व्यतिरेको गन्धवत् तथा हि दर्शयति
vyatireko gandhavat tathā hi darśayati
[Качество живёт] и вне [носителя] — как запах [вне цветка]; так ведь и показывает [шрути].
गुणस्य गुण्य्-अतिरेके देशे वृत्तिर् उक्ता । तां दृष्टान्तेन बोधयति—
व्यतिरेको गन्धवत् तथा हि दर्शयति
यथा कुसुमादि-गुणस्य गन्धस्य गुण-व्यतिरेके प्रदेशे वृत्तिर् भवेद् एवं चेतयितृत्वस्य जीव-गुणस्य तत्-प्रदेशे हृद्-व्यतिरिक्ते शिरोऽङ्घ्र्य्-आदौ वृत्तिः स्यात् । तथा हि दर्शयति । प्रज्ञया शरीरं समारुह्य इति कौषीतक्य्-उपनिषत् । गन्धः खलु दूरं प्रसर्पन्न् अपि स्वाश्रयात् न भिद्यते मणि-प्रभावत् ।
उपलभ्याप्सु चेद् गन्धं केचिद् ब्रूयुर् अनैपुणाः ।
पृथिव्याम् एव तं विद्याद् अपो वायुं च संश्रितम् ॥ इति स्मृतेः ॥25॥
guṇasya guṇy-atireke deśe vṛttir uktā | tāṁ dṛṣṭāntena bodhayati—
vyatireko gandhavat tathā hi darśayati
yathā kusumādi-guṇasya gandhasya guṇa-vyatireke pradeśe vṛttir bhaved evaṁ cetayitṛtvasya jīva-guṇasya tat-pradeśe hṛd-vyatirikte śiro'ṅghry-ādau vṛttiḥ syāt | tathā hi darśayati | prajñayā śarīraṁ samāruhya iti kauṣītaky-upaniṣat | gandhaḥ khalu dūraṁ prasarpann api svāśrayāt na bhidyate maṇi-prabhāvat |
upalabhyāpsu ced gandhaṁ kecid brūyur anaipuṇāḥ |
pṛthivyām eva taṁ vidyād apo vāyuṁ ca saṁśritam || iti smṛteḥ ||25||
da2e2fe068b3 · опубликовано 27 июл. 2026 г., 04:51:26 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Пребывание качества вне носителя даёт понять примером:
«Внеположность — как у запаха; так ведь и показывает».
Как запах — качество цветка — пребывает и вне носителя, так сознавание — качество дживы — и вне сердца: в голове, в стопах. Так показывает [шрути]: «сознанием взойдя на тело…» [Каушитаки]. Запах же, хоть и далеко расползаясь, от носителя НЕ ОТРЫВАЕТСЯ — как сияние самоцвета: «если, найдя запах в воде, неискусные скажут [что он — воды], — знай его от земли, лишь пришедшим в воду и ветер».