Mahabharata
Аргхьяхарана-парва: поношение Шишупалой Бхишмы · Verse 2.38.4–6
2413 / 3756
Mahabharata · 2.38.4–6
Devanāgarī

पूतनाघातपूर्वाणि कर्माण्य् अस्य विशेषतः ॥
त्वया कीर्तयतास्माकं भूयः प्रच्यावितं मनः ॥
अवलिप्तस्य मूर्खस्य केशवं स्तोतुम् इच्छतः ॥
कथं भीष्म न ते जिह्वा शतधेयं विदीर्यते ॥
यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्या भीष्म बालतरैर् नरैः ॥
तम् इमं ज्ञानवृद्धः सन् गोपं संस्तोतुम् इच्छसि ॥

Transliteration (IAST)

pūtanāghātapūrvāṇi karmāṇy asya viśeṣataḥ ||
tvayā kīrtayatāsmākaṃ bhūyaḥ pracyāvitaṃ manaḥ ||
avaliptasya mūrkhasya keśavaṃ stotum icchataḥ ||
kathaṃ bhīṣma na te jihvā śatadheyaṃ vidīryate ||
yatra kutsā prayoktavyā bhīṣma bālatarair naraiḥ ||
tam imaṃ jñānavṛddhaḥ san gopaṃ saṃstotum icchasi ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पूतना-घात-पूर्वाणिpūtanā-ghāta-pūrvāṇi«Путаны убийство и прочие
कर्माण्य् अस्य विशेषतःkarmāṇy asya viśeṣataḥдеяния его в особенности,
त्वया कीर्तयता अस्माकंtvayā kīrtayatā asmākaṃтобою восхваляемые, наш
भूयः प्रच्यावितं मनःbhūyaḥ pracyāvitaṃ manaḥещё более возмутили ум;
अवलिप्तस्य मूर्खस्यavaliptasya mūrkhasyaу спесивого глупца,
केशवं स्तोतुम् इच्छतःkeśavaṃ stotum icchataḥКешаву восхвалять желающего,
कथं भीष्म न ते जिह्वाkathaṃ bhīṣma na te jihvāкак, о Бхишма, язык твой
शतधा इयं विदीर्यतेśatadhā iyaṃ vidīryateна сто частей не расколется?
यत्र कुत्सा प्रयोक्तव्याyatra kutsā prayoktavyāгде порицание подобает [применить]
भीष्म बालतरैर् नरैःbhīṣma bālatarair naraiḥи младшими людьми, о Бхишма, —
तम् इमं ज्ञान-वृद्धः सन्tam imaṃ jñāna-vṛddhaḥ sanтого вот, ты, старец в знании,
गोपं संस्तोतुम् इच्छसिgopaṃ saṃstotum icchasiпастуха восхвалять желаешь».
Translation

«Убийство Пūтаны и прочие его деяния, тобою восхваляемые, ещё более возмутили наш ум. Как, о Бхишма, не расколется на сто частей твой язык — у спесивого глупца, желающего восхвалять Кешаву? Того, кого впору порицать даже младшим людям, — этого пастуха ты, старец в знании, желаешь восхвалять!»

Commentary

Глумясь, Шишупала перечисляет «убийство Пūтаны и прочие деяния» — и сам, того не желая, возглашает славу Господа: даже хула не может назвать Его дел иначе как победами над злом. Знаменательно слово «пастух», брошенное в укор: для слепого величайшее — низменно, лотосоокий Владыка вселенной видится простым пастушком. Стих учит, что līла Господа, кроткая и человечная, для смиренного есть сладчайшее откровение, а для гордого — повод к презрению; одно и то же деяние возвышает любящего и ожесточает завистника. И язык, что хулит Кешаву, обличает не Его, а себя — ему бы расколоться, да обличает он своего владельца.

Version

ded6ae8f36be · published Jun 16, 2026, 3:05:00 PM UTC

Page between verses with