Mahabharata
Saṃbhava-parva (Pāṇḍu's Renunciation and Departure to the Forest)1.110.42–45
630 / 15823
Mahabharata · 1.110.42–45
Devanāgarī

राजपुत्रस् तु कौरव्यः पाण्डुर् मूलफलाशनः ॥
जगाम सह भार्याभ्यां ततो नागसभं गिरिम् ॥
स चैत्ररथम् आसाद्य वारिषेणम् अतीत्य च ॥
हिमवन्तम् अतिक्रम्य प्रययौ गन्धमादनम् ॥
रक्ष्यमाणो महाभूतैः सिद्धैश् च परमर्षिभिः ॥
उवास स तदा राजा समेषु विषमेषु च ॥
इन्द्रद्युम्नसरः प्राप्य हंसकूटम् अतीत्य च ॥
शतशृङ्गे महाराज तापसः समपद्यत ॥

Transliteration (IAST)

rājaputras tu kauravyaḥ pāṇḍur mūlaphalāśanaḥ ||
jagāma saha bhāryābhyāṃ tato nāgasabhaṃ girim ||
sa caitraratham āsādya vāriṣeṇam atītya ca ||
himavantam atikramya prayayau gandhamādanam ||
rakṣyamāṇo mahābhūtaiḥ siddhaiś ca paramarṣibhiḥ ||
uvāsa sa tadā rājā sameṣu viṣameṣu ca ||
indradyumnasaraḥ prāpya haṃsakūṭam atītya ca ||
śataśṛṅge mahārāja tāpasaḥ samapadyata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
राजपुत्रः तु कौरव्यः पाण्डुः मूलफलाशनःrājaputraḥ tu kauravyaḥ pāṇḍuḥ mūlaphalāśanaḥThe prince, the Kaurava Pāṇḍu, living on roots and fruits,
जगाम सह भार्याभ्यां ततः नागसभं गिरिम्jagāma saha bhāryābhyāṃ tataḥ nāgasabhaṃ girimwent with his two wives to the mountain Nāgasabha
सः चैत्ररथम् आसाद्य वारिषेणम् अतीत्य चsaḥ caitraratham āsādya vāriṣeṇam atītya caHe, having reached [the forest] Caitraratha and crossed the Vāriṣeṇa,
हिमवन्तम् अतिक्रम्य प्रययौ गन्धमादनम्himavantam atikramya prayayau gandhamādanamhaving crossed the Himavat, made his way to Gandhamādana
रक्ष्यमाणः महाभूतैः सिद्धैः च परमर्षिभिःrakṣyamāṇaḥ mahābhūtaiḥ siddhaiḥ ca paramarṣibhiḥGuarded by great beings, siddhas, and supreme sages,
उवास सः तदा राजा समेषु विषमेषु चuvāsa saḥ tadā rājā sameṣu viṣameṣu cathat king then dwelt in places both level and rugged
इन्द्रद्युम्नसरः प्राप्य हंसकूटम् अतीत्य चindradyumnasaraḥ prāpya haṃsakūṭam atītya cahaving reached Lake Indradyumna and crossed [the mountain] Haṃsakūṭa,
शतशृङ्गे महाराज तापसः समपद्यतśataśṛṅge mahārāja tāpasaḥ samapadyataon Śataśṛṅga, O great king, he became an ascetic
राजपुत्रस्rājaputrasoriginal form "rājaputras", added to complete the word-by-word coverage
पाण्डुर्pāṇḍuroriginal form "pāṇḍur", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
रक्ष्यमाणोrakṣyamāṇooriginal form "rakṣyamāṇo", added to complete the word-by-word coverage
सिद्धैश्siddhaiśoriginal form "siddhaiś", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
Translation

"The prince, the Kaurava Pāṇḍu, living on roots and fruits, went with his two wives to the mountain Nāgasabha. Having reached the forest Caitraratha and crossed the Vāriṣeṇa, and having crossed the Himavat, he made his way to Gandhamādana. Guarded by great beings, siddhas, and the highest sages, that king dwelt both in level places and in rugged ones. Having reached Lake Indradyumna and crossed the mountain Haṃsakūṭa, on Śataśṛṅga, O great king, he became an ascetic."

Version

51d9e87d78b6 · published Jul 12, 2026, 4:30:27 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with