शुग् अस्य तद्-अनादर-श्रवणात् तद्-आद्रवणात् सूच्यते हि
śug asya tad-anādara-śravaṇāt tad-ādravaṇāt sūcyate hi
Скорбь его — от слышанного небрежения; оттого устремление [к Райкве]; «шудрой» он окликнут в знак этого.
मनुष्याणां देवादीनां च सामर्थ्यादि-योगाद् ब्रह्मोपासनायाम् अधिकारः प्रोक्तः । सा च वेदान्त-पाठाद् ऋते न सम्भवति । औपनिषदः पुरुषः इत्य् आदि-श्रुतिर् इति स्थितम् । तत्-प्रसङ्गाद् इदम् आरभ्यते ।
छान्दोग्ये जानश्रुतिर् हि पौत्रायण [छा.उ. 4.1.1] इत्य् आदिर् आख्यायिका श्रूयते । तत्र हंसोक्ति-श्रवणानन्तरं सयुग्वानो रैङ्कस्य सन्निधि-गतेन जानश्रुतिना गो-निष्क-रथान् दर्शयित्वा देवतां पृष्टो रैङ्क आह—अहह हारेत्वा शूद्र तवैव सह गोभिर् अस्त्व् [छा.उ. 4.2.3] इति तं शूद्र-शब्देन सम्बोध्य पुनर् अप्य् आहृत-गो-निष्क-रथ-कन्योपहारं आजहारेमाः शूद्रानेनैव मुखेनालापयिष्यथा [छा.उ. 4.2.5] इत्य् उक्त्वा संवर्ग-विद्याम् उपदिष्टवान् इति वर्ण्यते । इह भवति संशयः । वेद-विद्यायां शूद्रोऽधिक्रियते न वेति । तत्र मनुष्याधिकारोक्तिर् अविशेषात् सामर्थ्यादि-सत्त्वात् शूद्रेति श्रौत-लिङ्गात् पुराणादिषु विदुरादीनां ब्रह्मवित्त्व-दर्शनाच् च सोऽधिक्रियते इति प्राप्तौ ।
शुग् अस्य तद्-अनादर-श्रवणात् तदाद्रवणात् सूच्यते हि ॥
नेत्य् अनुवर्तते । तस्यां शूद्रो नाधिक्रियते । कुतः ? हि यस्माद् अस्य पौत्रायणस्य जानश्रुतेर् अब्रह्मज्ञस्य कम् व् अरे एनम् एतत् सन्तं सयुग्वानम् इव रैङ्कम् आत्थ [छा.उ. 4.1.3] इति हंसोक्तानादर-वाक्य-श्रवणात् तदा ब्रह्मज्ञं रैङ्कं प्रत्याद्रवणात् शुक् संजातेति सूच्यते अस्याम् आख्यायिकायाम् । तथा च शोक-योगाद् एवाशुद्रेऽपि तस्मिन् शूद्रेति सम्बोधनं स्व-सार्वज्ञ्य-विज्ञापनयैव न तु चतुर्थ-
वर्णत्वाद् इति ॥34॥
manuṣyāṇāṁ devādīnāṁ ca sāmarthyādi-yogād brahmopāsanāyām adhikāraḥ proktaḥ | sā ca vedānta-pāṭhād ṛte na sambhavati | aupaniṣadaḥ puruṣaḥ ity ādi-śrutir iti sthitam | tat-prasaṅgād idam ārabhyate |
chāndogye jānaśrutir hi pautrāyaṇa [chā.u. 4.1.1] ity ādir ākhyāyikā śrūyate | tatra haṁsokti-śravaṇānantaraṁ sayugvāno raiṅkasya sannidhi-gatena jānaśrutinā go-niṣka-rathān darśayitvā devatāṁ pṛṣṭo raiṅka āha—ahaha hāretvā śūdra tavaiva saha gobhir astv [chā.u. 4.2.3] iti taṁ śūdra-śabdena sambodhya punar apy āhṛta-go-niṣka-ratha-kanyopahāraṁ ājahāremāḥ śūdrānenaiva mukhenālāpayiṣyathā [chā.u. 4.2.5] ity uktvā saṁvarga-vidyām upadiṣṭavān iti varṇyate | iha bhavati saṁśayaḥ | veda-vidyāyāṁ śūdro'dhikriyate na veti | tatra manuṣyādhikāroktir aviśeṣāt sāmarthyādi-sattvāt śūdreti śrauta-liṅgāt purāṇādiṣu vidurādīnāṁ brahmavittva-darśanāc ca so'dhikriyate iti prāptau |
śug asya tad-anādara-śravaṇāt tadādravaṇāt sūcyate hi ||
nety anuvartate | tasyāṁ śūdro nādhikriyate | kutaḥ ? hi yasmād asya pautrāyaṇasya jānaśruter abrahmajñasya kam v are enam etat santaṁ sayugvānam iva raiṅkam āttha [chā.u. 4.1.3] iti haṁsoktānādara-vākya-śravaṇāt tadā brahmajñaṁ raiṅkaṁ pratyādravaṇāt śuk saṁjāteti sūcyate asyām ākhyāyikāyām | tathā ca śoka-yogād evāśudre'pi tasmin śūdreti sambodhanaṁ sva-sārvajñya-vijñāpanayaiva na tu caturtha-
varṇatvād iti ||34||
5d1c2290aa19 · 发布于 2026年7月27日 04:14:43 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
У людей и богов, по связи со способностью и прочим, провозглашено полномочие на почитание Брахмана; а оно невозможно без чтения Веданты («упанишадный Пуруша» — так установлено шрути). По связи с тем начинается это [рассмотрение]. В Чхандогье слышится повесть: Джанашрути Паутраяна, вслед слышанию речи гусей, пришёл к Райкве-с-упряжкой и, показав коров, гривны и колесницы, спросил о божестве. Райква сказал: «Эх, ну тебя, шудра! твоим же с коровами и останься» [4.2.3]; окликнув его словом «шудра», — [а когда тот] вновь принёс дар: коров, гривны, колесницы и дочь, — сказав: «привёз всё это, шудра! этим-то лицом ты меня разговоришь», — преподал самварга-видью. Здесь сомнение: полномочен ли шудра в ведийской видье? Раз речение о полномочии человека — без различения, раз есть способность, по ведийскому знаку — [слову] «шудра» — и раз в пуранах видано брахма-знание Видуры и прочих, — он полномочен. При таком полученном —
«Скорбь его — от слышания небрежения; оттого устремление; [тем] указуется ведь».
Тянется «не»: шудра в ней не полномочен. Почему? «Ведь»: у этого Джанашрути, не знавшего Брахмана, от слышания небрежного слова гуся — «что ты об этом [ничтожном] говоришь, словно он Райква-с-упряжкой?» — и от устремления тогда к брахма-знающему Райкве «родилась скорбь (шуч)» — [так] указуется в этой повести. Итак, именно по связи со скорбью — хоть он и не шудра [по варне] — оклик «шудра» — лишь для явления своего всезнания, а не по четвёртому сословию.