Mahabharata · 1.203.24–25
॥
Devanāgarī
पृष्ठतः परिवर्तन्त्याः पश्चिमं निःसृतं मुखम् ॥
गतायाश् चोत्तरं पार्श्वम् उत्तरं निःसृतं मुखम् ॥
महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पार्श्वतः पृष्ठतो ऽग्रतः ॥
रक्तान्तानां विशालानां सहस्रं सर्वतो ऽभवत् ॥
Transliteration (IAST)
pṛṣṭhataḥ parivartantyāḥ paścimaṃ niḥsṛtaṃ mukham ||
gatāyāś cottaraṃ pārśvam uttaraṃ niḥsṛtaṃ mukham ||
mahendrasyāpi netrāṇāṃ pārśvataḥ pṛṣṭhato 'grataḥ ||
raktāntānāṃ viśālānāṃ sahasraṃ sarvato 'bhavat ||
Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पृष्ठतः परिवर्तन्त्याः पश्चिमं निःसृतं मुखम्pṛṣṭhataḥ parivartantyāḥ paścimaṃ niḥsṛtaṃ mukhamкогда она обходила сзади, западное лицо выступило;
गतायाः च उत्तरं पार्श्वम् उत्तरं निःसृतं मुखम्gatāyāḥ ca uttaraṃ pārśvam uttaraṃ niḥsṛtaṃ mukhamкогда же она шла к северной стороне, северное лицо выступило;
महेन्द्रस्य अपि नेत्राणां पार्श्वतः पृष्ठतः अग्रतःmahendrasya api netrāṇāṃ pārśvataḥ pṛṣṭhataḥ agrataḥи у великого Индры [очей] — сбоку, сзади, спереди —
रक्तान्तानां विशालानां सहस्रं सर्वतः अभवत्raktāntānāṃ viśālānāṃ sahasraṃ sarvataḥ abhavatтысяча широких, красноугольных [очей] повсюду явилась;
Translation
«Когда она обходила сзади, западное лицо выступило; когда же шла к северной стороне, северное лицо выступило; и у великого Индры — сбоку, сзади, спереди — тысяча широких, красноугольных очей повсюду явилась».
Commentary
Version
0c61f5cf5a0a · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC
Page between verses with
Здесь предание толкует и тысячеокость Индры. Знаменательно, что и Индра «оброс» очами, дабы не упустить её из виду: влечение умножает само орудие видения. Здесь открывается образное изъяснение древних имён богов через эту повесть. Так писание являет, как сложились приметы Шивы и Индры; и сама притча есть наставление о неодолимости чар для невладеющего собою.