महाभारत
Rājasūyārambha-parva (yajña-saṃkalpa, kṛṣṇa-āgamana) (The Decision for the Sacrifice and Krishna's Arrival)2.30.1–3
2339 / 15823
महाभारत · 2.30.1–3
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
रक्षणाद् धर्मराजस्य सत्यस्य परिपालनात् ॥
शत्रूणां क्षपणाच् चैव स्वकर्मनिरताः प्रजाः ॥
बलीनां सम्यग् आदानाद् धर्मतश् चानुशासनात् ॥
निकामवर्षी पर्जन्यः स्फीतो जनपदो ऽभवत् ॥
सर्वारम्भाः सुप्रवृत्ता गोरक्षं कर्षणं वणिक् ॥
विशेषात् सर्वम् एवैतत् संजज्ञे राजकर्मणः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
rakṣaṇād dharmarājasya satyasya paripālanāt ||
śatrūṇāṃ kṣapaṇāc caiva svakarmaniratāḥ prajāḥ ||
balīnāṃ samyag ādānād dharmataś cānuśāsanāt ||
nikāmavarṣī parjanyaḥ sphīto janapado 'bhavat ||
sarvārambhāḥ supravṛttā gorakṣaṃ karṣaṇaṃ vaṇik ||
viśeṣāt sarvam evaitat saṃjajñe rājakarmaṇaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
रक्षणाद् धर्म-राजस्यrakṣaṇād dharma-rājasyafrom the protection of Dharmaraja,
सत्यस्य परिपालनात्satyasya paripālanātfrom the upholding of truth,
शत्रूणां क्षपणाच् चैवśatrūṇāṃ kṣapaṇāc caivaand from the destruction of enemies,
स्व-कर्म-निरताः प्रजाःsva-karma-niratāḥ prajāḥthe subjects [were] engaged in their own work;
बलीनां सम्यग् आदानाद्balīnāṃ samyag ādānādfrom the proper collection of taxes,
धर्मतश् च अनुशासनात्dharmataś ca anuśāsanātand from ruling according to dharma,
निकाम-वर्षी पर्जन्यःnikāma-varṣī parjanyaḥParjanya rained abundantly,
स्फीतो जनपदो अभवत्sphīto janapado abhavatthe land became prosperous;
सर्व-आरम्भाः सुप्रवृत्ताsarva-ārambhāḥ supravṛttāall undertakings flourished —
गो-रक्षं कर्षणं वणिक्go-rakṣaṃ karṣaṇaṃ vaṇikcattle-herding, plowing, trade;
विशेषात् सर्वम् एव एतत्viśeṣāt sarvam eva etatin particular all this
संजज्ञे राज-कर्मणःsaṃjajñe rāja-karmaṇaḥarose from the deeds of the king.
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
धर्मराजस्यdharmarājasyaoriginal form "dharmarājasya", added to complete the word-by-word coverage
स्वकर्मनिरताःsvakarmaniratāḥoriginal form "svakarmaniratāḥ", added to complete the word-by-word coverage
चानुशासनात्cānuśāsanātoriginal form "cānuśāsanāt", added to complete the word-by-word coverage
निकामवर्षीnikāmavarṣīoriginal form "nikāmavarṣī", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवत्'bhavatoriginal form "'bhavat", added to complete the word-by-word coverage
सर्वारम्भाःsarvārambhāḥoriginal form "sarvārambhāḥ", added to complete the word-by-word coverage
गोरक्षंgorakṣaṃoriginal form "gorakṣaṃ", added to complete the word-by-word coverage
एवैतत्evaitatoriginal form "evaitat", added to complete the word-by-word coverage
राजकर्मणःrājakarmaṇaḥoriginal form "rājakarmaṇaḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

From the protection of Dharmaraja, from the upholding of truth, and from the destruction of enemies, the subjects were each engaged in their own work. From the proper collection of taxes and from ruling according to dharma, Parjanya rained abundantly, and the land flourished. Every undertaking prospered — cattle-herding, plowing, trade; and all of this, above all, arose from the deeds of the king.

संस्करण

50e8b8b27b8b · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:28:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से