महाभारत
Caitraratha-parva (aṅgāraparṇa-parābhava) (The Defeat of Aṅgāraparṇa)1.158.15–18
1038 / 15823
महाभारत · 1.158.15–18
देवनागरी

अर्जुन उवाच
समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्याम् अस्यां च दुर्मते ॥
रात्राव् अहनि संधौ च कस्य कॢप्तः परिग्रहः ॥
वयं च शक्तिसंपन्ना अकाले त्वाम् अधृष्णुमः ॥
अशक्ता हि क्षणे क्रूरे युष्मान् अर्चन्ति मानवाः ॥
पुरा हिमवतश् चैषा हेमशृङ्गाद् विनिःसृता ॥
गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा प्रतिपद्यते ॥
इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिर् आकाशगा पुनः ॥
देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्य् अलकनन्दताम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

arjuna uvāca
samudre himavatpārśve nadyām asyāṃ ca durmate ||
rātrāv ahani saṃdhau ca kasya kḷptaḥ parigrahaḥ ||
vayaṃ ca śaktisaṃpannā akāle tvām adhṛṣṇumaḥ ||
aśaktā hi kṣaṇe krūre yuṣmān arcanti mānavāḥ ||
purā himavataś caiṣā hemaśṛṅgād viniḥsṛtā ||
gaṅgā gatvā samudrāmbhaḥ saptadhā pratipadyate ||
iyaṃ bhūtvā caikavaprā śucir ākāśagā punaḥ ||
deveṣu gaṅgā gandharva prāpnoty alakanandatām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्याम् अस्यां च दुर्मतेsamudre himavatpārśve nadyām asyāṃ ca durmate"in the ocean, on the slope of Himavat, and in this river, O evil-minded one --
रात्रौ अहनि संधौ च कस्य कॢप्तः परिग्रहःrātrau ahani saṃdhau ca kasya kḷptaḥ parigrahaḥat night, by day, or at twilight -- to whom is possession assigned?
वयं च शक्तिसंपन्नाः अकाले त्वाम् अधृष्णुमःvayaṃ ca śaktisaṃpannāḥ akāle tvām adhṛṣṇumaḥand we, endowed with strength, do not attack you out of season;
अशक्ताः हि क्षणे क्रूरे युष्मान् अर्चन्ति मानवाःaśaktāḥ hi kṣaṇe krūre yuṣmān arcanti mānavāḥonly powerless men, at the fierce hour, honor you [= yield to you];
पुरा हिमवतः च एषा हेमशृङ्गात् विनिःसृताpurā himavataḥ ca eṣā hemaśṛṅgāt viniḥsṛtālong ago, from the golden peak of Himavat, this
गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा प्रतिपद्यतेgaṅgā gatvā samudrāmbhaḥ saptadhā pratipadyateGanga, flowing forth [and], upon reaching the ocean's waters, [divides] into seven [streams];
इयं भूत्वा च एकवप्रा शुचिः आकाशगा पुनःiyaṃ bhūtvā ca ekavaprā śuciḥ ākāśagā punaḥshe, having become [in heaven] a single stream, pure, sky-going,
देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोति अलकनन्दताम्deveṣu gaṅgā gandharva prāpnoti alakanandatāmamong the gods, O gandharva, attains the name Alakananda;
अर्जुनarjunaoriginal form "arjuna", added to complete the word-by-word coverage
रात्राव्rātrāvoriginal form "rātrāv", added to complete the word-by-word coverage
शक्तिसंपन्नाśaktisaṃpannāoriginal form "śaktisaṃpannā", added to complete the word-by-word coverage
अशक्ताaśaktāoriginal form "aśaktā", added to complete the word-by-word coverage
हिमवतश्himavataśoriginal form "himavataś", added to complete the word-by-word coverage
चैषाcaiṣāoriginal form "caiṣā", added to complete the word-by-word coverage
हेमशृङ्गाद्hemaśṛṅgādoriginal form "hemaśṛṅgād", added to complete the word-by-word coverage
चैकवप्राcaikavaprāoriginal form "caikavaprā", added to complete the word-by-word coverage
शुचिर्śuciroriginal form "śucir", added to complete the word-by-word coverage
प्राप्नोत्य्prāpnotyoriginal form "prāpnoty", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Arjuna said: "In the ocean, on the slope of Himavat, and in this river, O evil-minded one -- at night, by day, or at twilight -- to whom is possession assigned? And we, endowed with strength, do not attack you out of season; only powerless men yield to you at the fierce hour. Long ago this Ganga, flowing forth from the golden peak of Himavat, upon reaching the ocean's waters, divides into seven streams; and in heaven, having become a single pure stream, sky-going, among the gods, O gandharva, she attains the name Alakananda."

संस्करण

de745c8b1a0d · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:19:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से