyam sthūla-bhūtāniобоякие индрии, грубые стихии; indriya
पुरुषः इति पञ्चविंशतिः गुणः इतिpuruṣaḥ iti pañcaviṁśatiḥ guṇaḥ itiи пуруша: [таков] счёт двадцати пяти; pañcaviṁśati!
साम्येन अवस्थितानि सत्त्व-आदीनि प्रकृतिःsāmyena avasthitāni sattva-ādīni prakṛtiḥпракрити — саттва и прочие в равновесии; avasthita
तानि च सुख-दुःख-मोह-आत्मकानि क्रमात् बोध्यानिtāni ca sukha-duḥkha-moha-ātmakāni kramāt bodhyāniих разумей по порядку как счастье, страдание, мороку; krama
तत्-कार्ये जगति सुख-आदि-रूपत्व-वर्णनात्tat-kārye jagati sukha-ādi-rūpatva-varṇanātибо в их следствии — мире — описаны образы счастья и прочего; varṇana
तथा हिtathā hiа именно; пример
तरुणी रत्या पत्युः सुखदा इति सात्त्विकी भवतिtaruṇī ratyā patyuḥ sukhadā iti sāttvikī bhavatiюная жена, лаской дарящая мужу счастье, — саттвична; sāttvikī
मानेन दुःखदा इति राजसीmānena duḥkhadā iti rājasīобидой дарящая страдание — раджасична; rājasī
विरहेण मोहदा इति तामसी चviraheṇa mohadā iti tāmasī caразлукой мороча — тамасична; tāmasī (OCR исправлен)
इति एवम् सर्वे भावाः द्रष्टव्याःiti evam sarve bhāvāḥ draṣṭavyāḥтак смотри на все вещи; bhāva
उभयम् इन्द्रियम् इतिubhayam indriyam iti«обоякие индрии»:; пояснение
दश बाह्य-इन्द्रियाणिdaśa bāhya-indriyāṇiдесять внешних; bāhya (OCR исправлен)
एकम् अन्तर्-इन्द्रियम् मनः इति एकादश इति अर्थःekam antar-indriyam manaḥ iti ekādaśa iti arthaḥи одно внутреннее — ум; итого одиннадцать; manas
नित्या विभ्वी च प्रकृतिःnityā vibhvī ca prakṛtiḥпракрити вечна и вездесуща; vibhvī
मूले मूल-अभावात् अमूलम् मूलम्mūle mūla-abhāvāt amūlam mūlam«у корня нет корня: корень бескорен»; Санкхья-сутра 1.67!
न परिच्छिन्नम् सर्व-उपादानम्na paricchinnam sarva-upādānam«всеобщее вещество не ограничено»; pariccheda
सर्वत्र कार्य-दर्शनात् विभुत्वम् इति सूत्रेभ्यःsarvatra kārya-darśanāt vibhutvam iti sūtrebhyaḥ«вездесущость — ибо всюду видны следствия»: из [её] сутр; sūtra
महत्-अहङ्कार-पञ्च-तन्मात्राणि सप्त प्रकृति-विकृतयःmahat-ahaṅkāra-pañca-tanmātrāṇi sapta prakṛti-vikṛtayaḥмахат, аханкара, пять танматр — семь «природ-видоизменений»; prakṛti-vikṛti
अहम्-आदेः प्रकृतयःaham-ādeḥ prakṛtayaḥприроды для аханкары и далее; prakṛti
प्रधान-आदेः तु विकृतयः इतिpradhāna-ādeḥ tu vikṛtayaḥ itiвидоизменения же — прадханы и выше; vikṛti
एकादश-इन्द्रियाणि पञ्च-भूतानि च इति षोडश विकृतयः एवekādaśa-indriyāṇi pañca-bhūtāni ca iti ṣoḍaśa vikṛtayaḥ evaодиннадцать индрий и пять стихий — шестнадцать чистых видоизменений; ṣoḍaśa
पुरुषः तु निष्परिमाणत्वात्puruṣaḥ tu niṣparimāṇatvātпуруша же, будучи вне мер; niṣparimāṇa
न कस्य अपि प्रकृतिः न च विकृतिः इतिna kasya api prakṛtiḥ na ca vikṛtiḥ itiничему не природа и не видоизменение; пуруша
एवम् एव ईश्वर-कृष्णः च आहevam eva īśvara-kṛṣṇaḥ ca āhaтак же говорит и Ишваракришна; Īśvarakṛṣṇa!
मूल-प्रकृतिः अविकृतिःmūla-prakṛtiḥ avikṛtiḥ«корневая пракрити — не видоизменение»; Санкхья-карика 3!
महत्-आद्याः प्रकृति-विकृतयः सप्तmahat-ādyāḥ prakṛti-vikṛtayaḥ sapta«махат и прочие семь — природы-видоизменения»; sapta
षोडशकः च विकारःṣoḍaśakaḥ ca vikāraḥ«шестнадцатерица — видоизменение»; ṣoḍaśaka
न प्रकृतिः न विकृतिः पुरुषः इतिna prakṛtiḥ na vikṛtiḥ puruṣaḥ iti«пуруша — не природа и не видоизменение»; цитата
