प्रतिसङ्ख्याप्रतिसङ्ख्या-निरोधाप्राप्तिर् अविच्छेदात्
pratisaṅkhyāpratisaṅkhyā-nirodhāprāptir avicchedāt
Оба [их] «прекращения» — и обдуманное, и стихийное — недостижимы: [нить сущего] не рвётся.
दीपस्येव घटादेर् निरन्वयं विनाशं मन्यन्ते । तं दूषयति—
प्रतिसङ्ख्याप्रतिसङ्ख्या-निरोधाप्राप्तिर् अविच्छेदात् ॥
भावानां धी-पूर्वको ध्वंसः प्रतिसङ्ख्या-निरोधः । तद्-विलक्षणस् त्व् अप्रतिसङ्ख्या-निरोधः । आवरणाभाव-मात्रम् आकाशम् । एतत् त्रयं निरुपख्यं शून्यम् इति यावत् । तद् अन्यत् सर्वं क्षणिकम् । यद् उक्तं—बुद्धि-बोध्यं त्रयाद् अन्यत् संस्कृतं क्षणिकं च इति । तत्राकाशं परत्र निराकरिष्यति । निरोधौ तावन् निराकरोति प्रतिसङ्ख्येति । एतयोर् निरोधयोर् अप्राप्तिर् असम्भवः स्यात् । कुतः ? अविच्छेदात् । सतो निरन्वय-विनाशाभावात् । अवस्थान्तरापत्तिर् एव सतो द्रव्यस्योत्पत्तिर् विनाशश् च । अवस्थाश्रयो द्रव्यं त्व् एकं स्थायीति । न च दीप-नाशस्य निरन्वयत्व-वीक्षणाद् अन्यत्रापि तथास्त्व् इति वाच्यम् अवस्थान्तरापत्तेर् एवान्यत्र नाशत्वे निश्चिते दीपेऽपि तस्या एव तत्त्वेन निश्चेयत्वात् । अनुपलम्भस् त्व् अतिसौक्ष्म्याद् एव । सद्-वस्तुनो निरन्वयश् चेद् विनाशस् तर्हि क्षणान्तरं विश्वं निरूपाख्यं पश्येस् त्वं च न भवेर् न चैवम् अस्ति । तस्माद् अनुपपन्नः सः ॥22॥
dīpasyeva ghaṭāder niranvayaṁ vināśaṁ manyante | taṁ dūṣayati—
pratisaṅkhyāpratisaṅkhyā-nirodhāprāptir avicchedāt ||
bhāvānāṁ dhī-pūrvako dhvaṁsaḥ pratisaṅkhyā-nirodhaḥ | tad-vilakṣaṇas tv apratisaṅkhyā-nirodhaḥ | āvaraṇābhāva-mātram ākāśam | etat trayaṁ nirupakhyaṁ śūnyam iti yāvat | tad anyat sarvaṁ kṣaṇikam | yad uktaṁ—buddhi-bodhyaṁ trayād anyat saṁskṛtaṁ kṣaṇikaṁ ca iti | tatrākāśaṁ paratra nirākariṣyati | nirodhau tāvan nirākaroti pratisaṅkhyeti | etayor nirodhayor aprāptir asambhavaḥ syāt | kutaḥ ? avicchedāt | sato niranvaya-vināśābhāvāt | avasthāntarāpattir eva sato dravyasyotpattir vināśaś ca | avasthāśrayo dravyaṁ tv ekaṁ sthāyīti | na ca dīpa-nāśasya niranvayatva-vīkṣaṇād anyatrāpi tathāstv iti vācyam avasthāntarāpatter evānyatra nāśatve niścite dīpe'pi tasyā eva tattvena niśceyatvāt | anupalambhas tv atisaukṣmyād eva | sad-vastuno niranvayaś ced vināśas tarhi kṣaṇāntaraṁ viśvaṁ nirūpākhyaṁ paśyes tvaṁ ca na bhaver na caivam asti | tasmād anupapannaḥ saḥ ||22||
940a5dab7846 · publicado 27 jul 2026, 4:41:38 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
У горшка, как у светильника, мыслят гибель без остатка. Её порицает:
«Недостижение обоих прекращений: по непрерывности».
Обдуманное уничтожение — «пратисанкхья-ниродха», стихийное — «апратисанкхья»; пространство — лишь отсутствие покрова: эта тройка [для них] безымянна-пуста, всё иное — мгновенно. Пространство отклонит далее; оба же прекращения — здесь: они недостижимы. Почему? По непрерывности: у сущего НЕ БЫВАЕТ гибели без остатка — рождение и гибель сущей вещи суть лишь настание иного состояния, вещь же — опора состояний — одна, пребывающая. И не [скажешь] «гибель светильника видана бесследной — пусть так и всюду»: раз всюду гибель решена сменой состояния, и у светильника решай её тем же — невоспринимаемость [его дальнейшего состояния] лишь от тонкости. Будь у сущего гибель без остатка — мгновение спустя увидел бы ты мир безымянным, да и тебя бы не стало; а этого нет.