120 / 558
गोविन्दभाष्य · 1.4.13
देवनागरी

ज्योतिषैकेषाम् असत्य् अन्ने

लिप्यंतरण (IAST)

jyotiṣaikeṣām asaty anne

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ज्योतिषाjyotiṣāсветом; творительный падеж от jyotis; в чтении Канвов
एकेषाम्ekeṣāmу некоторых; родительный падеж мн. ч.; у одной из ветвей
असति अन्नेasati anneпри отсутствии пищи; a-sat «не-сущее» + anna «пища», местный падеж; где «пища» в счёт не входит
अनुवाद

У некоторых [канвов], где нет «пищи», [пятёрка полнится] «Светом» [предыдущего стиха].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
देवनागरी

नन्व् एतन् माध्यन्दिनानां सङ्गच्छते न तु काण्वानां तेषाम् अन्न-पाठाभावाद् इत्य् आशङ्क्य समाधत्ते—

ज्योतिषैकेषाम् असत्य् अन्ने ॥

एकेषां काण्वानां पाठे अन्ने असत्य् अपि ज्योतिषा पञ्च-सङ्ख्या सम्पद्यते । यस्मिन् पञ्च इत्य् अतः पूर्वं—तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिर् [बृ.आ.उ. 4.4.16] इति ज्योतिषः पठितवात् । इहोभयेषां ज्योतिर् मन्त्रे तुल्येऽपि सति ज्योतिर् ग्रहणाग्रहणम् अपेक्ष्य सत्त्वासत्त्व-निबन्धनं बोध्यम् ॥13॥

लिप्यंतरण (IAST)

nanv etan mādhyandinānāṁ saṅgacchate na tu kāṇvānāṁ teṣām anna-pāṭhābhāvād ity āśaṅkya samādhatte—

jyotiṣaikeṣām asaty anne ||

ekeṣāṁ kāṇvānāṁ pāṭhe anne asaty api jyotiṣā pañca-saṅkhyā sampadyate | yasmin pañca ity ataḥ pūrvaṁ—tad devā jyotiṣāṁ jyotir [bṛ.ā.u. 4.4.16] iti jyotiṣaḥ paṭhitavāt | ihobhayeṣāṁ jyotir mantre tulye'pi sati jyotir grahaṇāgrahaṇam apekṣya sattvāsattva-nibandhanaṁ bodhyam ||13||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ननु एतत् माध्यन्दिनानाम् सङ्गच्छतेnanu etat mādhyandinānām saṅgacchateно это сходится у мадхьяндинов; mādhyandina
न तु काण्वानाम्na tu kāṇvānāmне у канвов; kāṇva
तेषाम् अन्न-पाठ-अभावात्teṣām anna-pāṭha-abhāvātу них нет чтения «пищи»; pāṭha
इति आशङ्क्य समाधत्तेiti āśaṅkya samādhatteпредвидя, разрешает; samādhatte
ज्योतिषा एकेषाम् असति अन्नेjyotiṣā ekeṣām asati anne«у некоторых — Светом, при отсутствии пищи»; сутра 1.4.13
एकेषाम् काण्वानाम् पाठेekeṣām kāṇvānām pāṭheв чтении некоторых — канвов; pāṭha
अन्ने असति अपिanne asati apiи при отсутствующей «пище»; asat
ज्योतिषा पञ्च-सङ्ख्या सम्पद्यतेjyotiṣā pañca-saṅkhyā sampadyateСветом пятёрка исполняется; sampad
यस्मिन् पञ्च इति अतः पूर्वम्yasmin pañca iti ataḥ pūrvamпрежде [стиха] «в ком пять…»; pūrva
तत् देवाः ज्योतिषाम् ज्योतिः इतिtat devāḥ jyotiṣām jyotiḥ iti«Его боги — Свет светов»; Брихадараньяка 4.4.16
ज्योतिषः पठितत्वात्jyotiṣaḥ paṭhitatvātибо прочитан «Свет»; paṭhita (форма э-текста)
इह उभयेषाम् ज्योतिर्-मन्त्रे तुल्ये अपि सतिiha ubhayeṣām jyotir-mantre tulye api satiхотя стих о Свете у обоих одинаков; tulya
ज्योतिः-ग्रहण-अग्रहणम् अपेक्ष्यjyotiḥ-grahaṇa-agrahaṇam apekṣyaсмотря по взятию или невзятию «Света» [в счёт]; apekṣya
सत्त्व-असत्त्व-निबन्धनम् बोध्यम्sattva-asattva-nibandhanam bodhyamобусловленность наличием и отсутствием [«пищи»] разумеема; nibandhana
भाष्य का अनुवाद

Но это сходится у мадхьяндинов, не у канвов: у них нет чтения «пищи». Предвидя, разрешает:

«У некоторых — Светом, при отсутствии пищи».

В чтении некоторых — канвов — и при отсутствующей «пище» пятёрка исполняется Светом: прежде [стиха] «в ком пять…» прочитан «Свет» — «Его боги — Свет светов» [4.4.16]. Хотя стих о Свете у обоих одинаков, разумеема обусловленность: смотря по наличию или отсутствию [«пищи»] — взятие или невзятие «Света» [в счёт].

संस्करण

cdbcc3aa4f83 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:22:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से