7 / 558
गोविन्दभाष्य · 1.1.7
देवनागरी

तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात्

लिप्यंतरण (IAST)

tanniṣṭhasya mokṣopadeśāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तत्-निष्ठस्यtat-niṣṭhasyaутверждённому в Том; tad «То» + niṣṭhā «опора, преданность» (от ni + √sthā «стоять»), родительный падеж; тому, кто предал себя Тому [Сущему]
मोक्ष-उपदेशात्mokṣa-upadeśātибо обещано освобождение; mokṣa «свобода» (от √muc «освобождать») + upadeśa «наставление», отложительный падеж; «для него — лишь промедление [до тела]; затем он свободен»
अनुवाद

Ибо утверждённому в Том преподано освобождение: [означаемый Творец — не «вторичный» Брахман].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
देवनागरी

तन्-निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ॥

चतुर्षु नेत्य् अनुवर्तते । तैत्तिरीयके—असद् वा इदम् अग्र आसीत् ततो वै सद् अजायत तद् आत्मानं स्वयम् अकुरुतेत्य् आरभ्य यदा ह्य् एवैष एतस्मिन्न् अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दतेऽथ सोऽभयं गतो भवति यदा ह अवैष एतस्मिन्न् उदरम् अन्तरं कुरुते अथ तस्य भयं भवति इति प्रपञ्चातीते वेद-वाच्ये विश्व-कर्तरि तस्मिन् पर-ब्रह्मणि परिनिष्ठितस्य विमुक्ति-कथनान् न स गौणः । तस्य गौणत्वे तद्-भक्तस्य मुक्तिं न ब्रूयात् । निर्गुणः परमात्मा तस्यानुवृत्त्या मोक्षः स्मर्यते ।

हरिर् हि निर्गुणः साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परः ।

स सर्व-दृग् उपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत् ॥ [भा.पु. 10.88.5] इति ॥7॥

लिप्यंतरण (IAST)

tan-niṣṭhasya mokṣopadeśāt ||

caturṣu nety anuvartate | taittirīyake—asad vā idam agra āsīt tato vai sad ajāyata tad ātmānaṁ svayam akurutety ārabhya yadā hy evaiṣa etasminn adṛśye'nātmye'nirukte'nilayane'bhayaṁ pratiṣṭhāṁ vindate'tha so'bhayaṁ gato bhavati yadā ha avaiṣa etasminn udaram antaraṁ kurute atha tasya bhayaṁ bhavati iti prapañcātīte veda-vācye viśva-kartari tasmin para-brahmaṇi pariniṣṭhitasya vimukti-kathanān na sa gauṇaḥ | tasya gauṇatve tad-bhaktasya muktiṁ na brūyāt | nirguṇaḥ paramātmā tasyānuvṛttyā mokṣaḥ smaryate |

