साक्षाच् चोभयाम्नातात्
sākṣāc cobhayāmnātāt
И прямо переданы оба: «Брахман — лес, Брахман — то дерево, из коего вытесали небо и землю».
साक्षाच् चोभयाम्नातात् ॥
अवधृतौ च शब्दः । किं स्विद् वनं क उ स वृक्ष आसीत् यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः, मनीषिणो मनसा पृच्छतैतत् यद् अध्यतिष्ठद् भुवनानि धारयन् । ब्रह्म वनं ब्रह्म स वृक्ष आसीत् यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः मनीषिणो मनसा प्रब्रवीमि वो ब्रह्माद्यतिष्ठत् भुवनानि धारयन् इति तत्रैव साक्षाद् उभय-रूपत्व-कथनाद् एव तस्य तथात्वम् । इह हि यतो वृक्षाद् उपादान-भूताद् द्यावापृथिवी-शब्दोपलक्षितं जगद्-ईश्वरो निष्टतक्षुर् निर्मितवान् । वचन-व्यत्ययश् छान्दसः । स वृक्षः कस् तद्-आधार-भूतं वनं च किं, भुवनानि धारयन् स यद् अध्यतिष्ठत् तत् किम् इति लोकानुसारिणि प्रश्ने अलौकिक-वस्तुत्वात् स च तत् तच् च ब्रह्मैवेत्य् उक्त-मतस् तद् एवोभय-रूपम् इति ॥25॥
sākṣāc cobhayāmnātāt ||
avadhṛtau ca śabdaḥ | kiṁ svid vanaṁ ka u sa vṛkṣa āsīt yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ, manīṣiṇo manasā pṛcchataitat yad adhyatiṣṭhad bhuvanāni dhārayan | brahma vanaṁ brahma sa vṛkṣa āsīt yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ manīṣiṇo manasā prabravīmi vo brahmādyatiṣṭhat bhuvanāni dhārayan iti tatraiva sākṣād ubhaya-rūpatva-kathanād eva tasya tathātvam | iha hi yato vṛkṣād upādāna-bhūtād dyāvāpṛthivī-śabdopalakṣitaṁ jagad-īśvaro niṣṭatakṣur nirmitavān | vacana-vyatyayaś chāndasaḥ | sa vṛkṣaḥ kas tad-ādhāra-bhūtaṁ vanaṁ ca kiṁ, bhuvanāni dhārayan sa yad adhyatiṣṭhat tat kim iti lokānusāriṇi praśne alaukika-vastutvāt sa ca tat tac ca brahmaivety ukta-matas tad evobhaya-rūpam iti ||25||
0d55c5d87335 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:22:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
«И из прямой передачи обоих».
Слово «и» — в удостоверение. «Что же было лесом, что за дерево, из коего вытесали небо и землю? Мудрые, умом спросите об этом: на чём стоял, держа миры? — Брахман — лес, Брахман — то дерево, из коего вытесали небо и землю; мудрые, умом возвещаю вам: Брахман стоял, держа миры» [Тайттирия-брахмана 2.8.9] — там же из прямого сказывания обоих образов — Его таковость. Здесь ведь Владыка вытесал мир, намеченный словами «небо-земля», из дерева-вещества (мена числа — ведийская [вольность]). При вопросе, следующем миру [плотницкой логике] — «что за дерево? что за лес? на чём стоял?» — по немирскости Вещи ответ: «и он, и то, и то — сам Брахман»; Он же — обоих образов.