महाभारत
Arjuna-vanavāsa-parva (The Marriage of Subhadrā and the Birth of Offspring)1.213.58–61
1735 / 15823
महाभारत · 1.213.58–61
देवनागरी

ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसा ॥
जयन्तम् इव पौलोमी द्युतिमन्तम् अजीजनत् ॥
दीर्घबाहुं महासत्त्वम् ऋषभाक्षम् अरिंदमम् ॥
सुभद्रा सुषुवे वीरम् अभिमन्युं नरर्षभम् ॥
अभीश् च मन्युमांश् चैव ततस् तम् अरिमर्दनम् ॥
अभिमन्युम् इति प्राहुर् आर्जुनिं पुरुषर्षभम् ॥
स सात्वत्याम् अतिरथः संबभूव धनंजयात् ॥
मखे निर्मथ्यमानाद् वा शमीगर्भाद् धुताशनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ subhadrā saubhadraṃ keśavasya priyā svasā ||
jayantam iva paulomī dyutimantam ajījanat ||
dīrghabāhuṃ mahāsattvam ṛṣabhākṣam ariṃdamam ||
subhadrā suṣuve vīram abhimanyuṃ nararṣabham ||
abhīś ca manyumāṃś caiva tatas tam arimardanam ||
abhimanyum iti prāhur ārjuniṃ puruṣarṣabham ||
sa sātvatyām atirathaḥ saṃbabhūva dhanaṃjayāt ||
makhe nirmathyamānād vā śamīgarbhād dhutāśanaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसाtataḥ subhadrā saubhadraṃ keśavasya priyā svasāthen Subhadra, dear sister of Keshava, [bore a son,] Saubhadra,
जयन्तम् इव पौलोमी द्युतिमन्तम् अजीजनत्jayantam iva paulomī dyutimantam ajījanatas Paulomi [Indrani bore] Jayanta, radiant, she brought forth;
दीर्घबाहुं महासत्त्वम् ऋषभाक्षम् अरिंदमम्dīrghabāhuṃ mahāsattvam ṛṣabhākṣam ariṃdamamlong-armed, of great vigor, bull-eyed, subduer of foes —
सुभद्रा सुषुवे वीरम् अभिमन्युं नरर्षभम्subhadrā suṣuve vīram abhimanyuṃ nararṣabhamSubhadra bore the hero Abhimanyu, bull among men;
अभीः च मन्युमान् च एव ततः तम् अरिमर्दनम्abhīḥ ca manyumān ca eva tataḥ tam arimardanamfearless [abhi] and wrathful [manyu] — so that crusher of foes,
अभिमन्युम् इति प्राहुः आर्जुनिं पुरुषर्षभम्abhimanyum iti prāhuḥ ārjuniṃ puruṣarṣabham"Abhimanyu" they call the son of Arjuna, bull among men;
सः सात्वत्याम् अतिरथः संबभूव धनंजयात्saḥ sātvatyām atirathaḥ saṃbabhūva dhanaṃjayāthe, the supreme charioteer [atiratha], was born of Satvati [Subhadra] by Dhananjaya,
मखे निर्मथ्यमानात् वा शमीगर्भात् हुताशनःmakhe nirmathyamānāt vā śamīgarbhāt hutāśanaḥlike fire from the womb of the shami tree, kindled in a sacrifice;
अभीश्abhīśoriginal form "abhīś", added to complete the word-by-word coverage
मन्युमांश्manyumāṃśoriginal form "manyumāṃś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
ततस्tatasoriginal form "tatas", added to complete the word-by-word coverage
प्राहुर्prāhuroriginal form "prāhur", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
निर्मथ्यमानाद्nirmathyamānādoriginal form "nirmathyamānād", added to complete the word-by-word coverage
शमीगर्भाद्śamīgarbhādoriginal form "śamīgarbhād", added to complete the word-by-word coverage
धुताशनःdhutāśanaḥoriginal form "dhutāśanaḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Then Subhadra, dear sister of Keshava, bore a son, as Indrani bore Jayanta: long-armed, of great vigor, bull-eyed, subduer of foes — the hero Abhimanyu, bull among men; fearless and wrathful toward foes, that crusher of enemies — they call him "Abhimanyu," son of Arjuna; that supreme charioteer was born to Subhadra by Dhananjaya, as fire is born from the womb of the shami tree at a sacrifice.

संस्करण

2347bbe86e74 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 6:11:48 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से