ऐहिकम् अप्रस्तुत-प्रतिबन्धे तद्-दर्शनात्
aihikam aprastuta-pratibandhe tad-darśanāt
ЗДЕШНЕЕ [рождение видьи] — если помеха НЕ НАЛЕГЛА; иначе — в ином рождении: так видано [Начикета… Вамадева].
अथोत्पत्ति-कालस् तस्याश् चिन्त्यते । अत्र नचिकेतो जाबालादेर् उपाख्यानं वामदेवस्य च विषयः । इह भवति संशयः । पूर्वोक्त-साधना विद्यास्मिन् जन्मनि सञ्जायते जन्मान्तरे वेति । तत्-साधनेष्व् अनुष्ठीयमानेष्व् अस्मिन्न् एव जन्मनि सञ्जायते । इहैव मे स्याद् इत्य् अनुसन्धाय पुंसस् तत्र प्रवृत्तेर् इत्य् एवं प्राप्ते—
ऐहिकम् अप्रस्तुत-प्रतिबन्धे तद्-दर्शनात् ॥
प्रतिबन्धेऽप्रस्तुते सति ऐहिकं विद्या-जन्म प्रस्तुते तु तस्मिन् जन्मान्तरे तद् इत्य् अर्थः । कुतः ? तद्-दर्शनात् ।
मृत्यु-प्रोक्तां नचिकेतोऽथ लब्ध्वा
विद्याम् एतां योग-विधिं च कृत्स्नम् ।
ब्रह्म-प्राप्तो विरजोऽभूद् विमृत्युर्
अन्योऽप्य् एवं यो विद् अध्यात्मम् एव ॥ [क.उ. 2.3.18]
इत्य् आद्या श्रुतिर् ऐकभाविकी विद्योत्पत्तिं दर्शयति । गर्भस्य एव वामदेवः प्रतिपेदे इत्य् आद्या तु भवान्तर-सञ्चितात् साधन-जातात् भावान्तरे तद्-उत्पत्तिम् । एतद् उक्तं भवति—कस्यचिद् एव लघु-प्रतिबन्धस्य साधन-वीर्य-विशेषात् तत्-प्रतिबन्ध-परिक्षये सत्य् अस्मिन् जन्मनि विद्योत्पद्यते । यथा नचिकेतसो यथा च सौवीर-राजस्य । गुरु-प्रतिबन्धस्य तु यज्ञ-दान-तपः-शम-दमादिभिर् उत्पद्यमानापि विद्या क्रमेण तत्-परिक्षयापेक्षया भवान्तर एवेति । एवम् एवोक्तं श्री-गीतासु—अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच् चलित-मानसः [गीता 6.37] इत्य् आदिना, अनेक-जन्म-संसिद्धस् ततो याति परां गतिम् [गीता 6.45] इत्य् अन्तेन । ऐकभाविकाभिसन्धिर् अपि न नियतः । इहामुत्र वा मे स्याद् इत्य् एवम् अपि तस्य दर्शनात् । तस्माद् अस्मिन् परस्मिन् वा जन्मनि विद्योदयः प्रतिबन्ध-क्षयानन्तरम् एवेति सिद्धम् ॥51॥
--ओ)0(ओ--
athotpatti-kālas tasyāś cintyate | atra naciketo jābālāder upākhyānaṁ vāmadevasya ca viṣayaḥ | iha bhavati saṁśayaḥ | pūrvokta-sādhanā vidyāsmin janmani sañjāyate janmāntare veti | tat-sādhaneṣv anuṣṭhīyamāneṣv asminn eva janmani sañjāyate | ihaiva me syād ity anusandhāya puṁsas tatra pravṛtter ity evaṁ prāpte—
aihikam aprastuta-pratibandhe tad-darśanāt ||
pratibandhe'prastute sati aihikaṁ vidyā-janma prastute tu tasmin janmāntare tad ity arthaḥ | kutaḥ ? tad-darśanāt |
mṛtyu-proktāṁ naciketo'tha labdhvā
vidyām etāṁ yoga-vidhiṁ ca kṛtsnam |
brahma-prāpto virajo'bhūd vimṛtyur
anyo'py evaṁ yo vid adhyātmam eva || [ka.u. 2.3.18]
ity ādyā śrutir aikabhāvikī vidyotpattiṁ darśayati | garbhasya eva vāmadevaḥ pratipede ity ādyā tu bhavāntara-sañcitāt sādhana-jātāt bhāvāntare tad-utpattim | etad uktaṁ bhavati—kasyacid eva laghu-pratibandhasya sādhana-vīrya-viśeṣāt tat-pratibandha-parikṣaye saty asmin janmani vidyotpadyate | yathā naciketaso yathā ca sauvīra-rājasya | guru-pratibandhasya tu yajña-dāna-tapaḥ-śama-damādibhir utpadyamānāpi vidyā krameṇa tat-parikṣayāpekṣayā bhavāntara eveti | evam evoktaṁ śrī-gītāsu—ayatiḥ śraddhayopeto yogāc calita-mānasaḥ [gītā 6.37] ity ādinā, aneka-janma-saṁsiddhas tato yāti parāṁ gatim [gītā 6.45] ity antena | aikabhāvikābhisandhir api na niyataḥ | ihāmutra vā me syād ity evam api tasya darśanāt | tasmād asmin parasmin vā janmani vidyodayaḥ pratibandha-kṣayānantaram eveti siddham ||51||
--o)0(o--
7feb22a23c6e · 发布于 2026年7月27日 05:30:26 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Теперь — ВРЕМЯ её рождения (повести Начикеты и Вамадевы): в этом рождении иль в ином? «Подвизаются с думой „здесь“». При полученном —
«Здешнее — при неналегшей помехе: по видению того».
Помеха НЕ НАЛЕГЛА — рождение здешнее («Начикета, приняв видью от Смерти, стал беспылен — так и иной»); налегла — в ином («Вамадева постиг ЕЩЁ ВО ЧРЕВЕ» — от средств, накопленных прежде). У кого помеха ЛЕГКА и источена мощью средств — здесь (Начикета, царь Саувиры); у кого тяжка — чередом, в ином: «СОВЕРШЕННЫЙ МНОГИМИ РОЖДЕНИЯМИ идёт высшим путём». Видья всходит ПО ИСТОЩЕНИИ ПОМЕХИ.