पद्मपुराण
The Story of the Descent as Rāma6.244.89-99
5143 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 6.244.89-99

ईश्वर उवाच

देवनागरी

एवमुक्तो हृषीकेशो मात्रा सर्वगतो हरिः । मायामानुषतां प्राप्य शिशुभावाद्ररोद सः
अथ प्रमुदिता देवी कौसल्या शुभलक्षणम् । पुत्रमालिङ्ग्य हर्षेण स्तन्यं प्रादात्सुमध्यमा
तस्याः स्तन्यं पपौ देवो बालभावात्सनातनः । उवास मातुरुत्सङ्गे जगद्धर्ता महाविभुः
तस्मिन्दिने शुभे रम्ये सर्वकामप्रदे नृणाम् । उत्सवं चक्रिरे पौरा हृष्टा जानपदा नराः
कैकेय्यां भरतो जज्ञे पाञ्चजन्यांशसम्भवः । सुमित्रा जनयामास लक्ष्मणं शुभलक्षणम्
शत्रुघ्नं च महाभागा देवशत्रुप्रतापनम् । अनन्तांशेन सम्भूतो लक्ष्मणः परवीरहा
सुदर्शनांशाच्छत्रुघ्नः सञ्जज्ञेऽमितविक्रमः । ते सर्वे ववृधुस्तत्र वैवस्वतमनोः कुले
संस्कृतास्ते सुताः सम्यग्वसिष्ठेन महौजसा । अधीतवेदास्ते सर्वे श्रुतवन्तस्तथा नृपाः
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा धनुर्वेदे च निष्ठिताः । बभूवुः परमोदारा लोकानां हर्षवर्धनाः
युग्मं बभूवतुस्तत्र राजानौ रामलक्ष्मणौ । तथा भरतशत्रुघ्नौ पायसांशवशात्स्वतः
अथ लोकेश्वरी लक्ष्मीर्जनकस्य निवेशने । शुभक्षेत्रे हलोत्खाते सुनासा सुशुभेक्षणा

लिप्यंतरण (IAST)

