Mahabharata
Дьюта-парва: решение об игре и постройка зала · Verse 2.51.25–26
2577 / 3756
Mahabharata · 2.51.25–26
Devanāgarī

धृतराष्ट्र उवाच
नेह क्षत्तः कलहस् तप्स्यते मां; न चेद् दैवं प्रतिलोमं भविष्यत् ॥
धात्रा तु दिष्टस्य वशे किलेदं; सर्वं जगच् चेष्टति न स्वतन्त्रम् ॥
तद् अद्य विदुर प्राप्य राजानं मम शासनात् ॥
क्षिप्रम् आनय दुर्धर्षं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥

Transliteration (IAST)

dhṛtarāṣṭra uvāca
neha kṣattaḥ kalahas tapsyate māṃ; na ced daivaṃ pratilomaṃ bhaviṣyat ||
dhātrā tu diṣṭasya vaśe kiledaṃ; sarvaṃ jagac ceṣṭati na svatantram ||
tad adya vidura prāpya rājānaṃ mama śāsanāt ||
kṣipram ānaya durdharṣaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
न इह क्षत्तः कलहस् तप्स्यते मांna iha kṣattaḥ kalahas tapsyate māṃ[Дхр.:] «не опечалит меня здесь распря, о Кшаттри,
न चेद् दैवं प्रतिलोमं भविष्यत्na ced daivaṃ pratilomaṃ bhaviṣyatесли судьба не будет враждебной;
धात्रा तु दिष्टस्य वशे किल इदंdhātrā tu diṣṭasya vaśe kila idaṃв воле же предначертанного Творцом
सर्वं जगच् चेष्टति न स्वतन्त्रम्sarvaṃ jagac ceṣṭati na svatantramвесь этот мир движется, не самовластен;
तद् अद्य विदुर प्राप्य राजानंtad adya vidura prāpya rājānaṃпотому ныне, Видура, придя к царю
मम शासनात्mama śāsanātпо моему повелению,
क्षिप्रम् आनय दुर्धर्षंkṣipram ānaya durdharṣaṃскоро приведи неодолимого
कुन्ती-पुत्रं युधिष्ठिरम्kuntī-putraṃ yudhiṣṭhiramсына Кунти Юдхиштхиру».
Translation

[Дхритараштра:] «Не опечалит меня здесь распря, о Кшаттри, если судьба не будет враждебной; ведь весь этот мир движется в воле предначертанного Творцом, не самовластен. Потому ныне, Видура, придя по моему повелению к царю, скоро приведи неодолимого сына Кунти Юдхиштхиру».

Commentary

Царь вновь укрывается за судьбою: «всё в воле Творца, мир не самовластен». Знаменательно, как истина о промысле извращается в снятие с себя ответственности: верно, что мир движется волею свыше, — но это не упраздняет свободы и вины деятеля. Стих учит различать истинное упование от лукавого фатализма: смиренный приемлет посланное и творит должное, а слабовольный ссылается на рок, чтобы творить недолжное безнаказанно. Дхритараштра молвит о Творце не покоряясь Ему, а оправдывая своеволие. И повеление «приведи Юдхиштхиру», венчающее эту речь, есть деяние его собственной воли, а не судьбы; рок не понуждал звать на игру — звал он сам, прикрываясь роком.

Version

75e1ec7c1876 · published Jun 16, 2026, 4:10:00 PM UTC

Page between verses with