harir hi nirguṇaḥ sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ |

sa sarva-dṛg upadraṣṭā taṁ bhajan nirguṇo bhavet || [bhā.pu. 10.88.5] iti ||7||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तन्-निष्ठस्य मोक्ष-उपदेशात्tan-niṣṭhasya mokṣa-upadeśāt«ибо утверждённому в Том преподано освобождение»; сутра 1.1.7
चतुर्षु न इति अनुवर्ततेcaturṣu na iti anuvartateв четырёх [сутрах] тянется «не»; anu-√vṛt: отрицание из 1.1.5
तैत्तिरीयकेtaittirīyakeв Тайттирии; местн.
असत् वा इदम् अग्रे आसीत्asat vā idam agre āsīt«не-сущим поистине это было вначале»; Тайттирия 2.7
ततः वै सत् अजायतtataḥ vai sat ajāyata«из того родилось сущее»; √jan
तत् आत्मानम् स्वयम् अकुरुतtat ātmānam svayam akuruta«то само себя соделало»; √kṛ, имперфект
इति आरभ्यiti ārabhyaначав так; ā-√rabh, дееприч.
यदा हि एव एषः एतस्मिन्yadā hi eva eṣaḥ etasmin«когда именно он в этом»; местн.
अदृश्ये अनात्म्ये अनिरुक्ते अनिलयनेadṛśye anātmye anirukte anilayane«Незримом, Бестелесном, Несказанном, Безопорном»; четыре эпитета (опечатка э-текста исправлена)
अभयम् प्रतिष्ठाम् विन्दतेabhayam pratiṣṭhām vindate«обретает бесстрашие-опору»; √vid «находить»
अथ सः अभयम् गतः भवतिatha saḥ abhayam gataḥ bhavati«тогда достигает бесстрашия»; gata
यदा ह एव एषः एतस्मिन्yadā ha eva eṣaḥ etasmin«когда же он в этом»; (в э-тексте ha avaiṣa)
उदरम् अन्तरम् कुरुतेudaram antaram kurute«делает [малый] зазор»; udara-antara «промежуток»
अथ तस्य भयम् भवतिatha tasya bhayam bhavati«тогда у него страх»; bhaya
इतिitiтаково [речение]; Тайттирия 2.7
प्रपञ्च-अतीतेprapañca-atīteв Запредельном развёртке [мира]; prapañca «развёртка» + atīta (OCR исправлен)
वेद-वाच्ये विश्व-कर्तरिveda-vācye viśva-kartariв означаемом Ведой Творце всего; vācya + kartṛ
तस्मिन् पर-ब्रह्मणिtasmin para-brahmaṇiв том Пара-Брахмане; местн.
परिनिष्ठितस्यpariniṣṭhitasya[для] утверждённого; pari-ni-ṣṭhita
विमुक्ति-कथनात्vimukti-kathanātибо возвещено освобождение; kathana «сказывание»
न सः गौणःna saḥ gauṇaḥОн — не гунный [не вторичное значение]; вывод
तस्य गौणत्वेtasya gauṇatveбудь Он гунным; местн. условное
तद्-भक्तस्य मुक्तिम् न ब्रूयात्tad-bhaktasya muktim na brūyātне возвещало бы освобождения Его бхакте; √brū, оптатив
निर्गुणः परमात्माnirguṇaḥ paramātmāПараматма безгунен; nir-guṇa
तस्य अनुवृत्त्या मोक्षः स्मर्यतेtasya anuvṛttyā mokṣaḥ smaryateи следованием Ему помнится мокша; anuvṛtti «следование»
हरिः हि निर्गुणः साक्षात्hariḥ hi nirguṇaḥ sākṣāt«Хари поистине безгунный, сам»; Бхагавата 10.88.5
पुरुषः प्रकृतेः परःpuruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ«Пуруша, высший пракрити»; para
सः सर्व-दृक् उपद्रष्टाsaḥ sarva-dṛk upadraṣṭā«Он — вседержитель-Свидетель»; sarva-dṛś + upadraṣṭṛ
तम् भजन् निर्गुणः भवेत्tam bhajan nirguṇaḥ bhavet«почитая Его, [человек] станет безгунным»; bhajat, прич.
भाष्य का अनुवाद

«Ибо утверждённому в Том преподано освобождение».

В четырёх [сутрах] тянется «не» [из 1.1.5]. В Тайттирии — начав [словами] «не-сущим поистине это было вначале; из того родилось сущее; то само себя соделало» — [говорится]: «когда он в этом Незримом, Бестелесном, Несказанном, Безопорном обретает бесстрашие-опору — тогда достигает бесстрашия; когда же делает в этом [малый] зазор — тогда у него страх» [2.7]. Поскольку [здесь] возвещено освобождение утверждённого в Том — в Запредельном развёртке [мира], означаемом Ведой Творце всего, Пара-Брахмане, — Он не гунный [не вторичный смысл слова]. Будь Он гунным — [писание] не возвещало бы освобождения Его бхакте. Параматма безгунен, и следованием Ему помнится мокша: «Хари поистине безгунный, сам Пуруша, высший пракрити; Он — вседержитель-Свидетель; почитая Его, [человек] станет безгунным» [Бхагавата 10.88.5].

संस्करण

e77ec513d887 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 3:55:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से