evamukto hṛṣīkeśo mātrā sarvagato hariḥ | māyāmānuṣatāṃ prāpya śiśubhāvādraroda saḥ
atha pramuditā devī kausalyā śubhalakṣaṇam | putramāliṅgya harṣeṇa stanyaṃ prādātsumadhyamā
tasyāḥ stanyaṃ papau devo bālabhāvātsanātanaḥ | uvāsa māturutsaṅge jagaddhartā mahāvibhuḥ
tasmindine śubhe ramye sarvakāmaprade nṛṇām | utsavaṃ cakrire paurā hṛṣṭā jānapadā narāḥ
kaikeyyāṃ bharato jajñe pāñcajanyāṃśasambhavaḥ | sumitrā janayāmāsa lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam
śatrughnaṃ ca mahābhāgā devaśatrupratāpanam | anantāṃśena sambhūto lakṣmaṇaḥ paravīrahā
sudarśanāṃśācchatrughnaḥ sañjajñe'mitavikramaḥ | te sarve vavṛdhustatra vaivasvatamanoḥ kule
saṃskṛtāste sutāḥ samyagvasiṣṭhena mahaujasā | adhītavedāste sarve śrutavantastathā nṛpāḥ
sarvaśāstrārthatattvajñā dhanurvede ca niṣṭhitāḥ | babhūvuḥ paramodārā lokānāṃ harṣavardhanāḥ
yugmaṃ babhūvatustatra rājānau rāmalakṣmaṇau | tathā bharataśatrughnau pāyasāṃśavaśātsvataḥ
atha lokeśvarī lakṣmīrjanakasya niveśane | śubhakṣetre halotkhāte sunāsā suśubhekṣaṇā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम्evamтак
उक्तोuktoупрошенный
हृषीकेशोhṛṣīkeśoХришикеша
मात्राmātrāматерью
सर्वगतोsarvagatoвездесущий
हरिःhariḥХари
माया-मानुषतांmāyā-mānuṣatāṃчеловечность по майе
प्राप्यprāpyaприняв
शिशु-भावाद्śiśu-bhāvādпо младенчеству
ररोदrarodaзаплакал
सःsaḥОн
अथathaзатем
प्रमुदिताpramuditāвозрадованная
देवीdevīбогиня
कौसल्याkausalyāКаусалья
शुभ-लक्षणम्śubha-lakṣaṇamс благими признаками
पुत्रम्putramсына
आलिङ्ग्यāliṅgyaобняв
हर्षेणharṣeṇaс радостью
स्तन्यंstanyaṃгрудь
प्रादात्prādātдала
सुमध्यमाsumadhyamāстройная
तस्याःtasyāḥеё
स्तन्यंstanyaṃмолоко
पपौpapauпил
देवोdevoбог
बाल-भावात्bāla-bhāvātпо младенчеству
सनातनःsanātanaḥвечный
उवासuvāsaпребывал
मातुर्māturматери
उत्सङ्गेutsaṅgeна коленях
जगद्-धर्ताjagad-dhartāдержатель мира
महाविभुःmahāvibhuḥвеликий и всеобъемлющий
तस्मिन्tasminв тот
दिनेdineдень
शुभेśubheблагой
रम्येramyeотрадный
सर्व-काम-प्रदेsarva-kāma-pradeдающий все желания
नृणाम्nṛṇāmлюдям
उत्सवंutsavaṃпразднество
चक्रिरेcakrireустроили
पौराpaurāгорожане
हृष्टाhṛṣṭāобрадованные
जानपदाjānapadāсельские
नराःnarāḥлюди
कैकेय्यांkaikeyyāṃв Кайкейи
भरतोbharatoБхарата
जज्ञेjajñeродился
पाञ्चजन्यांश-सम्भवःpāñcajanyāṃśa-sambhavaḥпроисшедший от доли Панчаджаньи
सुमित्राsumitrāСумитра
जनयामासjanayāmāsaродила
लक्ष्मणंlakṣmaṇaṃЛакшману
शुभ-लक्षणम्śubha-lakṣaṇamс благими признаками
शत्रुघ्नंśatrughnaṃШатругхну
caи
महाभागाmahābhāgāмногосчастливая
देव-शत्रु-प्रतापनम्deva-śatru-pratāpanamопаляющего врагов богов
अनन्तांशेनanantāṃśenaдолею Ананты
सम्भूतोsambhūtoпроисшедший
लक्ष्मणःlakṣmaṇaḥЛакшмана
पर-वीर-हाpara-vīra-hāгубитель вражьих героев
सुदर्शनांशाच्sudarśanāṃśācот доли Сударшаны
छत्रुघ्नःchatrughnaḥШатругхна
सञ्जज्ञेsañjajñeродился
अमित-विक्रमःamita-vikramaḥбезмерно доблестный
तेteони
सर्वेsarveвсе
ववृधुस्vavṛdhusвозрастали
तत्रtatraтам
वैवस्वत-मनोःvaivasvata-manoḥВайвасваты Ману
कुलेkuleв роду
संस्कृतास्saṃskṛtāsочищенные обрядами
तेteте
सुताःsutāḥсыновья
सम्यग्samyagкак должно
वसिष्ठेनvasiṣṭhenaВасиштхою
महौजसाmahaujasāвеликомощным
अधीत-वेदास्adhīta-vedāsизучившие Веды
सर्वेsarveвсе
श्रुतवन्तस्śrutavantasпознавшие писание
तथाtathāтакже
नृपाःnṛpāḥцаревичи
सर्व-शास्त्रार्थ-तत्त्वज्ञाsarva-śāstrārtha-tattvajñāзнающие истину смысла всех шастр
धनुर्-वेदेdhanur-vedeв науке лука
caи
निष्ठिताःniṣṭhitāḥутверждённые
बभूवुःbabhūvuḥстали
परमोदाराparamodārāвесьма великодушными
लोकानांlokānāṃмирам
हर्ष-वर्धनाःharṣa-vardhanāḥумножающими радость
युग्मंyugmaṃчета
बभूवतुस्babhūvatusсоставились
राजानौrājānauдва царевича
राम-लक्ष्मणौrāma-lakṣmaṇauРама и Лакшмана
भरत-शत्रुघ्नौbharata-śatrughnauБхарата и Шатругхна
पायसांश-वशात्pāyasāṃśa-vaśātпо долям паясы
स्वतःsvataḥсами собою
अनुवाद

Так упрошенный матерью, вездесущий Хари Хришикеша, приняв человечность по майе, заплакал по младенчеству. Затем возрадованная богиня Каусалья, стройная, с радостью обняла сына с благими признаками и дала ему грудь; и вечный бог по младенчеству пил её молоко, и держатель мира, великий и всеобъемлющий, пребывал на коленях матери. В тот благой и отрадный день, дающий людям все желания, обрадованные горожане и сельские люди устроили празднество. В Кайкейи родился Бхарата, происшедший от доли Панчаджаньи; Сумитра родила Лакшману с благими признаками и Шатругхну, опаляющего врагов богов, многосчастливая. Лакшмана, губитель вражьих героев, произошёл долею Ананты; от доли Сударшаны родился безмерно доблестный Шатругхна. Все они возрастали там, в роду Вайвасваты Ману. Очищенные как должно обрядами великомощного Васиштхи, те сыновья все изучили Веды и познали писание; знающие истину смысла всех шастр, утверждённые в науке лука, стали они весьма великодушными и умножающими радость миров. И составились там две четы царевичей — Рама и Лакшмана, Бхарата и Шатругхна, — сами собою, по долям паясы.

संस्करण

05df32b65fd5 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:14:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से