अपि स्मर्यते
api smaryate
И памятуется: «Моя же частица в мире джив — вечный джива» [Гита 15.7].
अपि स्मर्यते ॥
ममैवांशो जीव-लोके जीव-भूतः सनातनः [गीता 15.7] इति श्री-भगवता इह सनातनत्वोक्त्या जीवस्यौपाधिकत्वं निरस्तम् । तस्मात् तत्-सम्बन्धापेक्षी जीवस् तद्-अंश इति । तत्-कर्तृत्वादिकम् अपि तद् आयत्तम् । स्मृतिश् च जीव-स्वरूपं विशिष्याह—
ज्ञानाश्रयो ज्ञान-गुणश् चेतनः प्रकृतेः परः ।
न जातो निर्विकारश् च एकरूपः स्वरूप-भाक् ॥
अणुर् नित्यो व्याप्ति-शीलश् चिद्-आनन्दात्मकस् तथा ।
अहम् अर्थोऽव्ययः क्षेत्री भिन्न-रूपः सनातनः ॥
अदाह्योऽच्छेद्य अक्लेद्य अशोष्योऽक्षर एव च ।
एवम् आदि-गुणैर् युक्तः शेष-भूतः परस्य वै ॥
म-कारेणोच्यते जीवः क्षेत्र-ज्ञः परवान् सदा ।
दास-भूतो हरेर् एव नान्यस्यैव कदाचन ॥ इति ।
एवम् आदीत्य् आदि-पदात् कर्तृत्व-भोक्तृत्व-स्वस्मै-स्वयं-प्रकाशत्वानि बोध्यानि । प्रकाशः खलु गुण-द्रव्य-भेदेन द्विभेदः । प्रथमः स्वाश्रयस्य स्फूर्तिः । द्वितीयस् तु स्व-पर-स्फूर्ति-हेतुर् वस्तु-विशेषः । स चात्मैव । दीपश् चक्षुः प्रकाशयन् स्वरूप-स्फूर्तिं च स्वयम् एव करोति, न तु घटादि-प्रकाशवत् तद्-आदि-सापेक्षः । तस्माद् अयं स्वयं प्रकाशः । तथापि स्वं प्रति न प्रकाशते स्वस्मिन् जाड्यात् । आत्मा तु स्वयं परं च प्रकाशयन् स्वं प्रति प्रकाशते । अतः स्वस्मै स्वयं प्रकाशः यद् असौ चिद्-रूप इति ॥43॥ (45)
api smaryate ||
mamaivāṁśo jīva-loke jīva-bhūtaḥ sanātanaḥ [gītā 15.7] iti śrī-bhagavatā iha sanātanatvoktyā jīvasyaupādhikatvaṁ nirastam | tasmāt tat-sambandhāpekṣī jīvas tad-aṁśa iti | tat-kartṛtvādikam api tad āyattam | smṛtiś ca jīva-svarūpaṁ viśiṣyāha—
jñānāśrayo jñāna-guṇaś cetanaḥ prakṛteḥ paraḥ |
na jāto nirvikāraś ca ekarūpaḥ svarūpa-bhāk ||
aṇur nityo vyāpti-śīlaś cid-ānandātmakas tathā |
aham artho'vyayaḥ kṣetrī bhinna-rūpaḥ sanātanaḥ ||
adāhyo'cchedya akledya aśoṣyo'kṣara eva ca |
evam ādi-guṇair yuktaḥ śeṣa-bhūtaḥ parasya vai ||
ma-kāreṇocyate jīvaḥ kṣetra-jñaḥ paravān sadā |
dāsa-bhūto harer eva nānyasyaiva kadācana || iti |
evam ādīty ādi-padāt kartṛtva-bhoktṛtva-svasmai-svayaṁ-prakāśatvāni bodhyāni | prakāśaḥ khalu guṇa-dravya-bhedena dvibhedaḥ | prathamaḥ svāśrayasya sphūrtiḥ | dvitīyas tu sva-para-sphūrti-hetur vastu-viśeṣaḥ | sa cātmaiva | dīpaś cakṣuḥ prakāśayan svarūpa-sphūrtiṁ ca svayam eva karoti, na tu ghaṭādi-prakāśavat tad-ādi-sāpekṣaḥ | tasmād ayaṁ svayaṁ prakāśaḥ | tathāpi svaṁ prati na prakāśate svasmin jāḍyāt | ātmā tu svayaṁ paraṁ ca prakāśayan svaṁ prati prakāśate | ataḥ svasmai svayaṁ prakāśaḥ yad asau cid-rūpa iti ||43|| (45)
6c9299d376a5 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:51:26 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
«И памятуется».
«МОЯ же частица в мире джив — джива ВЕЧНЫЙ» [Гита 15.7]: речением «вечный» отметена упадхийность дживы [он не «Брахман в горшке»]. Потому джива — Его частица при связи с Ним; и деланье его — Им держимо. И смрити о сварупе дживы раздельно: «Опора знания, с качеством-знанием, сознающий, выше пракрити; не рождён, неизменен, единообразен, владеет сварупой; АНУ, вечен, объемлющ [знанием], состоит из сознания и блаженства; СМЫСЛ СЛОВА „Я“, нетленный, владелец поля, ОТЛИЧЕН образом, вечен; несжигаем, нерассекаем, несмачиваем, неиссушаем, неистощим; этими и подобными качествами наделён, сущий ШЕША — [собственность] Высшего. Буквой „ма“ речен джива — знаток поля, всегда при Высшем, сущий СЛУГА одного Хари и никогда — никого иного». Из «и подобными» разумей деланье, вкусительство, самосветность себе. Свет же двояк: качество (вспых носителя) и вещь — особая вещь, повод вспыха себя и другого: она — сам атман. Светильник, глазу светя, свой вспых творит сам — потому самосветен; и всё же СЕБЕ не светит: в себе косный. Атман же, светя себе и другому, светит и себе: самосветен СЕБЕ — ибо образ сознания.