सा खलु प्रकृतिःsā khalu prakṛtiḥта пракрити; prakṛti
नित्य-विकारा स्वयम् अचेतना अपिnitya-vikārā svayam acetanā apiвечно изменчивая, сама бессознательная; acetanā!
अनेक-चेतन-भोग-अपवर्ग-हेतुःaneka-cetana-bhoga-apavarga-hetuḥпричина вкушения и освобождения многих сознающих; apavarga
अत्यन्त-अतीन्द्रिया अपि तत्-कार्येण अनुमीयतेatyanta-atīndriyā api tat-kāryeṇa anumīyateсверхчувственная — ВЫВОДИТСЯ по своим следствиям; anumīyate!
एका एव विषम-गुणा सतीekā eva viṣama-guṇā satīодна, при нарушенном равновесии гун; viṣama!
परिणाम-शक्त्याpariṇāma-śaktyāсилою превращения; pariṇāma-śakti
महत्-आदि-विचित्र-रचनम् जगत् प्रसूतेmahat-ādi-vicitra-racanam jagat prasūteрождает мир — дивное устроение махата и прочего; racanā
इति जगत्-निमित्त-उपादान-भूता सा इतिiti jagat-nimitta-upādāna-bhūtā sā itiтак она — и деятель и вещество мира; nimitta-upādāna (OCR исправлен)
पुरुषः तु निष्क्रियः निर्गुणः विभुःpuruṣaḥ tu niṣkriyaḥ nirguṇaḥ vibhuḥпуруша же бездействен, безгунен, вездесущ; niṣkriya
चित् प्रति-कायम् भिन्नःcit prati-kāyam bhinnaḥсознание, разное в каждом теле; prati-kāyam (OCR исправлен)
सङ्घात-पर-अर्थात् अनुमेयः च सःsaṅghāta-para-arthāt anumeyaḥ ca saḥи он выводим: «собранное — ради другого»; saṅghāta!
विकार-क्रिययोः विरहात्vikāra-kriyayoḥ virahātза отсутствием изменения и действия; viraha
कर्तृत्व-भोक्तृत्वयोः विरहःkartṛtva-bhoktṛtvayoḥ virahaḥнет [у него] ни делания, ни вкушения; bhoktṛtva
एवम् स्थिते प्रकृति-पुरुषयोः तत्त्वेevam sthite prakṛti-puruṣayoḥ tattveпри таком положении истин пракрити и пуруши; tattva
सन्निधि-मात्रात्sannidhi-mātrātот одной близости; sannidhi-mātra!
तयोः मिथः धर्म-विनिमयःtayoḥ mithaḥ dharma-vinimayaḥвзаимный обмен их свойств; vinimaya
प्रकृतौ चैतन्यस्यprakṛtau caitanyasyaв пракрити — [видимость] сознания; caitanya
पुरुषे तु कर्तृत्व-भोक्तृत्वयोः अध्यासः भवतिpuruṣe tu kartṛtva-bhoktṛtvayoḥ adhyāsaḥ bhavatiв пуруше — наложение делания и вкушения; adhyāsa
इत्थम् अविवेकात् भोगःittham avivekāt bhogaḥтак от неразличения — вкушение [сансара]; aviveka
विवेकात् तु अपवर्गःvivekāt tu apavargaḥот различения же — освобождение; viveka
प्रकृति-औदासीन्य-वपुःprakṛti-audāsīnya-vapuḥобразом безучастности к пракрити; audāsīnya
इति एवम् आदीन् अर्थान्iti evam ādīn arthānэти и подобные положения; artha
स-उपपत्तिकैः सूत्रैः निबबन्धsa-upapattikaiḥ sūtraiḥ nibabandhaсвязал доводными сутрами; nibandha
अस्याम् प्रक्रियायाम्asyām prakriyāyāmв этом устроении; prakriyā
प्रत्यक्ष-अनुमान-आगमान् प्रमाणानि मेनेpratyakṣa-anumāna-āgamān pramāṇāni meneмерилами счёл восприятие, вывод, предание; pramāṇa
त्रिविधम् प्रमाणम्trividham pramāṇam«мерило троевидно»; tri-vidha
तत्-सिद्धौ सर्व-सिद्धेःtat-siddhau sarva-siddheḥ«в их устроении — устроение всего»; siddhi
न आधिक्य-सिद्धिः इतिna ādhikya-siddhiḥ iti«большего не установить»; ādhikya
तत्र प्रत्यक्ष-आगम-सिद्धेषु अर्थेषुtatra pratyakṣa-āgama-siddheṣu artheṣuв предметах, установленных восприятием и преданием; siddha
न अतीव विसंवादःna atīva visaṁvādaḥразлада не так много; visaṁvāda
यत् तुyat tuа что; указание
