भीष्म उवाच
भगवन् श्रोतुमिच्छामि पितृणां वंशमुत्तमम् । रवेश्च श्राद्धदेवस्य सोमस्य च विशेषतः
हंत ते कथयिष्यामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । स्वर्गे पितृगणाः सप्त त्रयस्तेषाममूर्तयः
मूर्तिमंतोऽथ चत्वारः सर्वेषाममितौजसाम् । अमूर्तयः पितृगणा वैराजस्य प्रजापतेः
यजन्ति यान् देवगणा वैराजा इति विश्रुताः । ये वै ते योगविभ्रष्टाः प्रापुर्लोकान्सनातनान्
पुनर्ब्रह्मदिनांते तु जायंते ब्रह्मवादिनः । संप्राप्य तां स्मृतिं भूयो योगं सांख्यमनुत्तमम्
सिद्धिं प्रयांति योगेन पुनरावृत्तिदुर्लभाम् । योगिनामेव देयानि तस्माच्छ्राद्धानि दातृभिः
bhagavan śrotumicchāmi pitṛṇāṃ vaṃśamuttamam | raveśca śrāddhadevasya somasya ca viśeṣataḥ
haṃta te kathayiṣyāmi pitṝṇāṃ vaṃśamuttamam | svarge pitṛgaṇāḥ sapta trayasteṣāmamūrtayaḥ
mūrtimaṃto'tha catvāraḥ sarveṣāmamitaujasām | amūrtayaḥ pitṛgaṇā vairājasya prajāpateḥ
yajanti yān devagaṇā vairājā iti viśrutāḥ | ye vai te yogavibhraṣṭāḥ prāpurlokānsanātanān
punarbrahmadināṃte tu jāyaṃte brahmavādinaḥ | saṃprāpya tāṃ smṛtiṃ bhūyo yogaṃ sāṃkhyamanuttamam
siddhiṃ prayāṃti yogena punarāvṛttidurlabhām | yogināmeva deyāni tasmācchrāddhāni dātṛbhiḥ
Бхишма сказал: «О владыка, желаю услышать высший род праотцов, а также солнца, бога шраддхи, и в особенности Сомы». Пуластья сказал: «Изволь, поведаю тебе. На небе семь сонмов праотцов; трое из них бестелесны, а четверо телесны, и все безмерно могучи. Бестелесные сонмы праотцов — владыки потомства Вайраджи; их почитают сонмы богов, и прославлены они как Вайраджи. Те, кто отпал от йоги, обрели вечные миры; в конце дня Брахмы они вновь рождаются возвестителями Брахмана и, обретя ту память, вновь [обретают] наилучшую йогу и санкхью, — и йогою достигают совершенства, из коего трудно вернуться. Потому дающим и следует давать шраддхи именно йогинам».
5fa79a9720a2 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:26 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Праотцы разделены на бестелесных и телесных — и первыми названы те, кто «отпал от йоги». Не грешники и не праведники в обычном счёте, а подвижники, не дошедшие до конца.
Судьба их описана без всякой горечи: они попадают в вечные миры, ждут конца дня Брахмы, рождаются вновь — и на этот раз доходят. Перерыв длиною в кальпу назван просто отсрочкой.
И отсюда выведено правило: поминальные дары давать йогинам. Кормить надо тех, кто на том же пути, с которого сошли поминаемые.