महाभारत
Sabhākriyā-parva (Nārada's Questions on the Duty of a King (Rājadharma))2.5.61–63
1986 / 15823
महाभारत · 2.5.61–63
देवनागरी

कच्चिज् ज्ञातीन् गुरून् वृद्धान् वणिजः शिल्पिनः श्रितान् ॥
अभीक्ष्णम् अनुगृह्णासि धनधान्येन दुर्गतान् ॥
कच्चिद् आयव्यये युक्ताः सर्वे गणकलेखकाः ॥
अनुतिष्ठन्ति पूर्वाह्णे नित्यम् आयव्ययं तव ॥
कच्चिद् अर्थेषु संप्रौढान् हितकामान् अनुप्रियान् ॥
नापकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वम् अप्राप्य किल्बिषम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kaccij jñātīn gurūn vṛddhān vaṇijaḥ śilpinaḥ śritān ||
abhīkṣṇam anugṛhṇāsi dhanadhānyena durgatān ||
kaccid āyavyaye yuktāḥ sarve gaṇakalekhakāḥ ||
anutiṣṭhanti pūrvāhṇe nityam āyavyayaṃ tava ||
kaccid artheṣu saṃprauḍhān hitakāmān anupriyān ||
nāpakarṣasi karmabhyaḥ pūrvam aprāpya kilbiṣam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कच्चित् ज्ञातीन् गुरून् वृद्धान् वणिजः शिल्पिनः श्रितान्kaccit jñātīn gurūn vṛddhān vaṇijaḥ śilpinaḥ śritānI hope your kinsmen, teachers, elders, merchants, craftsmen, and those who have taken refuge [with you],
अभीक्ष्णम् अनुगृह्णासि धन-धान्येन दुर्गतान्abhīkṣṇam anugṛhṇāsi dhana-dhānyena durgatānwho have fallen into need, you constantly support with wealth and grain;
कच्चित् आय-व्यये युक्ताः सर्वे गणक-लेखकाःkaccit āya-vyaye yuktāḥ sarve gaṇaka-lekhakāḥI hope all the accountants and scribes charged with income and expenditure
अनुतिष्ठन्ति पूर्व-अह्णे नित्यम् आय-व्ययम् तवanutiṣṭhanti pūrva-ahṇe nityam āya-vyayam tavaalways report to you each morning on income and expenditure;
कच्चित् अर्थेषु संप्रौढान् हित-कामान् अनुप्रियान्kaccit artheṣu saṃprauḍhān hita-kāmān anupriyānI hope those skilled in affairs, wishing you well, and dear to you,
न अपकर्षसि कर्मभ्यः पूर्वम् अप्राप्य किल्बिषम्na apakarṣasi karmabhyaḥ pūrvam aprāpya kilbiṣamyou do not remove from their duties without first proving them guilty of some fault?
कच्चिज्kaccijoriginal form "kaccij", added to complete the word-by-word coverage
धनधान्येनdhanadhānyenaoriginal form "dhanadhānyena", added to complete the word-by-word coverage
कच्चिद्kaccidoriginal form "kaccid", added to complete the word-by-word coverage
आयव्ययेāyavyayeoriginal form "āyavyaye", added to complete the word-by-word coverage
गणकलेखकाःgaṇakalekhakāḥoriginal form "gaṇakalekhakāḥ", added to complete the word-by-word coverage
पूर्वाह्णेpūrvāhṇeoriginal form "pūrvāhṇe", added to complete the word-by-word coverage
आयव्ययंāyavyayaṃoriginal form "āyavyayaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कच्चिद्kaccidoriginal form "kaccid", added to complete the word-by-word coverage
हितकामान्hitakāmānoriginal form "hitakāmān", added to complete the word-by-word coverage
नापकर्षसिnāpakarṣasioriginal form "nāpakarṣasi", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"I hope you constantly support with wealth and grain your kinsmen, teachers, elders, merchants, craftsmen, and those who have taken refuge with you and fallen into need? I hope all the accountants and scribes charged with income and expenditure report to you on income and expenditure every morning? I hope you do not remove from office those skilled in affairs, who wish you well and are dear to you, without first proving them guilty of some fault?".

संस्करण

f915d5d96e56 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 2:43:40 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से