परिमाणात् समन्वयात् शक्तितः च इति आदि सूत्रैःparimāṇāt samanvayāt śaktitaḥ ca iti ādi sūtraiḥсутрами «по мерности, по связности, по силе…»; Санкхья-сутра 1.129 сл.
प्रधानम् जगत्-कारणम् अनुमितम्pradhānam jagat-kāraṇam anumitamпрадхана ВЫВЕДЕНА причиной мира; anumita (OCR исправлен)
तत् निरस्यम् भवतिtat nirasyam bhavatiто и подлежит отмету; nirasya
तेन एव सर्व-तत्-मत-निरासात्tena eva sarva-tat-mata-nirāsātтем самым отметено всё их учение; nirāsa
तत्रtatraздесь; формула
प्रधानम् जगत्-निमित्त-उपादानम् भवेत् न वा इति संशयेpradhānam jagat-nimitta-upādānam bhavet na vā iti saṁśayeпрадхана ли деятель и вещество мира? — при сомнении; saṁśaya
प्रधानम् एव तथाpradhānam eva tathāименно прадхана; pūrva-pakṣa
जगतः सात्त्विक-आदि-रूपत्वात्jagataḥ sāttvika-ādi-rūpatvātибо мир имеет образы саттвы и прочих; rūpatva
प्रधानस्य एव सत्त्व-आदि-रूपस्यpradhānasya eva sattva-ādi-rūpasyaи лишь прадхана, [сама] образ саттвы и прочих; rūpa
तत्-उपादानत्वेन अनुमानात्tat-upādānatvena anumānātвыводится его веществом; anumāna
घट-आदि-कार्यस्य उपादानम् खलुghaṭa-ādi-kāryasya upādānam khaluвещество горшка; upādāna
तत्-सजातीयम् मृत्-आदि एवम् दृष्टम्tat-sajātīyam mṛt-ādi evam dṛṣṭamвидано соприродным — глина; sajātīya
फलति वृक्षः चलति जलम् इतिवत्phalati vṛkṣaḥ calati jalam itivatкак «дерево плодоносит», «вода течёт»; пример
जडस्य अपि तस्य कर्तृत्वम् चjaḍasya api tasya kartṛtvam caи делание у неё, косной, [возможно]; jaḍa
तस्मात् प्रधानम् एव जगत्-उपादानम् जगत्-कर्तृ चtasmāt pradhānam eva jagat-upādānam jagat-kartṛ caпотому прадхана — и вещество и делатель мира; вывод оппонента
इति एवम् प्राप्तेiti evam prāpteпри таком полученном; prāpta
रचना-अनुपपत्तेः च न अनुमानम्racanā-anupapatteḥ ca na anumānam«и не выводимая: устроение [ей] несбыточно»; сутра 2.2.1
अनुमीयते जगत्-हेतुतया इति अनुमानम्anumīyate jagat-hetutayā iti anumānam«выводимая» — [то, что] выводится причиной мира; anumāna
जडम् प्रधानम्jaḍam pradhānamкосная прадхана; jaḍa
तत् न जगत्-उपादानम् न च तत्-निमित्तम्tat na jagat-upādānam na ca tat-nimittamона ни вещество мира, ни его деятель; ни-ни
कुतः रचना इतिkutaḥ racanā itiпочему? — «устроение»; racanā!
विचित्र-जगत्-रचनायाःvicitra-jagat-racanāyāḥдивное устроение мира; vicitra (OCR исправлен)
चेतन-अनधिष्ठितेन जडेन तेन असिद्धेःcetana-anadhiṣṭhitena jaḍena tena asiddheḥкосной, не управляемой сознающим, не осуществимо; anadhiṣṭhita!
न खलु चेतन-अनधिष्ठितैः इष्टका-आदिभिःna khalu cetana-anadhiṣṭhitaiḥ iṣṭakā-ādibhiḥведь кирпичами без сознающего [зодчего]; iṣṭakā «кирпич»! (OCR исправлен)
प्रासाद-आदि-रचना सिद्धा लोकेprāsāda-ādi-racanā siddhā lokeдворца в миру не построено; prāsāda!
च-शब्देन अन्वय-अनुपपत्तिः समुच्चिताca-śabdena anvaya-anupapattiḥ samuccitāслово «и» прибавляет несбыточность связи; anvaya
न हि बाह्याः घट-आदयःna hi bāhyāḥ ghaṭa-ādayaḥведь внешние горшки; bāhya
सुख-आदि-रूपतया अन्विताःsukha-ādi-rūpatayā anvitāḥне пронизаны образом счастья; anvita!
सुख-आदीनाम् आन्तरत्वात्sukha-ādīnām āntaratvātсчастье и прочие — внутренни; āntara!
घट-आदीनाम् सुख-आदि-हेतुत्वात्ghaṭa-ādīnām sukha-ādi-hetutvātгоршки — [лишь] поводы счастья; hetu
तत्-रूपत्व-अप्रतीतेः चtat-rūpatva-apratīteḥ caи их таковость не удостоверяется; apratīti
Traducción del comentario

