Mahabharata
Saṃbhava-parva (Pāṇḍu's Renunciation and Departure to the Forest)1.110.7–11
621 / 15823
Mahabharata · 1.110.7–11
Devanāgarī

तस्माद् एको ऽहम् एकाहम् एकैकस्मिन् वनस्पतौ ॥
चरन् भैक्षं मुनिर् मुण्डश् चरिष्यामि महीम् इमाम् ॥
पांसुना समवच्छन्नः शून्यागारप्रतिश्रयः ॥
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः ॥
न शोचन् न प्रहृष्यंश् च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥
निराशीर् निर्नमस्कारो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ॥
न चाप्य् अवहसन् कं चिन् न कुर्वन् भ्रुकुटीं क्व चित् ॥
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वभूतहिते रतः ॥
जङ्गमाजङ्गमं सर्वम् अविहिंसंश् चतुर्विधम् ॥
स्वासु प्रजास्व् इव सदा समः प्राणभृतां प्रति ॥

Transliteration (IAST)

tasmād eko 'ham ekāham ekaikasmin vanaspatau ||
caran bhaikṣaṃ munir muṇḍaś cariṣyāmi mahīm imām ||
pāṃsunā samavacchannaḥ śūnyāgārapratiśrayaḥ ||
vṛkṣamūlaniketo vā tyaktasarvapriyāpriyaḥ ||
na śocan na prahṛṣyaṃś ca tulyanindātmasaṃstutiḥ ||
nirāśīr nirnamaskāro nirdvandvo niṣparigrahaḥ ||
na cāpy avahasan kaṃ cin na kurvan bhrukuṭīṃ kva cit ||
prasannavadano nityaṃ sarvabhūtahite rataḥ ||
jaṅgamājaṅgamaṃ sarvam avihiṃsaṃś caturvidham ||
svāsu prajāsv iva sadā samaḥ prāṇabhṛtāṃ prati ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तस्मात् एकः अहम् एकाहम् एकैकस्मिन् वनस्पतौtasmāt ekaḥ aham ekāham ekaikasmin vanaspatauI, alone, spending one day under each tree,
चरन् भैक्षं मुनिः मुण्डः चरिष्यामि महीम् इमाम्caran bhaikṣaṃ muniḥ muṇḍaḥ cariṣyāmi mahīm imāmbegging alms, a shaven muni, I shall wander this earth
पांसुना समवच्छन्नः शून्यागारप्रतिश्रयःpāṃsunā samavacchannaḥ śūnyāgārapratiśrayaḥcovered with dust, taking shelter in empty dwellings,
वृक्षमूलनिकेतः वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियःvṛkṣamūlaniketaḥ vā tyaktasarvapriyāpriyaḥor dwelling at the root of a tree, having abandoned all that is dear and undear,
न शोचन् न प्रहृष्यन् च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिःna śocan na prahṛṣyan ca tulyanindātmasaṃstutiḥneither grieving nor rejoicing, equal to blame and self-praise,
निराशीः निर्नमस्कारः निर्द्वन्द्वः निष्परिग्रहःnirāśīḥ nirnamaskāraḥ nirdvandvaḥ niṣparigrahaḥfree of desires, not seeking honors, beyond dualities, without possessions,
न च अपि अवहसन् कं चित् न कुर्वन् भ्रुकुटीं क्व चित्na ca api avahasan kaṃ cit na kurvan bhrukuṭīṃ kva citmocking no one, never frowning,
प्रसन्नवदनः नित्यं सर्वभूतहिते रतःprasannavadanaḥ nityaṃ sarvabhūtahite rataḥever with a serene face, devoted to the welfare of all beings,
जङ्गमाजङ्गमं सर्वम् अविहिंसन् चतुर्विधम्jaṅgamājaṅgamaṃ sarvam avihiṃsan caturvidhamharming none of the fourfold [creation] -- moving and unmoving,
स्वासु प्रजासु इव सदा समः प्राणभृतां प्रतिsvāsu prajāsu iva sadā samaḥ prāṇabhṛtāṃ pratiever equal toward all living beings, as toward my own children
तस्माद्tasmādoriginal form "tasmād", added to complete the word-by-word coverage
एकोekooriginal form "eko", added to complete the word-by-word coverage
ऽहम्'hamoriginal form "'ham", added to complete the word-by-word coverage
मुनिर्muniroriginal form "munir", added to complete the word-by-word coverage
मुण्डश्muṇḍaśoriginal form "muṇḍaś", added to complete the word-by-word coverage
वृक्षमूलनिकेतोvṛkṣamūlaniketooriginal form "vṛkṣamūlaniketo", added to complete the word-by-word coverage
प्रहृष्यंश्prahṛṣyaṃśoriginal form "prahṛṣyaṃś", added to complete the word-by-word coverage
निराशीर्nirāśīroriginal form "nirāśīr", added to complete the word-by-word coverage
निर्नमस्कारोnirnamaskārooriginal form "nirnamaskāro", added to complete the word-by-word coverage
निर्द्वन्द्वोnirdvandvooriginal form "nirdvandvo", added to complete the word-by-word coverage
चाप्य्cāpyoriginal form "cāpy", added to complete the word-by-word coverage
चिन्cinoriginal form "cin", added to complete the word-by-word coverage
प्रसन्नवदनोprasannavadanooriginal form "prasannavadano", added to complete the word-by-word coverage
अविहिंसंश्avihiṃsaṃśoriginal form "avihiṃsaṃś", added to complete the word-by-word coverage
प्रजास्व्prajāsvoriginal form "prajāsv", added to complete the word-by-word coverage
Translation

"So I, alone, spending one day under each tree, begging alms, a shaven muni, shall wander this earth -- covered with dust, taking shelter in empty dwellings or at the root of a tree, having abandoned all that is dear and undear; neither grieving nor rejoicing, equal to blame and self-praise, free of desires, not seeking honors, beyond dualities, without possessions; mocking no one, never frowning, ever with a serene face, devoted to the welfare of all beings; harming none of the fourfold creation -- moving and unmoving -- ever equal toward all living beings, as toward my own children."

Version

85ecf9a0f39c · published Jul 12, 2026, 4:30:27 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with