एवं च, विष्णुशिवयोर् अभेद एव प्रसक्तश् चैतन्यैकरूप्यात् । निष्कामैर् उपास्यत्वानुपास्यत्वे तु निर्गुणत्वसगुणत्वाभ्याम् एवेत्य् अवगन्तव्यम् । विष्णुब्रह्माद्यैस् तु भेद एव चैतन्यपार्थक्याद् एव । क्वचित् तु सूर्यस्य तदाविष्टसूर्यकान्तमणेर् अभेद इव विष्णुब्रह्मणोर् अभेदश् च पुराणवचनेषु दृष्टः । किं च क्वचिन् महाकल्पे शिवोऽपि ब्रह्मेव ईश्वराविष्टा जीव एव भवेत् । यद् उक्तम्—क्वचिज् जीवविशेषत्वं हरस्योक्तं विधोर् इवेति । अत एव—यस् तु नारायणं देवं ब्रह्मरुद्रादिदैवतैः ।समत्वेनैव वीक्षेत स पाषण्डी भवेद् ध्रुवम् ॥
evaṁ ca, viṣṇu-śivayor abheda eva prasaktaś caitanyaikarūpyāt | niṣkāmair upāsyatvānupāsyatve tu nirguṇatva-saguṇatvābhyām evety avagantavyam | viṣṇu-brahmādyais tu bheda eva caitanya-pārthakyād eva | kvacit tu sūryasya tad-āviṣṭa-sūrya-kānta-maṇer abheda iva viṣṇu-brahmaṇor abhedaś ca purāṇa-vacaneṣu dṛṣṭaḥ | kiṁ ca kvacin mahā-kalpe śivo'pi brahmeva īśvarāviṣṭā jīva eva bhavet | yad uktam—kvacij jīva-viśeṣatvaṁ harasyoktaṁ vidhor iveti | ata eva—yas tu nārāyaṇaṁ devaṁ brahma-rudrādi-daivataiḥ |samatvenaiva vīkṣeta sa pāṣaṇḍī bhaved dhruvam ||
Итак, из единства сознания следует неразличие Вишну и Шивы; а то, что бескорыстные почитают одного и не почитают другого, объясняется лишь тем, что один вне качеств, а другой связан с ними. Между Вишну и Брахмой и прочими — различие, поскольку сознание у них раздельно. Правда, порой в словах пуран встречается и неразличие Вишну с Брахмой — как неразличие солнца и солнечного камня, в который оно вошло. Более того, в некоей великой кальпе и Шива, как Брахма, может быть душой, в которую вошёл Владыка; как сказано: «Порой о Харе, как и о Видхи, говорится как об особой душе». Поэтому и: «Кто увидит Бога Нараяну равным божествам — Брахме, Рудре и прочим, — тот несомненно еретик».
42666e61f1bf · publicado 28 sept 2026, 15:51:26 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Вывод: Шива и Вишну — одно сознание, но почитают бескорыстные именно Вишну, ибо Шива связан с качествами природы. Вторая цитата — «Хари-бхакти-виласа» 1.73: в иные эпохи должность Шивы занимает душа. Отсюда и знаменитый стих о «еретике»: грех — ставить Нараяну в один ряд с полубогами.