क्षत्रियत्वावगतेश् चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात्
kṣatriyatvāvagateś cottaratra caitrarathena liṅgāt
И из постижения [его] кшатрийства — по знаку: далее [он] с Чайтраратхой [Абхипратарином].
एवं शूद्रत्व-लिङ्गे निरस्ते कोऽयम् इति जिज्ञासायां क्षत्रियत्वम् अस्य वक्तुं सूत्रयति—
क्षत्रियत्वावगतेश् चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ॥
अस्य जानश्रुतेः क्षत्रियत्वम् अवगम्यते श्रद्धादेयो बहुदायी [छा.उ. 4.1.1] इत्य् अनेक-दानादि-समधिगत-जनपदाधिपत्यात् क्षत्तारम् उवाचेति क्षत्तुः प्रेषणात् रैङ्काय गो-निष्क-रथ-कन्यादि-दानाच् च । न ह्य् एतानि क्षत्रियाद् अन्यस्य सम्भवन्ति । राज-धर्मत्वाद् उपक्रमाख्यायिकायां क्षत्रियत्वम् अवगतम् । अथोपसंहाराख्यायिकायां तद् अवगम्यत इत्य् आह उत्तरत्रैतत् संवर्ग-विद्या-वाक्य-शेषे सङ्कीर्तितेन चैत्ररथेनाभिप्रतारित-संज्ञेन क्षत्रियत्वं विज्ञायते । वाक्य-शेषस् तथाह—अथ शौनकं कापेयम् अभिप्रतारिणं च काक्षसेनिं परिविश्यमानौ ब्रह्मचारी बिभिक्षे [छा.उ. 4.3.5] इत्य् आदि ।
नन्व् अभिप्रतारिणश् चैत्ररथत्वं क्षत्रियत्वं च नास्मिन् प्रकरणे प्रतीयते इति चेत् तत्राह लिङ्गाद् इति । अथ शौनकम् इत्य् आदिना साहचर्याल् लिङ्गाद् अभिप्रतारिणः कापेय-सम्बन्धः प्रतीतः । अन्यत्र चैतेन चैत्ररथं कापेया अयाजयन्न् इति कापेय-सम्बन्धिनश् चैत्ररथं श्रूयते । तस्मात् चैत्ररथिर् नाम क्षत्र-पतिर् अजायत [] इति चैत्ररथस्य क्षत्रियत्वं चेति । तद् एवं तस्य तत् तच् च सिद्धम् । तथा च संवर्ग-विद्योपासकौ कापेयाभिप्रतारिणौ वा ब्राह्मण-क्षत्रियौ निर्दिष्टाव् अतस् तस्याम् एव विद्यायां गुरु-शिष्य-भावेनान्वितौ रैङ्क-जानश्रुती च तथा स्याताम् इति तस्य क्षत्रियत्वम् । ततश् च वेदे शूद्रौ नाधिकारीत्य् अर्थो युक्त्या साधितः ॥35॥
evaṁ śūdratva-liṅge niraste ko'yam iti jijñāsāyāṁ kṣatriyatvam asya vaktuṁ sūtrayati—
kṣatriyatvāvagateś cottaratra caitrarathena liṅgāt ||
asya jānaśruteḥ kṣatriyatvam avagamyate śraddhādeyo bahudāyī [chā.u. 4.1.1] ity aneka-dānādi-samadhigata-janapadādhipatyāt kṣattāram uvāceti kṣattuḥ preṣaṇāt raiṅkāya go-niṣka-ratha-kanyādi-dānāc ca | na hy etāni kṣatriyād anyasya sambhavanti | rāja-dharmatvād upakramākhyāyikāyāṁ kṣatriyatvam avagatam | athopasaṁhārākhyāyikāyāṁ tad avagamyata ity āha uttaratraitat saṁvarga-vidyā-vākya-śeṣe saṅkīrtitena caitrarathenābhipratārita-saṁjñena kṣatriyatvaṁ vijñāyate | vākya-śeṣas tathāha—atha śaunakaṁ kāpeyam abhipratāriṇaṁ ca kākṣaseniṁ pariviśyamānau brahmacārī bibhikṣe [chā.u. 4.3.5] ity ādi |
nanv abhipratāriṇaś caitrarathatvaṁ kṣatriyatvaṁ ca nāsmin prakaraṇe pratīyate iti cet tatrāha liṅgād iti | atha śaunakam ity ādinā sāhacaryāl liṅgād abhipratāriṇaḥ kāpeya-sambandhaḥ pratītaḥ | anyatra caitena caitrarathaṁ kāpeyā ayājayann iti kāpeya-sambandhinaś caitrarathaṁ śrūyate | tasmāt caitrarathir nāma kṣatra-patir ajāyata [] iti caitrarathasya kṣatriyatvaṁ ceti | tad evaṁ tasya tat tac ca siddham | tathā ca saṁvarga-vidyopāsakau kāpeyābhipratāriṇau vā brāhmaṇa-kṣatriyau nirdiṣṭāv atas tasyām eva vidyāyāṁ guru-śiṣya-bhāvenānvitau raiṅka-jānaśrutī ca tathā syātām iti tasya kṣatriyatvam | tataś ca vede śūdrau nādhikārīty artho yuktyā sādhitaḥ ||35||
5b8bea82fcc4 · опубликовано 27 июл. 2026 г., 04:14:43 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Когда так отброшен знак шудрости, при вопросе «кто же он?» — чтобы сказать его кшатрийство, слагает сутру:
«И из постижения кшатрийства — далее, по знаку с Чайтраратхой».
Кшатрийство этого Джанашрути постигается: «верою дающий, много дарящий» — из владычества над страной, узнаваемого по многим дарам; из посылания кшаттара; из дарения Райкве коров, гривен, колесниц и дочери: такое возможно лишь у кшатрия, ибо это дхарма царя. [Так] в повести зачина кшатрийство постигнуто; а что оно постигается и в повести завершения, говорит: «далее»: в остатке речения этой самварга-видьи кшатрийство узнаётся по прославленному Чайтраратхе по имени Абхипратарин: «И вот Шаунаке Капейе и Абхипратарину Какшасени, подаваемым [обедом], брахмачарин попросил подаяния…» Но [скажут]: что Абхипратарин — Чайтраратха и кшатрий, в этом разделе не узнаётся. На это говорит: «по знаку»: по соседству [с Капеей] узнана связь Абхипратарина с Капеями; а в ином месте слышится: «им Капеи привели Чайтраратху к жертве» — Чайтраратхость связанного с Капеями; и «от него родился Чайтраратхи, владыка кшатры» — кшатрийство Чайтраратхи. Так у него утверждено и то и то. Итак, двое почитателей самварга-видьи — Капея и Абхипратарин — указаны: брахман и кшатрий; потому и Райква с Джанашрути, связанные в той же видье как гуру и ученик, — таковы же. Таково его кшатрийство; и потому «в Веде шудра не полномочен» обосновано рассуждением.