ध्यायति स्म परं देवं येनेदं निर्मितं जगत् । ध्यायतो बुद्धिरुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम्
कस्मिन्स्थाने मया यज्ञः कार्यः कुत्र धरातले । काशी प्रयागस्तुंगा च नैमिषं शृंखलं तथा
कांची भद्रा देविका च कुरुक्षेत्रं सरस्वती । प्रभासादीनि तीर्थानि पृथिव्यामिह मध्यतः
क्षेत्राणि पुण्यतीर्थानि संति यानीह सर्वशः । मदादेशाच्च रुद्रेण कृतान्यन्यानि भूतले
यथाहं सर्वदेवेषु आदिदेवो व्यवस्थितः । तथाचैकं परं तीर्थमादिभूतं करोम्यहम्
अहं यत्र समुत्पन्नः पद्मे तद्विष्णुनाभिजम् । पुष्करं प्रोच्यते तीर्थमृषिभिर्वेदपाठकैः
एवं चिंतयतस्तस्य ब्रह्मणस्तु प्रजापतेः । मतिरेषा समुत्पन्ना व्रजाम्येष धरातले
dhyāyati sma paraṃ devaṃ yenedaṃ nirmitaṃ jagat | dhyāyato buddhirutpannā kathaṃ yajñaṃ karomyaham
kasminsthāne mayā yajñaḥ kāryaḥ kutra dharātale | kāśī prayāgastuṃgā ca naimiṣaṃ śṛṃkhalaṃ tathā
kāṃcī bhadrā devikā ca kurukṣetraṃ sarasvatī | prabhāsādīni tīrthāni pṛthivyāmiha madhyataḥ
kṣetrāṇi puṇyatīrthāni saṃti yānīha sarvaśaḥ | madādeśācca rudreṇa kṛtānyanyāni bhūtale
yathāhaṃ sarvadeveṣu ādidevo vyavasthitaḥ | tathācaikaṃ paraṃ tīrthamādibhūtaṃ karomyaham
ahaṃ yatra samutpannaḥ padme tadviṣṇunābhijam | puṣkaraṃ procyate tīrthamṛṣibhirvedapāṭhakaiḥ
evaṃ ciṃtayatastasya brahmaṇastu prajāpateḥ | matireṣā samutpannā vrajāmyeṣa dharātale
Созерцал он высшего бога, кем создан этот мир; и у созерцающего возникла мысль: «Как совершу я жертву? В каком месте должна быть совершена мною жертва, где на земле? Каши, Праяга и Тунга, Наймиша и Шринкхала; Канчи, Бхадра и Девика, Курукшетра, Сарасвати, Прабхаса и прочие тиртхи — здесь, посреди земли; и все святые поля и тиртхи, что есть повсюду, сотворены на земле Рудрою по моему повелению. Как я среди всех богов поставлен первым богом, так сотворю я и одну высшую тиртху, первую. Там, где я рождён — в том лотосе, что вышел из пупа Вишну, — та тиртха зовётся мудрецами, чтецами Вед, Пушкарою». Так у размышляющего владыки тварей возникло решение: «Иду на землю».
812d3b2e4bf4 · published Sep 3, 2026, 4:13:26 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Прародитель, замыслив жертву, ищет для неё место — и находит его в собственном рождении. Пушкара свята не потому, что её освятили, а потому, что она и есть тот лотос.
И сказано мимоходом, откуда взялись прочие тиртхи: их сделал Рудра по его повелению. Святые места здесь не выросли сами — они устроены, как устроен мир.