यस्मिंश्चैते च सन्त्यर्थास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते । पूर्वापरान्दशपरान्पुनाति च पितामहान्
गृहस्थवृत्तिमप्येतां वर्तयेद्यो गतव्यथः । स चक्रधरलोकानां समानामाप्नुयाद्रतिम्
जितेंद्रियाणामथवा गतिरेष विधीयते । स्वर्गलोकोगृहस्थानां प्रतिष्ठानियतात्मनाम्
ब्रह्मणाभिहिता श्रेणी ह्येषा यस्याः प्रमुच्यते । द्वितीयां क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीयते
तृतीयमपि वक्ष्यामि वानप्रस्थाश्रमं शृणु । गृहस्थस्तु यदा पश्येद्वलीपलितमात्मनः
अपत्यस्यैव चापत्यं वनमेव तदाश्रयेत् । गृहस्थब्रतखिन्नानां वानप्रस्थाश्रमौकसाम्
श्रूयतां भीष्म भद्रं ते सर्वलोकाश्रयात्मना । दीक्षापूर्वं निवृत्तानां पुण्यदेशनिवासिनाम्
प्रज्ञाबलयुजां पुसां सत्यशोचक्षमावतां । तृतीयमायुषो भागं वानप्रस्थाश्रमे वसन्
तानेवाग्नीन्परिचरेद्यजमानो दिवौकसः । नियतो नियताहारो विष्णुभक्तिप्रसक्तिमान्
तदाम्निहोत्रमात्राणि यज्ञांगानि च सर्वशः । अकृष्टं वै ब्रीहियवं नीवारं विघसानि च
ग्रीष्मे हविष्यं प्रायच्छेत्समाघेष्वपि पंचसु । वानप्रस्थाश्रमेप्येताश्चतस्त्रो वृत्तयः स्मृताः
सद्यः प्रभक्षकाः केचित्केचिन्मासिकसंचयान् । वार्षिकान् संचयान् केचित्केचिदद्वादशवार्षिकान्
yasmiṃścaite ca santyarthāstadrāṣṭramabhivardhate | pūrvāparāndaśaparānpunāti ca pitāmahān
gṛhasthavṛttimapyetāṃ vartayedyo gatavyathaḥ | sa cakradharalokānāṃ samānāmāpnuyādratim
jiteṃdriyāṇāmathavā gatireṣa vidhīyate | svargalokogṛhasthānāṃ pratiṣṭhāniyatātmanām
brahmaṇābhihitā śreṇī hyeṣā yasyāḥ pramucyate | dvitīyāṃ kramaśaḥ prāpya svargaloke mahīyate
tṛtīyamapi vakṣyāmi vānaprasthāśramaṃ śṛṇu | gṛhasthastu yadā paśyedvalīpalitamātmanaḥ
apatyasyaiva cāpatyaṃ vanameva tadāśrayet | gṛhasthabratakhinnānāṃ vānaprasthāśramaukasām
śrūyatāṃ bhīṣma bhadraṃ te sarvalokāśrayātmanā | dīkṣāpūrvaṃ nivṛttānāṃ puṇyadeśanivāsinām
prajñābalayujāṃ pusāṃ satyaśocakṣamāvatāṃ | tṛtīyamāyuṣo bhāgaṃ vānaprasthāśrame vasan
tānevāgnīnparicaredyajamāno divaukasaḥ | niyato niyatāhāro viṣṇubhaktiprasaktimān
tadāmnihotramātrāṇi yajñāṃgāni ca sarvaśaḥ | akṛṣṭaṃ vai brīhiyavaṃ nīvāraṃ vighasāni ca
grīṣme haviṣyaṃ prāyacchetsamāgheṣvapi paṃcasu | vānaprasthāśramepyetāścatastro vṛttayaḥ smṛtāḥ
sadyaḥ prabhakṣakāḥ kecitkecinmāsikasaṃcayān | vārṣikān saṃcayān kecitkecidadvādaśavārṣikān
«В ком есть эти достоинства, то царство процветает; и очищает он предков и потомков до десятого колена. Кто без тревоги проводит этот уклад домохозяина, да обретёт он отраду миров, равных [миру] держащего диск. Или же у обуздавших чувства предписывается эта участь: мир небес — опора домохозяев, обуздавших себя. Лестница, названная Брахмою, — та, с которой [человек] избавляется; достигнув по порядку второй [ступени], он величается в мире небес. Поведаю и о третьем — слушай об ашраме ванапрастхи. Когда домохозяин увидит у себя морщины и седину и чадо у своего чада, тогда да уходит он в лес. Об утомлённых обетом домохозяина обитателях ашрама ванапрастхи да будет услышано, о Бхишма, — благо тебе, — душою [прибегших] к прибежищу всех миров: об отрешившихся, начиная с посвящения, живущих в святом краю, наделённых силою разумения, правдивых, чистых и терпеливых мужах. Живя третью часть жизни, да чтит он те же огни, жертвуя небожителям, — обузданный, умеренный в пище, привязанный к преданности Вишну. Тогда [оставляет он] одну лишь агнихотру и все части жертвы; невспаханные рис и ячмень, дикий рис и остатки; в жару да подаёт он жертвенную пищу и в пяти собраниях. И в ашраме ванапрастхи признаны четыре уклада: одни едят сразу, другие [делают] запасы на месяц, иные — на год, а иные — на двенадцать лет».
f6ee5ec48356 · published Sep 3, 2026, 4:13:26 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Срок ухода в лес назван по внуку: когда увидишь чадо у своего чада. Не по возрасту и не по усталости — по тому, что род продолжен без тебя.
И среди лесных строгостей стоит примечательное: «привязанный к преданности Вишну». Отшельник уходит от дома, но не от почитания.