Вторая адхьяя, вторая пада.

«Славлю Кришну-Двайпаяну [Вьясу], кто, срезав тернии речей санкхьи и прочих мечом довода, соделал мир местом игр Кришны».

Изъяны, взведённые другими на нашу сторону, отметены в первой паде; во второй порицаются чужие стороны — иначе, покинув ведийский путь, люди устремились бы к ним и стяжали бы беду. Сперва отметается учение санкхьяиков. Учитель санкхьи Капила собрал таттвы: пракрити — равновесие саттвы, раджаса и тамаса; из пракрити — махат, из махата — аханкара, из неё — пять танматр, обоякие индрии [десять внешних и ум], грубые стихии — и пуруша: счёт двадцати пяти. Гуны разумей как счастье, страдание и мороку — в их следствии-мире так и описано: юная жена, лаской дарящая мужу счастье, — саттвична, обидой — раджасична, мороча разлукой — тамасична; так смотри на все вещи. Пракрити вечна и вездесуща («у корня нет корня»; «всеобщее вещество не ограничено»); семь — «природы-видоизменения», шестнадцать — чистые видоизменения; пуруша, вне мер, — ничему не природа и не видоизменение (так и Ишваракришна). Та пракрити — вечно изменчивая, сама бессознательная, причина вкушения и освобождения многих сознающих, сверхчувственная — ВЫВОДИТСЯ по своим следствиям: одна, при нарушенном равновесии гун, силою превращения рождает мир — дивное устроение; так она — и деятель и вещество. Пуруша же бездействен, безгунен, вездесущ, сознание, разное в каждом теле, — и он выводим («собранное — ради другого»); нет у него ни делания, ни вкушения. При таком положении от ОДНОЙ БЛИЗОСТИ пракрити и пуруши — взаимный обмен свойств: в пракрити — [видимость] сознания, в пуруше — наложение делания и вкушения; от неразличения — сансара, от различения — освобождение. Эти положения [Капила] связал доводными сутрами, мерилами считая восприятие, вывод и предание. В предметах восприятия и предания разлада не так много; а что сутрами «по мерности, по связности, по силе…» прадхана ВЫВЕДЕНА причиной мира — то и подлежит отмету, и тем отметено всё их учение. Итак: прадхана ли деятель и вещество мира? [Оппонент:] именно она: мир имеет образы саттвы и прочих, и лишь соприродное — вещество (глина для горшка); а делание возможно и у косной — как «дерево плодоносит, вода течёт». При полученном —

«И не [причина мира] выводимая: устроение [ей] несбыточно».

«Выводимая» — то, что выводится причиной мира: косная прадхана. Она ни вещество мира, ни его деятель. Почему? «Устроение»: дивное устроение мира не осуществимо косной, не управляемой сознающим, — ведь кирпичами без сознающего [зодчего] дворца в миру не построено. Слово «и» прибавляет несбыточность связи: внешние горшки не пронизаны образом счастья — счастье внутренне, горшки лишь его поводы, и таковость их не удостоверяется.

Versión

d90c32b9602e · publicado 27 jul 2026, 4:41:38 UTC

Disponible enRU
AnteriorVerso 2.1.37

Pasa de verso en verso con