प्रतिहारमिमं कृत्वा शीतादेस्ताः प्रजाः पुनः । वार्तोपायं ततश्चक्रुर्हस्तसिद्धिं च कर्मजाम्
व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः । प्रियंगुकोविदाराश्च कोरदूषाः सचीनकाः
माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलुत्थकाः । अढकाश्चणकाश्चैव शणाः सप्तदश स्मृताः
इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयो नृप । ओषध्यो यज्ञियाश्चैव ग्राम्या वन्याश्चतुर्दश
व्रीहयः सयवा माषा गोधूमा अणवस्तिलाः । प्रियंगुसप्तमा ह्येता अष्टमास्तु कुलुत्थकाः
pratihāramimaṃ kṛtvā śītādestāḥ prajāḥ punaḥ | vārtopāyaṃ tataścakrurhastasiddhiṃ ca karmajām
vrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ | priyaṃgukovidārāśca koradūṣāḥ sacīnakāḥ
māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulutthakāḥ | aḍhakāścaṇakāścaiva śaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ
ityetā oṣadhīnāṃ tu grāmyāṇāṃ jātayo nṛpa | oṣadhyo yajñiyāścaiva grāmyā vanyāścaturdaśa
vrīhayaḥ sayavā māṣā godhūmā aṇavastilāḥ | priyaṃgusaptamā hyetā aṣṭamāstu kulutthakāḥ
«Сделав эту защиту от холода и прочего, существа затем изобрели способ пропитания и умение рук, рождённое из труда. Рис, ячмень, пшеница, просо, сезам, приянгу и ковидара, корадуша с чинакой, бобы маша, мунг, чечевица, нишпава с кулаттхой, адхака, горох и конопля — семнадцать их признано. Таковы, о царь, породы возделываемых злаков. Злаков же жертвенных — возделываемых и диких — четырнадцать: рис с ячменём, бобы, пшеница, просо, сезам, седьмая приянгу, восьмые — кулаттха…»
8c635bd1d25c · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:25 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
«Умение рук, рождённое из труда» — определение ремесла, в котором нет ни вдохновения, ни дара свыше. Люди научились работать руками, потому что иначе стало не выжить.
И тут же — семнадцать имён злаков. Перечисление это не поэтическое, а хозяйственное, и в нём видно, к кому книга обращена: к людям, которые знают разницу между машем и мунгом.
Отдельно выделены злаки жертвенные. Не всё, что съедобно, годится для обряда; из семнадцати возделываемых для жертвы отобраны свои.