Mahabharata
Сабхакрия-парва: отбытие Кришны в Двараку · Verse 2.2.21–23
1930 / 3756
Mahabharata · 2.2.21–23
Devanāgarī

लोचनैर् अनुजग्मुस् ते तम् आ दृष्टिपथात् तदा ॥
मनोभिर् अनुजग्मुस् ते कृष्णं प्रीतिसमन्वयात् ॥
अतृप्तमनसाम् एव तेषां केशवदर्शने ॥
क्षिप्रम् अन्तर्दधे शौरिश् चक्षुषां प्रियदर्शनः ॥
अकामा इव पार्थास् ते गोविन्दगतमानसाः ॥
निवृत्योपययुः सर्वे स्वपुरं पुरुषर्षभाः ॥
स्यन्दनेनाथ कृष्णो ऽपि समये द्वारकाम् अगात् ॥

Transliteration (IAST)

locanair anujagmus te tam ā dṛṣṭipathāt tadā ||
manobhir anujagmus te kṛṣṇaṃ prītisamanvayāt ||
atṛptamanasām eva teṣāṃ keśavadarśane ||
kṣipram antardadhe śauriś cakṣuṣāṃ priyadarśanaḥ ||
akāmā iva pārthās te govindagatamānasāḥ ||
nivṛtyopayayuḥ sarve svapuraṃ puruṣarṣabhāḥ ||
syandanenātha kṛṣṇo 'pi samaye dvārakām agāt ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
लोचनैः अनुजग्मुः ते तम्locanaiḥ anujagmuḥ te tamочами провожали они его
आ दृष्टि-पथात् तदाā dṛṣṭi-pathāt tadāдо предела видимости тогда;
मनोभिः अनुजग्मुः ते कृष्णम्manobhiḥ anujagmuḥ te kṛṣṇamумами провожали они Кришну
प्रीति-समन्वयात्prīti-samanvayātпо [своей] любви;
अतृप्त-मनसाम् एव तेषाम्atṛpta-manasām eva teṣāmкогда умы их ещё не насытились
केशव-दर्शनेkeśava-darśaneлицезрением Кешавы,
क्षिप्रम् अन्तर्दधे शौरिःkṣipram antardadhe śauriḥбыстро скрылся Шаури,
चक्षुषाम् प्रिय-दर्शनःcakṣuṣām priya-darśanaḥдля очей отрадный;
अकामाः इव पार्थाः तेakāmāḥ iva pārthāḥ teсловно нехотя те Партхи,
गोविन्द-गत-मानसाःgovinda-gata-mānasāḥс умами, ушедшими за Говиндой,
निवृत्य उपययुः सर्वेnivṛtya upayayuḥ sarveповернув, возвратились все,
स्व-पुरम् पुरुष-ऋषभाःsva-puram puruṣa-ṛṣabhāḥв свой город, быки среди мужей;
स्यन्दनेन अथ कृष्णः अपिsyandanena atha kṛṣṇaḥ apiна колеснице же и Кришна
समये द्वारकाम् अगात्samaye dvārakām agātв свой срок достиг Двараки.
Translation

«Очами провожали они его до предела видимости, а затем умами — Кришну, по любви своей. Когда умы их ещё не насытились лицезрением Кешавы, отрадный для очей Шаури быстро скрылся [из виду]. Словно нехотя, с умами, ушедшими за Говиндой, все Партхи, быки среди мужей, повернули и возвратились в свой город; Кришна же на колеснице в свой срок достиг Двараки».

Commentary

Здесь являет себя сердце преданности: когда уходит зримый образ, любовь следует за Господом умом. Знаменательно, что взор их «не насытился» — лицезрение Господа никогда не приедается, в отличие от всех земных услад. И возвращаются они «словно нехотя», ибо ум уже отдан Говинде: где сокровище, там и сердце. Так писание являет неотступную любовь Пандавов к Кришне; и сим завершается сказание об отбытии, [а далее раскроется чудесный дворец].

Version

a08c3813428b · published Jun 16, 2026, 12:05:00 PM UTC

Page between verses with