उत्तराच् चेद् आविर्भाव-स्वरूपस् तु
uttarāc ced āvirbhāva-svarūpas tu
Если [скажут] — из последующего [слова Праджапати], — [там] же джива с природой, проявляемой [лишь] средством.
उत्तराच् चेद् आविर्भाव-स्वरूपस् तु ॥
शङ्का-च्छेदाय तु शब्दः । नेत्य् अनुवर्तते । प्रजापति-वाक्ये साधनाविर्भावित-स्वरूपस्योपदेशात् न तेनाविर्भूत-स्वरूपः शक्यो ग्रहीतुम् इत्य् अर्थः । दहर-वाक्यार्थं तद् अष्टकं नित्याविर्भूतं तथैव प्रतीयात् । प्रजापति-वाक्योक्तं तत्-साधनाविर्भावितं । एवम् एवैष सम्प्रसादोऽस्माच् छरीरात् समुत्थाय [छा.उ. 8.12.3] इत्य् आदिना तथैव प्रतीतेर् इत्य् उभयोर् महद् अन्तरम् । किं च, साधनाविर्भावित-तद्-अष्टकेऽपि जीवे असम्भाव्याः सेतुत्व-जगद्-विधारकत्वादयो गुणाः परेशत्वं दहरस्य गमयन्ति ॥19॥
uttarāc ced āvirbhāva-svarūpas tu ||
śaṅkā-cchedāya tu śabdaḥ | nety anuvartate | prajāpati-vākye sādhanāvirbhāvita-svarūpasyopadeśāt na tenāvirbhūta-svarūpaḥ śakyo grahītum ity arthaḥ | dahara-vākyārthaṁ tad aṣṭakaṁ nityāvirbhūtaṁ tathaiva pratīyāt | prajāpati-vākyoktaṁ tat-sādhanāvirbhāvitaṁ | evam evaiṣa samprasādo'smāc charīrāt samutthāya [chā.u. 8.12.3] ity ādinā tathaiva pratīter ity ubhayor mahad antaram | kiṁ ca, sādhanāvirbhāvita-tad-aṣṭake'pi jīve asambhāvyāḥ setutva-jagad-vidhārakatvādayo guṇāḥ pareśatvaṁ daharasya gamayanti ||19||
5edb76f2bb88 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:14:43 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
«Если [скажут]: из последующего, — то [там джива] с проявляемой природой же».
Слово «же» — для отсечения сомнения; «не» тянется. В речении Праджапати преподана природа, проявляемая средством [почитания]; тем [речением] нельзя взять [дахару] с вечнопроявленной природой — таков смысл. Та восьмёрка как смысл дахара-речения вечнопроявленной и до́лжна разуметься; реченная же Праджапати — проявляемой его средством: «именно так этот самопрасада, восстав из тела…» [8.12.3] — по такому [речению] так и разумеется; между обоими — великая разница. К тому же даже в дживе с восьмёркой, проявленной средством, невозможны качества мостовости, миродержания и прочие: они ведут к Владычеству дахары.